آیا یک کارتل بزرگ گازی همانند اوپک تأسیس خواهد شد؟

سازمان کشورهای صادرکننده نفت (OPEC) برنامه ایجاد سازمانی مشابه برای گاز ‌طبیعی را به‌ طور رسمی در دستور کار خود قرار داده است. به گزارش موج، ژانویه سال گذشته آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر بزرگ ایران با اشاره به نیاز روزافزون جهان به گاز‌طبیعی، خواستار تشکیل کارتل گازی مشترک بین ایران و روسیه شد. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه که خود در سال 2002 فروش گاز‌ طبیعی از طریق سازمانی مشابه سازمان OPEC را برای نخستین بار مطرح نموده بود، با مشاهده آمادگی همه‌جانبه ایران برای ایجاد کارتل گاز‌ طبیعی، با قدرت سوم گاز‌ طبیعی جهان یعنی قطر وارد مذاکره شد و سرانجام پوتین و شیخ حمدبن‌خلیفه آل‌ثانی امیر قطر بر سر کلیات طرح ایجاد کارتل گازی انحصاری بین 3 کشور روسیه، ایران و قطر موافقت کردند.

فدراسیون کشورهای صادرکننده گاز (GECF) در سال 2001 با حضور الجزایر، بولیوی، برمه، مصر، اندونزی، ایران، لیبی، مالزی، عمان، قطر، روسیه، ترینیداد و توباگو، امارات‌ متحده عربی و ونزوئلا بنیان‌گذاری شد. این کشورها صاحب 73 درصد کل ذخایر شناخته ‌شده و 42‌ درصد تولید‌جهانی می‌باشند. روسیه با 8/47‌ میلیارد متر مکعب، ایران با 7/26‌ میلیارد مترمکعب و قطر با 7/237‌ میلیارد مترمکعب ذخایر گاز‌ طبیعی، قدرت‌های اصلی ‌GECF‌ هستند. روسیه بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده گاز ‌طبیعی در جهان است. این کشور به ‌تنهایی 6/21‌درصد نیاز جهانی را تولید می‌کند و 2/7 درصد مصرف جهانی را نیز دارد. یعنی روسیه یک سوم تولید خود را به مصارف داخلی می‌رساند. در حالی ‌که اعضای GECF هنوز درخصوص آغاز کار رسمی کارتل گازی هیچ اظهارنظری نکرده‌اند و مذاکرات کارتل گازی GECF تنها به دیدارهای غیررسمی در حاشیه نشست اخیر کشورهای عضو GECF محدود می‌شود، غرب به‌شدت نگران آینده بازار گاز ‌طبیعی جهان شده و خود را برای مقابله با هرگونه همکاری و اتحاد میان تولیدکنندگان عمده گاز‌ طبیعی آماده کرده است.

سنای آمریکا در نخستین واکنش خود نسبت به طرح کارتل گازی کشورهای تولیدکننده، تاسیس هرگونه سازمان انحصاری نفتی و گازی همچون OPEC و GECF را مغایر با قوانین تجارت ‌جهانی و غیرقانونی اعلام کرده است. سنا با تحریم هرگونه همکاری و اتحاد میان کشورهای تولیدکننده گاز، تاسیس سازمانی مشابه OPEC برای گاز طبیعی را خطری برای کشورهای مصرف‌کننده می‌داند و جلوگیری از تاسیس چنین سازمان‌هایی را حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان اعلام کرده است. اما کارشناسان سیاسی مخالفت‌های آمریکا را سدی در برابر عزم کشورهای تولیدکننده برای تشکیل کارتل انحصاری گاز نمی‌دانند. روسیه، ایران و ونزوئلا که از اعضای اصلی GECF‌ هستند، رابطه سیاسی مناسبی با آمریکا ندارند و کاخ سفید برای جلوگیری از اجرای طرح تاسیس سازمان انحصاری فروش گاز در ‌GECF هرگز نمی‌تواند از نفوذ و قدرت این کشورها استفاده کند. قطر و الجزایر، تنها هم‌پیمانان سیاسی آمریکا در GECF هستند که از موقعیت مناسبی در GECF‌ برخوردارند.

آمریکا امیدوار است با اعمال فشار از طریق قطر و الجزایر، نظرات و سیاست‌های جاه‌طلبانه خود را بر GECF تحمیل کرده و اعضای آن را به انصراف از تاسیس سازمان انحصاری فروش گاز متقاعد گرداند. آنچه مسلم است افزایش روزافزون نیاز جهان به گاز‌طبیعی و گاز‌طبیعی مایع (LNG) است. به گزارش سازمان‌های آماری رسمی جهان، مصرف گاز‌طبیعی مایع تنها در 3‌سال گذشته با افزایش 100 درصدی روبه‌رو بوده است. امروز گاز طبیعی بیش از 23‌درصد انرژی مورد نیاز جهان را تأمین می‌کند و با افزایش قیمت نفت و بنزین‌، پیش‌بینی می‌شود در آینده نزدیک به 50 درصد انرژی موردنیاز جهان از گاز طبیعی تامین شود. بنابراین تصمیم کشورهای تولیدکننده گاز‌طبیعی برای تشکیل سازمانی انحصاری همچون سازمان OPEC، منطقی و قابل‌ قبول می‌نماید. حتی بسیاری از کارشناسان سیاسی، تاسیس چنین سازمانی را برای برقراری صلح و ثبات در جهان الزامی دانسته و تنها راه ایجاد نظم و انضباط در بازار انرژی آینده را وجود سازمانی قدرتمند و چندملیتی برای اداره منابع و تولید گاز طبیعی در جهان اعلام کرده‌اند.