نگاهی به زندگی سیاسی - اجتماعی امام هادی(ع)
اسدالله افشار
زندگی اجتماعی - سیاسی امامان شیعه، صحنه تأمل برانگیز احساس مسئولیت آنان در جهت حفظ دین و توسعه آگاهی و شعور است. پایبندی به اصول و مبانی دین در کنار توجه به اوضاع و احوال جامعه، سبب شدهاست تا مطالعهکنندگان تاریخ، مشترکات و تفاوتهای قابل توجهی را در زندگانی آنان شاهد باشند.
پس از شهادت حضرت رضا(ع)، رویکرد عباسیان نسبت به ائمه در ظاهر نیز روی به تندی و شدت گذاشت. امام جواد(ع) به بغداد فراخوانده شد و مأمون بهرغم اکراه آن امام همام، با هدف کنترل هر چه بیشتر ایشان و نیز بازسازی چهره خود در جامعه بهعنوان قاتل حضرت رضا(ع) دخترش را به عقد امام درآورد و بدین ترتیب شبکه جاسوسی خود را تا عمق خانه امام نفوذ داد.
در زمان امام هادی(ع) اوضاع، یک پله دیگر بغرنجتر شدهبود. حکومتیان که دیگر نظیر گذشته تنها از نژاد عرب نبودند، براساس تیره و نژاد به گروههای قدرتطلب درون دولت عباسی تجزیه شدهبودند. آشکارترین اثر این اتفاق، زوال هیبت و عظمت مقام خلافت بود. چنانکه موضوع کشمکش بردگان، ترکان و اعراب در درون حکومت عباسی کاملاً روشن شدهبود. همزمانی و مقارنت دوره کوتاه امامت حضرت هادی(ع) با زمان خلافت شش خلیفه از خلفای عباسی، مؤید تزلزل مقام خلافت و جنگ قدرت درون حاکمیت است. همچنین خوشگذرانی و هوسرانی درباریان در این دوره، شدتی بیش از پیش یافت و بالطبع ظلم و خودکامگی نیز گسترش یافت و موجبات نارضایتی بیشتر مردم فراهم آمد.
از میان این شش تن، متوکل شخصیتی ویژه و استثنایی است. هوش و سیاستش، قساوت و شدتعملش، بیبندباری و شهوترانیاش در کنار نفرت و کینهاش از حضرت امیر(ع) دوره خلافت او را نه تنها در میان شش خلیفه معاصر امام، بلکه در تمام دوران خلافت عباسیان و حتی امویان، به دورهای حساس تبدیل کردهاست. مهمترین نمونههای دشمنی متوکل با اهل بیت عبارت است از:
1- اظهار نفرت و جسارت نسبت به ساحت مقدس حضرت علی(ع) و تلاش برای تخریب شهرت و شخصیت مولای متقیان از طریق فعالیتهایی تخریبی همچون: برگزاری نمایشهای مضحک در دربار که حتی با عکسالعمل منتصر، فرزندش، روبرو شد.
2- تخریب مرقد امام حسین(ع) و تبدیل آن به زمین کشاورزی، همراه با مجازات زائران آن امام مظلوم و احداث پستهای بازرسی جهت ممانعت از رسیدن زوار به مرقد شریف آن حضرت.
3- محاصره اقتصادی علویان و محبان اهل بیت(علیهمالسلام)، به حدی که موجبات نابودی آنان فراهم شود.
4- تلاش برای ایجاد یک بدیل ضعیف برای رهبری شیعیان از طریق حمایت از موسی، برادر امام هادی(ع) تا ضمن انحراف جریان امامت، فردی دستنشانده به رهبری مخالفان حکومت عباسی گمارده شود.
5 - فراخوانی امام هادی(ع) به سامرا و اسکان ایشان در این شهر که ماهیتاً شهری نظامی و محل سکونت سپاهیان و لشگریان متوکل بود.
با اینحال، بنا به گواهی تاریخ، امام هادی(ع) با زیرکی و دقتنظر الهی خود، نه تنها توانست از کمند این حیلهها در امان بماند، بلکه با سکونت در سامرا، علاوهبر خنثیکردن تبلیغات اطرافیان خلیفه و نیز با گرفتن فرصت هرگونه بهانهجویی از شخص خلیفه، توانست در ادامه فعالیتهای امام جواد(ع) شبکه ارتباطی وکالت را بیش از پیش از گذشته ساماندهی، تثبیت و تقویت کند و از طریق بسط تشیع به شیوه مکاتبهای، موجبات آشنایی شیعیان را با شرایط آتی، خصوصاً شرایط غیبت امام معصوم، فراهم آورد.
ایشان همچنین با حضور در مناظرات علمی که نوعاً در دربار عباسی برگزار میشد، توانست از حوزههای مختلف اندیشه اسلامی نظیر فقه و اعتقادات پاسداری نماید و با پاسخگویی به مسائل، از بروز و گسترش هر چه بیشتر انحراف در میان عامه مسلمین جلوگیری کند.
از درخشانترین فرازهای زندگی امام میتوان به مبارزه سخت و قاطع ایشان با غُلات اشاره کرد.
