اسلامگرایی محور سیاسی ترکیه

محمد صرفی

پیروزی قاطع اسلامگرایان در انتخابات اخیر ترکیه بار دیگر این کشور را در کانون توجه رسانه‌ها و محافل خبری و سیاسی جهان قرار داد. حزب اسلامگرای «عدالت و توسعه» در انتخابات روز یکشنبه توانست با کسب 341 کرسی از 550 رسی پارلمان جایگاه و وزن خود را در جامعه به رخ رقیبان سرسختش بکشد.

احزاب لائیک و ارتش ترکیه اردیبهشت ماه سال جاری با تشکیل جبهه‌ای آشکار در برابر «عدالت و توسعه» و انجام «کودتای ‌آرام» مانع از رسیدن «عبدالله گل» به پست ریاست ‌جمهوری شدند و با اعمال فشار بر دادگاه قانون ‌اساسی طی روندی مداخله‌جویانه و فراقانونی، انتخابات را باطل و پارلمان را به سوی انحلال سوق دادند.

پارلمان ترکیه که اکثر کرسی‌های آن در اختیار اسلامگرایان بود برای برون‌رفت از این چالش، طرح اصلاح قانون ‌اساسی و انتخاب مستقیم رئیس‌جمهور توسط مردم را مطرح کرد اما این طرح نیز بدون هیچ‌گونه توضیح قانع‌کننده و موجهی از سوی «احمد نجدت سزر» رئیس‌جمهور فعلی وتو شد تا با برگزاری انتخابات پارلمانی، چهار ماه پیش از موعد مقرر، پارلمان جدید در این مورد تصمیم‌گیری کند.

در این فاصله احزاب لائیک و ارتش با استفاده از انواع و اقسام ترفندهای سیاسی کوشیدند ضمن تضعیف حزب «عدالت و توسعه» توجه افکار عمومی را به خود جلب کنند. اما این تخریب‌ها نه‌ تنها تأثیری بر طرفداران حزب نداشت بلکه باعث انسجام بیشتر آنان و پیوستن گروه‌های مردد نیز شد.

هواداران «عدالت و توسعه» طبقه متوسطی هستند که یک یا هر دو ویژگی «اسلام‌گرایی» و «دموکراسی‌خواهی» را دارند. عملکرد چهار سال و نیم گذشته دولت اسلامگرای «رجب طیب اردوغان» نشان داده این طبقه متوسط که از اکثریت قابل‌ توجهی نیز برخوردار است می‌تواند آرمان‌ها، مطالبات و آینده خود را در اعتماد مجدد به این حزب اسلامگرا جستجو کند.

اسلامگرایان در سال 1381‌ در حالی دولت را از سکولارها و لائیک‌ها تحویل گرفتند که کشور در آستانه ورشکستگی بود. تورم 30 درصدی، نرخ بالای بیکاری و شکاف‌های قومی، نژادی و مذهبی نیز به‌شدت ترکیه را رنج می‌داد. آنان طی این سال‌ها، تورم را تک‌نرخی و متوسط رشد اقتصادی را به هفت درصد رساندند.

مسئله بعدی در محبوبیت «عدالت و توسعه» رویکرد اسلامی این حزب است. آنان یکی از محورهای کاری خود را تلاش برای آزادی حجاب در ادارات و مدارس معرفی کردند. مسئله‌ای که زنان این کشور مسلمان سال‌های متمادی است از نبود آن رنج می‌برند و این در حالی است که تعداد زنان محجبه در ترکیه روزبه‌روز افزایش می‌یابد، طی یک سال اخیر کلاس‌های مذهبی و آموزش قرآن دو برابر شده و به‌ طور کلی مذهب در ترکیه جانی تازه یافته است.

آگاهان و تحلیل‌گران سیاسی، انتخابات اخیر ترکیه را مهمترین انتخابات و رویداد سیاسی دهه‌های اخیر این کشور می‌دانند چرا که نتایج این انتخابات تأثیر مستقیمی بر مباحثی چون «پیوستن یا نپیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا»، «حمله احتمالی آنکارا به شمال عراق»، «مسائل خاورمیانه» و به ‌طور کلی منطقه دارد.

این انتخابات راه را برای انتخاب اولین اسلامگرا هموار می‌کند. این در حالی است که ژنرال‌های ارتش ترکیه پیش از این گفته بودند حاضر نیستند قدم در کاخی بگذارند که اسلام‌گراها و همسران محجبه آنان در آن جلوس کرده‌اند.

لائیک‌ها و ارتش که اتحادی دیرین دارند اکنون خود را با «بودن یا نبودن» مواجه می‌بینند چرا که دوره تأمین منافع طبقاتی، صنفی و شخصی تحت لوای ادعاهایی چون «ارزش‌های ملی‌گرایانه» و «میهن‌پرستی» و «آرمان‌های لائیک آتاتورک» سرآمده است.

آنچه این روزها جلب توجه می‌کند این است که ژنرال‌های پیر ترکیه ناچارند به قواعد بازی تن دهند.