رقابت چین و آمریکا برای تسخیر فضا

پروفسور حمید مولانا

جان‌‌ اف کندی رئیس‌جمهور اسبق آمریکا در نطقی که در سال ‌1960‌ میلادی در دانشگاه نیوهمشایر ایراد کرد اظهار داشت که «بزرگترین شکاف عمیق در سیاست خارجی امروز (آمریکا) نبود یک نقشه معلوم برای خلع تسلیحات (اتمی) است.» به عقیده او «روزی بهتر از این نیست که بمب‌ها تبدیل به تراکتور (کشاورزی) شده، راکت‌های موشکی ما اختصاص به اکتشاف فضا گردیده و پول‌هایی که امروز در بودجه امور دفاعی خود داریم در مسیر ساخت و به وجود آوردن یک ملت و دنیای سعادتمند و سالم‌تر مصرف شود.» کندی مدعی شد که دست‌های مرموزی در وزارت دفاع آمریکا موجود است که از این خلع سلاح جلوگیری می‌کنند و یا بدان اعتقادی ندارند.

در آغاز دهه 1960‌میلادی رقابت بین شوروی و آمریکا برای دسترسی و تسخیر فضا با پیشرفت‌هایی که در فن‌آوری ماهواره‌ای و موشکی ایجاد شده بود روزهای اولیه خود را طی می‌کرد. امروز که قریب به نیم قرن از نطق جان‌اف کندی گذشته است نه‌ تنها اقدامات اساسی در موضوع خلع سلاح اتمی به وجود نیامده است، بلکه رقابت تسخیر فضا بین قدرت‌های بزرگ افزایش یافته و چین به‌ عنوان یکی از بازیگران صحنه سیاست‌ جهانی، فن‌آوری تسلیحات فضایی خود را به قدری وسعت داده است که در حقیقت رقیب اصلی ایالات متحده آمریکا به شمار می‌رود. در 11‌ ژانویه امسال (2007 میلادی) موشک ضدماهواره‌ای چین حدود 530 مایل بالای آسمان‌ها در فضا یک ماهواره قدیمی هواشناسی را مورد هدف قرار داد. بدین ‌ترتیب چین انحصار تسلط آمریکا بر فضا را شکست. وابستگی تسلیحات آمریکا بر ماهواره‌ها، تسلیحات ‌(دفاع) ‌ضدموشکی آن کشور علیه روسیه و چین، و سیاست‌های تجاوزکارانه آمریکا در دهه اخیر به‌ ویژه در حملات عراق و افغانستان، باعث شده است که چین فن‌آوری موشک ضدماهواره‌ای خود را توسعه دهد.

آزادی عمل در فضا همانند آزادی عمل در زمین و دریا برای آمریکا مهم شده است. 90 درصد هزینه تسلیحات فضایی دنیا توسط آمریکا انجام می‌شود و بیش از ‌800 ماهواره نظامی، جاسوسی و معمولی که امروز دور دنیا می‌گردد، نصف آنها به آمریکا تعلق دارد. اسلحه‌سازی فضایی،‌ رقابت قدرت‌ها برای تسخیر فضا و توسعه فن‌آوری اطلاعاتی و ارتباطی فضائی در چند دهه اخیر جزو لاینفک رقابت تسلیحاتی و برتری قدرت در جهان گردیده است. توسعه و موفقیت موشک‌های ضدماهواره‌ای چین انحصار برتری آمریکا بر فضا را به خطر انداخته است. نصف بقیه ماهواره‌های موجود در فضا به روسیه (89) و چین (35) و سایر کشورها و بنگاه‌های بازرگانی و اقتصادی تعلق دارد. طبق گزارش «اتحادیه دانشمندان ناظر بر امور» یک چهارم ماهواره‌های متعلق به آمریکا از نوع نظامی هستند. وابستگی نظامی آمریکا به فن‌آوری و توسعه ماهواره‌های اطلاعاتی روزبه‌روز افزایش می‌یابد. بدون تکیه به این ماهواره‌ها امور‌ جنگی، جاسوسی و استراتژیک جهانی آمریکا فلج خواهد بود. تا ژانویه امسال آمریکا و تا حدودی روسیه برتری و تسلط بر فضا را در اختیار داشتند ولی اکنون چین رسماً و با موفقیت وارد این گود قدرت نظامی و کاربردی و راهبردی شده است.

