دموکراسی احزاب

عبدالهادی طُرفی

در صحنه سیاسی لبنان احزاب و جریان‌های متناقضی فعالیت می‌کنند، این تشکل‌ها گاه به یکدیگر نزدیک و گاهی رودرروی همدیگر قرار می‌گیرند. در سال‌های اخیر به دنبال ترور نخست‌وزیر اسبق لبنان رفیق حریری و حوادثی که به دنبال آن گریبانگیر لبنان شد مرزهای اختلاف این احزاب بیشتر آشکار شد. این گروه‌ها را به طور کلی می‌توان به سه دسته: گروه 14 مارس، مخالفان و نیروهای مستقل تقسیم کرد.

1- گروه 14 مارس: به دنبال ترور رفیق حریری مخالفان سوریه در لبنان یک ماه پس از ترور نخست‌وزیر اسبق لبنان در 14 مارس به خیابان‌ها ریختند و حول محور «استقلال و آزادسازی کشور از سلطه سوریه» نیروهای خود را سازماندهی کردند. این گروه شامل چهار تشکل عمده ذیل است:

الف: حزب المستقبل: این حزب را نخست‌وزیر اسبق لبنان رفیق حریری تاسیس کرده بود و طبق شعاری که مطرح می‌کند تلاش دارد تا همه لبنانی‌ها را از هر نوع فرقه و قومی که باشند زیر یک چتر جمع کند. بعد از ترور حریری فرزندش سعد حریری ریاست این حزب را به عهده گرفت و در انتخابات پارلمانی گذشته لبنان توانست با اکثریت آرا وارد این پارلمان شود. المستقبل که سوریه را به دست داشتن در ترور رفیق حریری متهم می‌کند، مالکیت تلویزیون المستقبل، روزنامه المستقبل و رادیو الشرق را برعهده دارد.

ب: حزب ترقی‌خواه سوسیالیست: این حزب که براساس گفتمان لائیک در سال 1949 نشات گرفت را اکنون ولید جنبلاط رهبری می‌کند. در دوره کمال جنبلاط پدر ولید این حزب یک شاخه نظامی تاسیس کرده بود و در جنگ داخلی لبنان بین سال‌های 1975 تا 1990 شرکت کرده بود. رهبری این حزب نیز پس از ترور کمال جنبلاط به فرزندش واگذار شده بود.

ج: حزب فالانژها: این حزب در سال 1936 توسط پیرجمیل تاسیس شد و یکی از مهمترین طرف‌های درگیر در جنگ‌های داخلی لبنان بود. این تشکل که از هم‌پیمانان عمده حکومت سنیوره است یک وزیر در کابینه وی داشت که در لبنان ترور شد. پیرامین جمیل، وزیر اسبق صنایع در نوامبر سال گذشته ترور شده بود.

د: نیروهای لبنانی: نیروهای لبنانی عنوان یک حزب و شبه‌نظامیانی است که در سال 1976 توسط بشیر جمیل به عنوان شاخه نظامی جبهه لبنان تشکیل شد. این حزب بعد از صلح طائف بین گروه‌های لبنانی خلع سلاح شد و پس از مدتی فعالیت آن ممنوع اعلام شد ولی همزمان با خروج نیروهای سوریه از خاک لبنان در سال 2005 فعالیت خود را دوباره شروع کرد. در حال حاضر سمیر جعجع رهبری این گروه را بر عهده دارد و در پارلمان لبنان پنج کرسی دارد و همچنین در حکومت نخست‌وزیر فعلی لبنان حضور دارد.

2- مخالفان: به دنبال تظاهرات گروه‌های هم‌پیمان حکومت سنیوره مخالفان این گروه‌ها در 8 مارس 2005 تظاهراتی را در لبنان تنظیم کردند و نیروهای خود را علیه این گروه‌ها سازماندهی کردند. گروه‌های مخالف در لبنان از چند تشکل عمده تشکیل می‌شوند که حزب‌الله و جنبش امل و جنبش آزاد ملی و حزب‌المرده و دیگر شخصیت‌های مستقل در آن فعالیت می‌کنند.

