تعدیل در طرح صلح

* نتایج اجلاس سران عرب در ریاض را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

** این اجلاس قرار بود که در منطقه شرم‌الشیخ در مصر برگزار شود، اما تصمیم آمریکا مبنی بر پررنگ شدن نقش عربستان و شخص ملک عبدالله در منطقه خاورمیانه سبب گردید تا نشست رهبران اتحادیه عرب در ریاض پایتخت عربستان تشکیل شود که این امر باعث کاسته شدن از نقش محوری قاهره در تحولات منطقه خواهد شد.

به نظر می‌رسد که کنفرانس سران عرب توانسته یک نوع وحدت نظر در جهان عرب ایجاد کند، خصوصاً سخنرانی ملک عبدالله پادشاه عربستان و بیانیه پایانی نشست که به عنوان بیانیه ریاض منتشر شد، حداقل در سطح ‌الفاظ و کلمات نشان از نوعی استقلال نظر از آمریکا را داشت. در این اجلاس پادشاه عربستان در سخنرانی افتتاحیه حضور نیروهای آمریکایی در عراق را اشغال خارجی خواند که ظاهراً این موضع امیر عبدالله باعث ایجاد کدورت در روابط ریاض ـ واشنگتن شده است.

به نظر می‌رسد، این کنفرانس ممکن است به امتیازدهی بیشتر جهان عرب به اسرائیل منجر شود بدون آنکه از اسرائیل امتیاز گرفته شود. به عبارت دیگر اسرائیل در ظاهر نشان می‌دهد که این ابتکار عمل را قبول دارد  و حاضر به مذاکره است، در حالی که ما می‌دانیم که شروع مذاکرات و ملاقات مسوولان اسرائیلی با کمیته‌ای از سوی اتحادیه عرب که مامور مذاکره با اسرائیل هستند به این معنا باشد که تل‌آویو به هدف خود می‌رسد و مورد شناسایی سایر کشورهای عربی قرار می‌گیرد اما باید توجه داشت این مذاکرات هرگز به عقب‌نشینی کامل اسرائیل از اراضی سال 1967، تشکیل کشور و دولت فلسطینی و بازگشت آوارگان منجر نمی‌شود.

در واقع این مذاکرات یک بازی جدید است که دور جدید مذاکرات طولانی و بی‌ثمر در مدار  اهداف آمریکا و اسرائیل قرار دارد.

* ایهود اولمرد در واکنش به احیای طرح صلح عربی در اجلاس ریاض، از تمایل خود برای مذاکره با سران عرب خبر داده است. به نظر جنابعالی در جریان این مذاکرات احتمالی، امکان تعدیل طرح صلح عربی وجود خواهد داشت؟

** ابتکار عمل یا طرح صلح عربی که در سال 2002 در جریان اجلاس سران عرب در بیروت مطرح شد، توسط آقای فردمن، سردبیر نیویورک تایمز به عنوان یک طرح به کشورهای عربی پیشنهاد شد که بعدها به دلیل آن طرح مذکور توسط ولیعهد عربستان بیان شد، به طرح امیر عبدالله معروف شد که در طرح اولیه آن مساله بازگشت آوارگان مطرح نشده بود که در اجلاس بیروت و با پیشنهاد سوریه و لبنان موضوع بازگشت آوارگان نیز به طرح اضافه گردید. در همان زمان، طرح مذکور بلافاصله از سوی آریل شارون رد شد که در حال حاضر نیز از سوی اسرائیل این طرح عملی نیست. در واقع اسرائیل با عقب‌نشینی به مرزهای 1967، بازگشت آوارگان و تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی قدس شرقی مخالفت می‌کند.

از سخنان عمرو موسی چنین بر می‌آید که احتمال تعدیل این طرح وجود دارد. قرار است که طرح صلح عربی به سازمان ملل فرستاده شود و در آنجا به عنوان یک سند در دستور کار شورای امنیت قرار گیرد. به نظر می‌رسد این طرح در جریان مذاکرات احتمالی اعراب و اسرائیل و در جریان بررسی آن در شورای امنیت با تعدیل همراه شود. باید توجه داشت در صورتی که مذاکرات بین اعراب و اسرائیل آغاز شود، تل‌آویو طرح را در شکل فعلی آن نخواهد پذیرفت.

نتیجه اینکه هدف آمریکا و اسرائیل همان شروع مذاکرات طولانی و عادی شدن روابط اسرائیل با اعراب است که برقراری این روابط باید پیش از پایان مذاکرات تحقق یابد.

* در اجلاس اخیر وزرای اتحادیه اروپا، ضمن استقبال از احیای طرح صلح عربی، تنها از مذاکره با وزرای فلسطینی غیر‌حماس سخن گفته‌اند. آیا بر این اساس می‌توان گفت که تداوم اختلافات در فلسطین با هدف حذف حماس یا پذیرش شروط کمیته چهارجانبه از سوی این جنبش در برنامه‌های اروپا قرار گرفته است؟

** موضع همه کشورهای اروپایی یکسان نیست. به طور مثال کشورهای اسکاندیناوی با اعزام نمایندگان خود وارد مذاکره با کابینه جدید فلسطین شده‌اند. دیدگاهی که شما مطرح کردید، بیشتر مربوط به کشورهای جنوبی و مرکزی اروپاست که همان تبعیت از سیاست‌های آمریکا به شمار می‌رود. هدف آمریکا این است که حماس یا شروط کمیته چهار‌جانبه را بپذیرد یا منزوی شود.

در شرایط فعلی کشورهای غربی پس از توافق مکه و اجلاس ریاض وظیفه دارند تا طرح صلح عربی را به غربی‌ها بقبولانند.