اهداف آمریکا از توافق اتمی با هند

پائول ریچر
ترجمه: محمود بلنداختر
عامل کلیدی پشت‌سر توافق اخیر آمریکا و هند در زمینه اتمی یک بده‌بستان ساده است: کاخ سفید می‌خواهد با چنین توافقی هند را در مقابل چین در حال رشد قرار دهد. به‌رغم انتقادات در حال گسترش جهانی به این موافقت‌نامه و ضربه‌ای که این موافقت‌نامه بر پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای وارد می‌آورد، دولت بوش با این موافقت‌نامه به تعمیق روابط واشنگتن با دهلی‌نو از فشار بر بازار انرژی کاست. مقامات دولت آمریکا به ‌خوبی می‌دانند که یک هند قوی و مسلح می‌تواند سدی در مقابل جاه‌طلبی‌های چین تلقی می‌شود. چرا که چین اکنون به رقیب استراتژیک آمریکا تبدیل شده است. جان ولف استال، از مقامات سابق وزارت انرژی آمریکا که اکنون در مؤسسه مطالعات بین‌المللی و استراتژیک در آمریکا مشغول به کار است در این زمینه می‌گوید: ایجاد وزنه‌ای در مقابل چین اصلی‌ترین عامل انعقاد چنین موافقت‌نامه‌ای با هند است. دولت بوش تاکنون سیاست منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای را در اولویت کار خود قرار داده و در همین راستا تلاش نموده است تا فعالیت‌های هسته‌ای ایران را متوقف نماید، اما پیمان با هند می‌تواند این اقدامات را خدشه‌دار نماید. بسیاری از تحلیل‌گران می‌گویند که قرارداد هند و آمریکا احتمالاً کشورهای فاقد سلاح‌های هسته‌ای را ترغیب خواهد کرد تا درصدد دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای برآیند تا پس از آن ایالات متحده از آن‌ها حمایت نمایند. مقامات کاخ سفید به‌خصوص برخی از مقامات ارشد پیش از این بارها گفته‌اند که ایالات متحده باید به تقویت هند در مقابل چین بپردازد. اشلی تلیس،‌ یک مقام ارشد آمریکایی و یکی از طراحان اصلی توافق‌نامه اخیر ایالات متحده با هند استدلال می‌کند که کمک به توسعه انرژی هسته‌ای و صنایع نظامی هند فقط به نفع دهلی‌نو نیست بلکه منافع ایالات متحده را نیز دربردارد. وی می‌گوید که این امر باعث می‌شود تا چین بیش‌تر نگران هند باشد تا ایالات متحده. نه مقامات آمریکایی و نه مقامات هندی بر این اعتقاد نیستند که چین دشمنی است که همانند اتحاد جماهیر شوروی باید (از تهاجم) بازداشته شود. کارشناسان می‌گویند صحیح‌تر آن است که توافق اخیر هند با آمریکا را عاملی برای ایجاد وزنه‌ای در مقابل چین درحال رشد بنامیم. گوردون فالک، رییس بنیاد مانسفیلد در واشنگتن می‌گوید: این امر تلاشی بود برای ایجاد وزنه‌ای در مقابل چین، اما من اعتقادی به این مساله ندارم که آمریکا با این اقدام درصدد پیاده کردن تدبیر بازدارندگی در مقابل پکن بود. چین و هند می‌گویند که آن‌ها قصد رقابت نظامی با یکدیگر را ندارند. درسال 2003، این دو کشور توافقی را در زمینه همکاری‌های بلندمدت و سازنده به امضا رساندند که مبتنی بر هم‌زیستی مسالمت‌آمیز بود، درواقع روابط این دو کشور در سال‌های اخیر نشان داده است که دو کشور به سمت تعمیق و توسعه آن گام برداشته و حتی اختلافات مرزی آن‌چنان که باید مانع تعمیق روابط نشده است. درعین‌حال برخی از کارشناسان نسبت به تقابل چین و هند در سال‌های آینده هشدار می‌دهند. برای مثال چین به ساخت زیردریایی در ایالت بلوچستان پاکستان یعنی در جایی که پاکستان هند را به حمایت از شورشیان متهم می‌کند، کمک می‌نماید. از طرفی هند هم به واسطه خرید گسترده تجهیزات نظامی به‌ خصوص در بخش نیروی دریایی در رقابت با چین قرار گرفته است. در زمان آغاز به کار دولت بوش در دوره نخست، برخورد با چین درحال رشد اولویت ایالات متحده نام گرفت. مقامات نومحافظه‌کار اطراف بوش چین را در مرکز تمامی مسایلی قرار دادند که کاخ سفید باید هرچه سریع‌تر به آن رسیدگی نماید. اما چین پس از حادثه 11 سپتامبر 2001 اولویت خود را از دست داد: از آن زمان سیاستمداران واشنگتن بیشتر از رقابت،‌ بر همکاری با چین جهت مقابله با تروریسم تاکید نمودند. کالین پاول وزیر وقت امورخارجه آمریکا زمینه را برای برقراری بهترین رابطه آمریکا با چین که قبل از آن سابقه نداشت، فراهم آورد و دونالد رامسفلد، وزیردفاع نیز تا آستانه برقراری روابط نظامی پیش رفت. اما هنوز کارشناسان شورای امنیت ملی آمریکا در این زمینه که چگونه باید چین را کنترل نمایند، بحث می‌نمایند. در مرکز تمامی این مباحث این بحث قرار دارد که چه چیزی می‌تواند توسعه چین را تحت‌تاثیر قرار دهد. اگر در نگاه برخی از تحلیل‌گران، چین تنها عامل انعقاد موافقت‌نامه آمریکا با هند در زمینه اتمی است، در نگاه مقامات کاخ سفید این رهیافت همچنین می‌تواند مدلی برای سایر کشورها باشد. از نظر آنان هند دموکراتیک با جمعیت زیاد و جامعه روبه رشد نیازمند توسعه انرژی هسته‌ای برای مصارف صلح‌آمیز است. آنان استدلال می‌کنند که رابطه قوی‌تر واشنگتن با دهلی‌نو به بهبود اوضاع اقتصادی آمریکا کمک قابل‌توجهی خواهد کرد. باید گفت: که چینی‌ها نیز تا حد زیادی به موافقت‌نامه اخیر آمریکا با هند به منزله ایجاد وزنه‌ای در مقابل چین می‌نگرند. مقامات چین تاکنون واکنش روشنی به این قرارداد نشان نداده‌اند ولی تحلیل‌گران این کشور در اظهارات و نوشته‌های خود بر آن‌چه گفته شد تاکید نموده‌اند.