الف: حزب‌الله: این حزب در سال 1982 به عنوان یک گروه مبارز علیه اشغالگری اسرائیل تاسیس شد و تنها تشکل لبنانی است که بعد از صلح طائف به شکل قانونی فعالیت مسلحانه خود را علیه اسرائیل ادامه می‌دهد. حزب‌الله به همراه جنبش امل در پارلمان لبنان فراکسیون «وفاداری به مقاومت» را تشکیل و 35 کرسی را در این پارلمان به خود اختصاص داده است. علاوه بر فعالیت سیاسی، حزب‌الله فعالیت‌های اجتماعی گوناگونی دارد و بیمارستان‌ها و مدارس و باشگاه‌های فرهنگی متعددی را در لبنان اداره می‌کند.

سیدحسن نصرالله در حال حاضر رهبری این حزب را بر عهده دارد و مقاومت مبارزان این حزب باعث خروج نیروهای اسرائیلی در سال 2000 از جنوب لبنان شد و به دنبال جنگ 33 روزه تابستان گذشته در لبنان که با هدف پایان دادن به توانمندی‌های نظامی حزب‌الله علیه لبنان آغاز شد پیروزی غرورآفرینی برای لبنان و جهان عرب و دیگر مخالفان اشغالگران به بار آورد.

حزب‌الله در حال حاضر رهبری اردوگاه مخالفان حکومت فواد سنیوره را بر عهده دارد در این جبهه جنبش امل و جنبش آزاد ملی و دیگر احزاب و شخصیت‌ها حزب‌الله را همراهی می‌کنند. این نیروها از شش ماه پیش برای سرنگونی حکومت سنیوره تظاهرات مسالمت‌آمیزی را در بیروت آغاز کرده‌اند.

ب: جنبش امل: در سال 1975 توسط امام موسی صدر تاسیس شد که بر آن عنوان گردان‌های مقاومت لبنان، به اختصار امل نام نهاده شد. به دنبال ربوده شدن امام موسی صدر در لیبی، نبیه بری، رئیس فعلی پارلمان لبنان رهبری این جنبش را از سال 1980 تاکنون برعهده دارد.

ج: حزب آزاد ملی: میشل عون، فرمانده سابق ارتش لبنان که بعد از درگیری با نیروهای سوریه در خاک لبنان در سال 1990 به پاریس تبعید شده بود این حزب را در خارج تاسیس کرد و بعد از بازگشت وی از تبعید نیروهای خود را که قبلا به صورت سری فعالیت می‌کردند، سازماندهی کرد. میشل عون از مخالفان حکومت سنیوره به شمار می‌آید، چندین پست وزارتی به او پیشنهاد شد ولی او این پیشنهاد را رد کرده بود.

د: حزب المرده: این حزب که در سال 1976 توسط سلیمان فرنجیه، رئیس‌جمهور اسبق لبنان تاسیس شده بود در یک نقطه جغرافیایی محدودی به نام زغرتا فعالیت می‌کند. به دنبال تحولات اخیر لبنان این حزب ضمن هم‌پیمانی با مخالفان حکومت سنیوره فعالیت خود را گسترش داد.

3- احزاب مستقل: منظور از این عنوان، احزاب و تشکل‌هایی است که به هیچ‌ کدام از احزاب عمده یعنی گروه 14 مارس و مخالفان آنان وابسته نیستند که بارزترین آنها تریبون وحدت ملی و جماعت اسلامی است.

الف: جنبش تریبون آزاد: به دنبال شدت گرفتن اختلافات داخلی، نخست‌وزیر اسبق لبنان سلیم الحص این تشکل را در مارس 2005 تشکیل داد تا برای برون‌رفت از بحران داخلی و نزدیکی دیگر گروه‌های درگیر تلاش کند.

ب: جماعت اسلامی: این تشکل شاخه لبنانی اخوان‌المسلمین در این کشور به شمار می‌آید و در سال 1964 تاسیس شد.

این تشکل یک شاخه نظامی تحت عنوان «نیروهای فجر» دارد و در جنگ تابستان گذشته در لبنان در کنار حزب‌الله علیه اسرائیل وارد نبرد شده بود.