گزارش خاکستری البرادعی

یحیی کوشا

محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز جمعه 3/11/86 گزارش 11 صفحه‌ای خود را در خصوص پرونده هسته‌ای ایران تقدیم 35 عضو شورای حکام آژانس کرد. اگرچه این گزارش رسما فقط در اختیار اعضای شورای حکام قرار گرفته ولی آژانس‌های خبری تفاسیر متعددی از این گزارش را که در 58 پاراگراف تصویر جامعی از وضعیت هسته‌ای ایران ارائه داده منتشر کرده‌اند. قسمت عمده گزارش به موضوع مسائل باقیمانده پرونده هسته‌ای اختصاص دارد. براساس توافق ایران و آژانس در تابستان گذشته، توافق شد که آژانس کلیه سوالات خود در زمینه فعالیت‌های گذشته ایران را ارائه داده و جمهوری اسلامی ایران متعهد شد به این سوالات پاسخ داده تا وضعیت فعالیت‌های گذشته یک‌بار و برای همیشه روشن گردد. بر این اساس در طول چند ماه گذشته مذاکرات فشرده‌ای بین ایران و کارشناسان آژانس صورت گرفت که در آن علاوه بر ارائه اطلاعات در زمینه سوالات مطروحه، بازرسان آژانس از نقاط مختلف کشور بازدید کرده و با افراد موردنظر مصاحبه به عمل آوردند. در گزارش 15 نوامبر 2007 البرادعی به شورای حکام، چند موضوع باقیمانده از جمله موضوع سانتریفیوژهای پی‌1 و پی‌2 حل و فصل شد. در گزارش اخیر مدیرکل آژانس بقیه موضوعات مورد بررسی قرار گرفت و البرادعی به روشنی اعلام کرد که ایران صراحت و شفافیت بیشتری در زمینه فعالیت هسته‌ای‌اش از خود نشان داده و آژانس توانسته است نتیجه‌گیری کند که پاسخ‌های ارائه شده توسط ایران با یافته‌های آژانس مطابقت دارند. بر این اساس آژانس آن مسائل را دیگر به عنوان مسائل باقیمانده نمی‌داند. به عبارت دیگر مسائل دیگر از جمله آزمایش پلونیم 210 و معدن گچین پایان یافته تلقی شده است. البرادعی در گزارش خود به مطالعات ادعایی پروژه نمک سبز که از سوی آمریکا مطرح شده نیز اشاره داشته و آن را قسمتی از مسائل باقیمانده دانسته است. این مطلب از دید ایران قابل قبول نبوده زیرا بر اساس توافق طرفین ادعاهای مطروحه از سوی کشورها در میان مسائل 6گانه باقیمانده در چارچوب طرح اقدام مطرح نبوده است. در حالی که آژانس در ابتدای مذاکرات فقط صحبت از 6 مسئله باقیمانده می‌کرد که اکنون حل و فصل شده‌اند، البرادعی در گزارش اخیر خود موضوع مطالعات ادعایی مذکور را به عنوان یک مسئله عمده باقیمانده مطرح کرده و ضمن اشاره به موضع ایران مبنی بر مردود بودن این ادعا، از ایران می‌خواهد که به صورت فعال با آژانس در این زمینه همکاری کند.