در تابستان گذشته (2006 میلادی) دولت جرج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور کنونی آمریکا، چشم‌انداز چندین ساله آینده صنایع فضایی آمریکا را اعلام کرد. مطابق این نقشه تأسیس و استقرار و استفاده و توسعه از تسلیحات فضائی از سیاست‌های‌ اصلی نظامی و دفاعی آمریکاست و بر «آزادی و برتری عمل تسلیحات فضائی آمریکا تکیه می‌کند.» این نقشه دنباله سیاستگذاری و برنامه‌ای است که آمریکا در سال 1998‌ طبق سند «فرماندهی فضائی آمریکا و چشم‌اندازی بر سال 2020 میلادی» برای کنترل کامل امواج رادیوئی و غیره در فضا اعلام کرده بود. در بودجه 500 میلیاردی اخیر آمریکا که توسط دولت بوش اعلام و کنگره آن را تصویب می‌کند بیش از یک میلیارد به توسعه جدید فن‌آوری‌های فضائی اختصاص داده شده است. ولی سرمایه‌گذاری واقعی و حقیقی آمریکا بیشتر از این رقم است وقتی که ما فعالیت‌های دیگر نظامی و غیرنظامی فضائی آمریکا را در نظر می‌گیریم.

موفقیت چین در پرتاب موشک ضدماهواره‌ای تمام این معادلات آمریکا را به هم می‌ریزد. امروز نه ‌تنها کنترل امور نظامی، بلکه کنترل امور اقتصادی از بورس‌ها گرفته تا بازارهای تجارتی، از معادن سرشار طبیعی مثل نفت و گاز طبیعی گرفته تا اداره بانک‌ها و مؤسسات بازرگانی هم با فن‌آوری فضائی و کنترل بر ماهواره‌های جهانی امکان‌پذیر است. در عین‌حال ماهواره‌ها به همان اندازه که امروز نقش مرکزی و اساسی را در امور ‌نظامی و بازرگانی ایفا می‌کنند می‌توانند مورد صدمه و آسیب دیگران قرار گیرند. قانون بین‌المللی و تعهدنامه سال 1967 میلادی موسوم به قرارداد فضائی که توسط 98 کشور از جمله آمریکا، روسیه، و چین امضاء شده است، دخالت در امور فضائی سایر کشورها را قدغن می‌کند و خواستار همکاری در ترتیب و نظم موج‌های فضائی است ولی این تعهدنامه نتوانسته است از توسعه تسلیحات فضائی جلوگیری کند. در کنفرانسی که در سال 2002 میلادی توسط سازمان ملل متحد در ژنو تشکیل گردید روسیه و چین کوشش کردند که نقشه‌ای برای جلوگیری از توسعه تسلیحات‌ اتمی ارائه دهند ولی کوشش آنها موفقیت‌آمیز نبود. توسعه موشک‌های ضدماهواره‌ای چین قراردادهای بین‌المللی را نقض نمی‌کند ولی رقابت بین قدرت‌ها را در این امر ارتقا می‌دهد. در قرآن کریم مکرر می‌خوانیم که خداوند متعال مالک تمام زمین و آسمان‌ها است. امروز طمع قدرت‌ها و توسعه نامعقولانه جامعه بشری به جایی رسیده است، که نه‌ تنها مالکیت زمین، دریا و اقیانوس‌ها بلکه مالکیت و تسخیر فضا و آسمان‌ها، فراسوی احتیاجات ساکنان این کره، جزو برنامه‌های راهبردی سیاست‌های نظامی و اقتصادی جهانی شده است. بدون اینکه به خوبی از عواقب آن مطلع باشیم.