غُلات عدهای از افراد سودجو و منحرف بودند که وقتی اقبال مردم به امامان را دیدند، از محصور بودن ائمه در شهرهای نظامی نظیر سامرا سوءاستفاده کردند و با ادعای اعتقاد به خدایی و یا نبوت امامان، در شهرها و بلاد اسلامی، خود را نمایندگان و جانشینان آنان معرفی کرده، خواستار ریاست بر مردم شدند و چشم طمع به اموال مردم و وجوهات شرعی دوختند. شدت عمل ائمه در برخورد با این گروه کمنظیر است.
مبارزه امام با غُلات و سران آنان، از آنچنان اهمیتی برخوردار است که میتوان آن را در ردیف مبارزه حضرت امیر(ع) با خوارج ارزیابی کرد. مبارزهای که به کور شدن چشم فتنه انجامید و تنها از یک امام معصوم برمیآمد.
امام ابوالحسن علیالنقی هادی(ع) ملقب به «امام هادی»، دهمین پیشوای شیعیان، در نیمه ذیحجه سال 212 هجری در اطراف مدینه در محلی به نام «صریا» متولد گشت. آن حضرت و فرزند گرامی ایشان امام حسن(علیهماالسلام) به عسکریین شهرت یافتند؛ زیرا خلفای بنیعباس آنها را از سال 233 به سامرا (عسکر) برده و آنها را تا آخر عمر پر برکتشان در آنجا تحتنظر قرار دادند.
امام هادی(ع) به لقبهای دیگری مانند: نقی، عالم، فقیه، امین و طیب نیز شهرت داشت و کنیه مبارک ایشان ابوالحسن است.
از آنجا که کنیه امام موسیکاظم و امام رضا(علیهماالسلام) نیز ابوالحسن بود، لذا برای اجتناب از اشتباه، ابوالحسن اول به امام کاظم(ع) و ابوالحسن ثانی به امام رضا(ع) و ابوالحسن ثالث به حضرت هادی(ع) اختصاص یافتهاست.
پدر بزرگوارش امام جواد(ع) و مادرش بانویی گرامی به نام «سمانه» است که بانویی با فضیلت و باتقوا بود. امام هادی(ع) در سن 6 تا 8 سالگی یعنی در سال 220 هجری، پس از شهادت امام جواد(ع) به امامت رسید. مدت 33 ساله امامت امام هادی(ع) با خلفای معتصم، واثق، توکل، منتصر، مستعن و معتز معاصر بود.
عظمت شخصیت امام هادی(ع) به قدری زیاد است که دوست و دشمن را به اعتراف واداشته است. قسمتی از این اعترافات مبتنی بر شخصیت آن امام بزرگوار به لحاظ اخلاقی و بخشی دیگر ناشی از ابعاد علمی آن حضرت و شمهای نیز نتیجه کراماتی است که از آن بزرگوار صادر شدهاست.
ابن صباغ مالکی در کتابی موسوم به «فصول المهمه» خطوط واضحی از سیمای تابناک فضایل و ویژگیهای اخلاقی امام هادی(ع) قهرمان شکستناپذیر عصر متوکل عباسی را ترسیم میکند:
«فضل و دانش امام دهم شیعیان بر اوج قلل بلند پایه عالم بشریت نقش بسته بود و رشتههای مشعشع آن بر اختران آسمان سر میسایید. نیکیها و اخلاق پسندیده او را نمیتوان در شمار عدد ذکر نمود، اما میشود به افتخارآمیزترین آنها که موجب حیرت است بسنده کرد. او جمیع صفات نیک و مفاخر معنوی را یکجا در خود داشت. ابعاد وسیع و منبع فیاض حکمت و دانش او بر لوح سرشتش ثبت شده و بدین سبب او از ناشایستهها و آلایشها به دور و برکنار است.»
امام هادی(ع) دارای نفس زکیه و عزمی راسخ و همتی عالی بود که هرگز احدی از مردم را نمیتوان در مقایسه با او همتا و همسان دانست.
«ابنشهر آشوب» از رجال حدیث نقل میکند که او نیک سرشتترین و پاکترین روش را در میان جامعه دارا بود. راستگوترین افراد جامعه محسوب میشد و به هنگام سکوت، شکوه هیبت و تشعشع وقار، چهره او را دربرمیگرفت. چون لب به سخن میگشود، گزیده و نغز میگفت؛ به طوری که شعاع کلامش روح آدمیان را سحر میکرد.
در وجود مقدس امام هادی(ع) ویژگیهای اخلاقی پسندیده میدرخشید. امامت، کمال و دانش و فضیلت و سرشت و اخلاق نیک از فرازهای اخلاقی این امام همام است.
خداوند به قدرت بیمنتها و دانش وسیع خود، گنجینههایی از دانش خود را بر خاندان رسالت افاضه و موهبت فرموده و ایشان را به زیور دانش آراسته است. این گنجینهها، مجموعه اسرار علوم و معارفی است که خداوند آن را در اختیار امامان شیعه که راهبران حقیقی بشر هستند، قرار داده است.
امام علینقی(ع) بنا به روایتی مدت 20 سال در زندان بود. روایات شیعه، معجزات گوناگون به آن امام نسبت میدهد که گویا در ایام زندانی بودن آن حضرت از ایشان مشاهده شده است. امام هادی(ع) حتی پس از قتل متوکل عباسی نیز که به دست نگهبانان ترک خلیفه صورت گرفت (247 هجری) از زندان آزاد نشد تا آن که سرانجام، آن امام مظلوم در سال 254 هجری و در سن چهل سالگی در همان زندان، بدرود حیات گفت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
