نگاهی به طرح انتقال گاز ترکمنستان به چین

گرچه ترکمنستان در یک اقدام نمادین، آغاز عملیات اجرایی خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین را در هشتم شهریورماه امسال اعلام کرد، ولی عشق‌آباد تاکنون گزارشی از روند اجرایی آن در اختیار رسانه‌ها قرار نداده است. انتظار می‌رفت که در سفر نخست‌وزیر چین به ترکمنستان مطلبی در زمینه روند پیشرفت عملیات اجرایی این خط لوله مطرح شود، ولی در نشست‌های علنی که با حضور خبرنگاران برگزار شد، اشاره‌ای به این موضوع نشد. همچنین، رئیس‌جمهوری ترکمنستان و نخست‌وزیر چین بدون انجام مصاحبه‌ای، تنها در پایان نشست علنی مذاکرات رسمی خود در آیین امضا یک سند همکاری شرکت کردند. به گزارش ایرنا این در حالیست که خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین هفت هزار کیلومتر طول دارد و این طرح با این حجم عملیات اجرایی که «قربانقلی بردی محمد‌اف» از آن به عنوان طرح بزرگ قرن 21 یاد کرده، حداقل نیازمند چندین نوبت اطلاع‌رسانی از سوی مقامات هر دو کشور در زمینه روند اجرایی آن بوده است.

رئیس‌جمهوری ترکمنستان در نشست علنی خود با «ون جیابائو» نخست‌وزیر چین تنها به حجم گسترده این طرح اشاره و تصریح کرد که با اجرای آن سالانه 30 میلیارد متر مکعب گاز به مدت 30 سال به پکن صادر خواهد شد. طرح خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین بایستی از کشورهای ازبکستان و قزاقستان عبور کند که به نظر می‌رسد بردی محمداف در نشست‌های علنی و خصوصی خود با رئیسان جمهوری این دو کشور، موافقت آن‌ها را برای عبور این خط لوله اخذ کرده است. طول این خط لوله، 188 کیلومتر در خاک ترکمنستان، 530 کیلومتر در خاک ازبکستان، 1300 کیلومتر در خاک قزاقستان و 4500 کیلومتر دیگر در خاک کشور چین خواهد بود. احداث خط لوله انتقال گاز ترکمنستان به چین تبلیغات گسترده‌ای در رسانه‌های این کشور طی دو ماه گذشته به همراه داشته است، ولی رسانه‌های دیگر کشورهای آسیای مرکزی کمتر به این موضوع پرداخته‌اند. با این وجود، به نظر می‌رسد استقبال گرم بردی محمداف از جیابائو نخست‌وزیر چین در سفر به عشق‌آباد، نشان از اهمیت حیاتی این خط لوله برای پکن دارد.

رئیس‌جمهوری ترکمنستان بارها در مذاکرات رسمی اخیر خود با جیابائو از چین به عنوان کشور دوست یاد کرد و گفت که «پکن عشق‌آباد» از مواضع یکسانی در زمینه همکاری‌های دوجانبه، منطقه‌ای، بین‌المللی به ویژه در سازمان ملل متحد برخوردارند. بردی محمداف در اثبات گفته‌های خود تأکید کرد که در 15 سال گذشته طرح‌های بزرگی از سوی شرکت‌های چینی در بخش‌های اقتصادی، تجاری و فناوری به ارزش بیش از 905 میلیون دلار اجرا شده است. رسانه‌های ترکمنستان نیز به پیروی از سخنان بردی محمداف، به بازتاب گسترده سفر جیابائو به عشق‌آباد پرداختند و این در حالیست که نخست‌وزیر چین از نظر مقام اجرایی فرد اول این کشور یک میلیارد نفری بشمار نمی‌رود. با این وجود، رسانه‌های ترکمنستان سفر مقام ارشد چین به این کشور شش میلیون نفری آسیای مرکزی را نشان از اهمیت عشق‌آباد در سیاست خارجی پکن ذکر و به عنوان فصل جدید در روابط میان دو کشور عنوان کردند. هر چند رسانه‌های ترکمنستان و مردم این کشور آسیای مرکزی اجرای طرح خط لوله انتقال گاز به چین را تحولی عمده در اقتصاد این کشور می‌دانند، ولی کارشناسان اقتصادی در انتظار ارائه اطلاعاتی نظیر نحوه اجرای این طرح، نام پیمانکار خارجی یا داخلی و قیمت گاز صادراتی به پکن هستند. همچنین، این کارشناسان خواستار کسب اطلاعات لازم در خصوص میزان حق ترانزیت گاز از کشورهای ازبکستان و قزاقستان و اینکه آیا میزان ذخایر گازی منطقه ساحل راست «آمودریا» در ترکمنستان جوابگوی صادرات گاز به چین خواهد بود. با این وجود، بردی محمداف رئیس‌جمهوری ترکمنستان بارها بر وجود ذخایر کافی گاز این کشور برای صادرات به چین و دیگر کشورهای متقاضی تأکید کرده است. وی حتی، ذخایر کشف شده در مناطق مختلف ترکمنستان را مورد تأکید کارشناسان خارجی خوانده و بر نبود مشکلی از نظر میزان گاز صادراتی به دیگر کشورها صحه گذاشته است.

از سوی دیگر، تاکنون مقامات روسیه در زمینه اجرای خط لوله گاز ترکمنستان به چین واکنشی نشان نداده‌اند و به نظر می‌رسد آن‌ها با خونسردی اجرای این طرح عظیم اقتصادی را دنبال می‌کنند. برخی سامانه‌های خبری کشورهای مشترک‌المنافع، آغاز عملیات اجرایی خط لوله گاز ترکمنستان به چین را هشداری به کشورهای روسیه و اوکراین در زمینه احتمال افزایش قیمت گاز صادراتی عشق‌آباد به این کشورها عنوان می‌کنند. بخش عمده گاز تولیدی ترکمنستان که حدود 70 میلیارد متر مکعب در سال است، به کشور روسیه صادر می‌شود. با این وجود، باید منتظر بود که در ماههای آینده چه تحولاتی در روند اجرای طرح خط لوله گاز هفت هزار کیلومتری ترکمنستان به چین که براساس برنامه زمانبندی شده بایستی تا سال 2009 میلادی به اتمام برسد، روی خواهد داد.