در این گزارش همچنین به ادامه فعالیت‌های مرتبط با غنی‌سازی اشاره شده و آن را خلاف تصمیمات شورای امنیت دانسته است. فراز دیگر گزارش مدیرکل مربوط به پروتکل الحاقی است. وی مانند گزارشات قبلی خود از ایران مصرانه خواسته است تا پروتکل الحاقی را به اجرا درآورد. وی نتیجه‌گیری کرده است که بدون اجرا شدن پروتکل الحاقی و قبل از دریافت توضیحات ایران پیرامون مطالعات ادعایی نمی‌تواند در خصوص مواد و فعالیت‌های هسته‌ای اظهار نشده تضمین بدهد. اکنون سوال این است که چرا البرادعی به صراحت مسائل باقیمانده را پایان یافته تلقی نکرده است؟ آمریکا و دوستانش که قبل از انتشار گزارش البرادعی از محتوای آن باخبر بوده و می‌دانستند که نمی‌توانند نکته منفی در ارتباط با مسائل 6گانه مطرح کنند از حدود 10 روز پیش جو تبلیغاتی و سیاسی سنگینی را علیه ایران به راه انداختند تا البرادعی تحت تاثیر قرار گرفته و در گزارش خود فقط به مطالب مثبت اکتفا نکند. ابتدا آمریکا اعلام کرد که اطلاعات خود در زمینه مطالعات ادعایی را در اختیار آژانس قرار می‌دهد تا آژانس آن را با ایران مطرح کند. سپس فرانسه وارد عمل شد و از البرادعی خواست که در برابر ایران نرمش نشان ندهد. مقامات رژیم اسرائیل نیز گفتند که ایران از گزارش آژانس بهره‌برداری خواهد کرد. بر این اساس بود که البرادعی مجبور شد به منظور ایجاد توازن گزارش خود را به این نحو تنظیم نماید. در این شرایط، فرانسه و انگلیس متن جدید پیش‌نویس قطعنامه تحریم علیه ایران در شورای امنیت را رسما ارائه کردند. قرار است روز دوشنبه 6/12/86 نمایندگان کشورهای 5+1 در واشنگتن گردهم آیند تا در خصوص این پیش‌نویس رایزنی نمایند. آمریکا و دوستانش می‌خواهند روز جمعه 10/12/86 درباره این پیش‌نویس رای‌گیری به عمل آید. آن‌ها مصمم هستند قبل از جلسه شورای حکام آژانس که از روز 13/12/86 در وین آغاز به کار می‌کند قطعنامه تحریم در شورای امنیت تصویب شود. این کشورها نگرانند که جو جلسات آژانس در وین به نفع ایران بوده و کار آن‌ها را در نیویورک سخت‌تر کند. استراتژی آمریکا تاکید بر عدم اجرای قطعنامه‌های قبلی شورا مبنی بر تعلیق غنی‌سازی است.

در این مسیر قطعا بخش‌هایی از گزارش البرادعی مانند باقی ماندن موضوع مطالعات ادعایی به عنوان یک مسئله باقیمانده و لزوم اجرای پروتکل الحاقی مورد بهره‌برداری آن کشور قرار می‌گیرد. از طرف دیگر، ایران که گزارش البرادعی را نمونه‌ای از حقانیت خود می‌داند بر پایان یافتن مسائل باقیمانده و صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های قبلی خود تاکید می‌کند و با اشاره به گزارش نوامبر 2007 سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا مبنی بر نظامی نبودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران، هیچ‌گونه مشروعیتی برای دخالت شورای امنیت در پرونده هسته‌ای ایران قائل نیست. در این میان چین و روسیه از یک‌سو و کشورهای غیر متعهد شورای امنیت از سوی دیگر نقش مهمی در تصویب یا عدم‌تصویب قطعنامه دارند. آمریکا اعلام کرده که رای کافی برای تصویب قطعنامه را دارد. حدود یک ماه پیش کشورهای 5+1 موافقت خود را با تصویب قطعنامه جدید اعلام کردند. در این فاصله بحران کوزوو، آمریکا و روسیه را در مقابل یکدیگر قرار داده است. آیا روسیه که از موضع آمریکا درباره استقلال کوزوو شدیدا عصبانی است در مقابل تصویب قطعنامه خواهد ایستاد یا در یک معامله سیاسی از آمریکا امتیاز خواهد گرفت؟ آیا چین حاضر خواهد شد با تکیه بر گزارش البرادعی نظر خود را درباره قطعنامه تحریم تغییر دهد؟ و آیا کشورهای غیر متعهد شورا انگیزه و توان لازم را دارند تا در مقابل فشارهای آمریکا و شرکای اروپایی‌اش مقاومت کنند؟ پاسخ به این سوالات طی چند روز آینده روشن خواهد شد، ولی نکته روشن این است که گزارش البرادعی در عین این که نکات بسیار مثبتی برای جمهوری اسلامی ایران در بر دارد، حاوی مطالبی است که می‌تواند مورد سوء‌استفاده مخالفین ایران در شورا قرار گیرد.