دیپلماسی شرق دیپلماسی غرب

سید مصطفی فرقانی
نام روسیه و چین در لیست امضاءکنندگان قطعنامه شورای حکام جهت ارائه گزارش فعالیت های هسته ای ایران به شورای امنیت، برای بسیاری از دست اندرکاران مسایل سیاسی و افکار عمومی بین المللی تعجب انگیز بود! هر چند در دنیای سیاست معامله و زد و بند امری عادی تلقی می شود و قربانی کردن و تاراج منافع دیگران در معاملات کلان بین قدرت های بزرگ رایج و متداول است، اما اصولی در معاملات وجود دارد که هیچ گاه از آن عدول نمی شود. این اصول زیربنایی که خط قرمز زد و بندهای دیپلماتیک است شامل آن دسته از سیاست های حمایتی از کشورها و جوامعی می شود که یا زیر مجموعه یک قدرت بزرگ قرار دارند ویا پشتیبان و مکمل آن قدرت هستند و یا اینکه به واسطه قرار داشتن در موقعیت خاص جغرافیایی و یا سیاسی از اهمیت استراتژیک برخوردارند و هیچ گاه در زد و بندها وامتیازات مورد معامله قرار نمی گیرند.
قربانی کردن منافع جمهوری اسلامی ایران در چارچوب معاملات و زد و بندهای مختلف توسط قدرت های بزرگ شرق و غرب همواره در طول 27 سال گذشته ادامه داشته است. و این در حالی است که ایران اسلامی نه به عنوان کشوری مکمل و یا زیر مجموعه یک قدرت دیگر بلکه در قالب قطبی تاثیرگذار در منطقه خاورمیانه و جهان اسلام با موقعیت های خاص و ویژه جغرافیایی و سیاسی و اقتصادی خود یکی از وزنه های حساس برای برقراری تعادل در ارتباطات بین المللی و دیپلماسی جهان شرق با قدرت های غربی بوده است. بهره برداری از سیاست های ضد استکباری جمهوری اسلامی ایران توسط قدرت های شرقی منطقه که توانسته اند بواسطه این چالش فرصت های اقتصادی مناسبی را کسب کرده و از آن بهره مند شوند همانند بسیاری ازامتیازات که از منافع مشترک سیاسی و اقتصادی و فرهنگی و نظامی و امنیتی کسب کرده اند، هیچ گاه نتوانسته است دوستانی مورد اعتماد از آنان برای ما بسازند و این در حالی است که رقبای سیاسی و نظامی قدرت های شرقی یعنی فرمانروایان جوامع غرب در رعایت این اصول برای هم پیمانان و یا رژیم، و جوامع زیرمجموعه خود تمام هم خود را بکار می بندند و رژیم های متزلزل مورد حمایت خود را که بعضاً برخلاف منافع آنان حرکت می کنند و با تحمیل هزینه های هنگفت حمایتی، اعم از حمایت های اقتصادی تا تسلیحاتی و... باری بر دوش آنان هستند را مورد حمایت و پشتیبانی قرار می دهند.
این فرآیند نامتجانس که تفاوت عمده دیپلماسی شرق و غرب را آشکار می سازد بر این حقیقت تلخ تاکید دارد که قدرت های شرقی به رغم زیرساخت های معنوی فرهنگ شرق که بر نوع دوستی و ارزش های انسانی پایبند است در ارتباطات بین المللی کم تجربه اند و در مواجهه با ساز و کارهای سیاسی نظام های لیبرالیستی منفعلانه عمل کرده و تاثیرپذیرند، که این تاثیرپذیری مهمترین عامل بی ثباتی آنان در کسب اعتماد بین المللی واز ضعف های عمده آنان در عرصه قدرت است.
این زد و بندهای غیر اصولی و این معاملات رذیلانه حد و مرزی دارد که در خصوص ما باید گفت، سال هاست از حدود و ظرفیت های تحمل گذشته است.
بدیهی است ما نیز برای مقابله در عرصه های گوناگون ظرفیت های متنوعی را برای مانور داریم که در صورت نیاز از آنها بهره خواهیم گرفت!