دیپلماسی سفر

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا به همراه رابرت گیتس وزیر دفاع این کشور دیروز عازم خاورمیانه شدند. دستیاران رایس و گیتس می‌گویند که این سفر سه هدف مهم دارد: متقاعد کردن همسایگان عراق به تلاش بیشتر برای ثبات بخشیدن به این کشور، مقابله با برنامه‌ها و سیاست‌های ایران و تلاش برای ایجاد صلح میان اسرائیل و فلسطینی‌ها، اما واقعیت این است که اعتبار آمریکا در منطقه دچار افول شده است. آمریکا نتوانسته عراق را با ثبات، القاعده را نابود، لبنان را آرام، سوریه را منزوی، یا فلسطینی‌های میانه‌رو را تقویت کند. به ‌جای تحقق این اهداف، سیاست‌های آمریکا موجب شده تا سنی‌های تندرو تقویت و موضع ایران تحکیم شود. این دو عاملی است که همواره متحدان عرب آمریکا در منطقه از آن بیم داشته‌اند.

حمایت آمریکا از جنگ بی‌نتیجه و محکوم به شکست اسرائیل در لبنان و تلاش‌های آن برای تضعیف گروه‌های مردمی مانند حماس در غزه و حزب‌الله در لبنان نتیجه‌ای نداشته است. این اقدامات در کنار حمایت از رژیم‌های خودکامه‌ای مانند دولت حسنی مبارک در مصر موجب شده تا ادعای آمریکا برای دفاع از دمکراسی اسلامی زیر سؤال برود. این در حالیست که عمر دولت بوش به شماره افتاده است. رهبران کشورهای دوست عرب اعتماد خود را به توانایی بوش در تحقق وعده‌هایش از دست داده‌اند و دیگر تمایلی ندارند گردن خود را برای همکاری با آمریکا بیشتر از این کج کنند. یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا که به شرط ناشناس ماندن سخن می‌گفت، در این باره گفت: «اعتبار ما مخدوش شده و متحدان به خاطر بی‌اعتمادی به ما دیگر حاضر نیستند خود را به ما متعهد بدانند. البته این به این معنا نیست که این کشورها در نگرانی‌های ما شریک و سهیم نیستند.»

در داخل دولت بوش هم نشانه‌هایی از شکاف و اختلاف وجود دارد. در آستانه سفر وزرای خارجه و دفاع به منطقه خاورمیانه، مقامات آمریکایی بدون ذکر نامشان به روزنامه نیویورک تایمز گفتند که به باور واشنگتن، عربستان سعودی در عراق با ما همکاری نمی‌کند و از دولت نوری مالکی هم حمایتی به عمل نمی‌آورد. دولت بوش بعد از چاپ این خبر اعلام کرد که اوضاع به این شدت بد نیست، اگر چه سعودی‌ها می‌توانند مؤثرتر از این باشند. انتشار این گزارش و درز کردن نارضایتی دولت بوش از عملکرد عربستان در عراق، سفر رایس و گیتس را به منطقه بسیار دشوار می‌کند چرا که اولین مرحله از این سفر شهر ریاض در عربستان سعودی است.

در دولت بوش بر سر موضوع ایران هم اختلاف‌نظر وجود دارد. دفتر دیک‌چنی، معاون رییس‌جمهوری از اتخاذ رویکرد و واکنشی تهاجمی در قبال ایران حمایت می‌کند. گیتس و رایس در این سفر، در کنار هم در نشست شرم‌الشیخ به همراه مصر و عربستان شرکت می‌کنند و بعد از آن به سرزمین‌های اشغالی فلسطین می‌روند تا با رهبران اسرائیل و دولت خودگردان فلسطین دیدار و گفت‌وگو کنند. گیتس از دیگر کشورهای حوزه خلیج ‌فارس هم دیدن می‌کند.

مقامات ارشد پنتاگون و وزارت خارجه می‌گویند هدف از این سفر، اطمینان دادن به رهبران عرب درباره این است که آمریکا به تعهدات امنیتی خود در منطقه عمل خواهد کرد و حتی اگر نیروهای آمریکا از عراق عقب‌نشینی کنند این تعهدات مخدوش نخواهد شد اما دیپلمات‌های عرب در واشنگتن می‌گویند که دولت‌هایشان اطمینانی بیشتر از این می‌خواهند. آنها می‌گویند اگرچه آمریکا بارها و مدت‌ها وعده ایفای نقشی فعال‌تر در مناقشه فلسطین را داده است اما آنها هیچ برنامه روشنی برای این طرح صلح یا امنیت منطقه ندیده‌اند.