بوش - پوتین بازی با یک مشکل ساختاری

سیدیاسر جبرائیلی

رئیسان‌جمهور آمریکا و روسیه پس از دو روز دیدار پشت درهای بسته، سرانجام نتوانستند بر اختلاف‌ نظرهای موجود میان دو کشور درباره طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا فائق آیند و با ارائه یک کنفرانس خبری مشترک صوری و البته «سانسور شده» به گفت‌وگوهای خود خاتمه دادند.

فرض مسلم در بررسی روابط استراتژیک مسکو و واشنگتن این است که منافع دو کشور دائماً در تناقض با یکدیگر بوده و تنها راه پایان گرفتن این تناقض و درگیری دیرینه، کوتاه آمدن یکی از دو طرف است. آمریکا قصد حکومت بر جهان را دارد و روسیه، زخم‌خورده از این تئوری، در مقابل اهداف امنیتی آمریکا مقاومت می‌کند. واشنگتن قصد نادیده گرفتن مسکو را دارد، این در حالی است که ابرقدرت شکست‌خورده جنگ سرد دوباره جان گرفته و هوای هم‌‌‌‌‌‌‌آوردی در قدرت بین‌المللی در سر دارد.

اینک پس از آنکه شاهد توقف در به راه انداختن انقلاب‌های رنگی در کشورهای پیرامونی شوروی سابق هستیم مسکو احساس می‌کند توطئه جدیدی علیه روسیه و کشورهای پیرامون آن از طریق ناتو و با به راه انداختن جنبش‌های دیگری در داخل خاک این کشور، در حال شکل‌گیری است. از سوی دیگر، روسیه فراتر از یک مانع معمولی است و انزوای آن نیازمند به کار بستن تمامی ابزارهای ممکن است.

آخرین حربه‌ای که دولتمردان واشنگتن به آن دست یازیده‌اند، استقرار یک سیستم راداری و موشکی در خاک دو متحد اروپایی آمریکا ـ چک و لهستان ـ است. اما روسیه نیز ابزارهای لازم از جمله هدف قرار دادن این سیستم را در اختیار دارد. از این‌رو آمریکا می‌کوشد تا با انحراف موضوع به سمت «مقابله با تهدید موشکی ایران و کره شمالی» از حساسیت روسیه نسبت به استقرار این سیستم بکاهد. دیدار اخیر ولادیمیر پوتین و جرج بوش در آمریکا سومین دور از سری مذاکرات بی‌نتیجه مقامات دو کشور در این خصوص بود. پیشتر وزیران خارجه و قبل از آن (در سوم اردیبهشت) وزیران دفاع دو کشور در این‌خصوص مذاکره کرده بودند. ناکام ماندن دو نشست اخیر، و تهدید مسکو مبنی بر هدف قرار دادن هرگونه سیستم موشکی آمریکا در خاک اروپا، درگیری‌های لفظی میان سران دو کشور را در پی داشته است.

جرج بوش برای زدودن این تفکر از اذهان عمومی جهان، ملاقات ویژه‌ای را با پوتین در خانه پدری ترتیب داد. بوش با پدر و مادرش به استقبال پوتین رفت. دیدار دو روزه در یک فضای صمیمی و البته تصنعی در اقامتگاه خاندان بوش برگزار شد. محل و نحوه برگزاری این نشست به‌گونه‌ای بود که روزنامه روسی «راسیسکا گازیه‌تا» نوشت: «پوتین تنها رهبر خارجی است که به مزرعه پدری جرج بوش در کنبانکپورت راه یافته است.

انتخاب این محل علاوه بر تائید روابط قابل ‌اطمینان بین دو رئیس‌جمهور، تاکیدی بر اهمیت جهانی این دور از مذاکرات است.»

اما پس از انجام مذاکرات، دو طرف طی یک کنفرانس خبری سعی کردند مهم‌ترین محور مذاکرات خود را «مسئله هسته‌ای ایران» عنوان کنند. اما روسیه نماینده و نه حامی ایران است بلکه حداکثر گاهی نقش کاتالیزور را در مناسبات هسته‌ای ایران و غرب بازی کرده است. روسیه همچون برخی کشورهای غربی یک شریک تجاری بزرگ برای ایران است و نمی‌خواهد این امتیاز را از دست بدهد و تنها عاملی که باعث شده میدان تعاملات روسیه و ایران، تفاوتی با نحوه برخورد غرب با ایران داشته باشد، تنها بودن روسیه در مقابل کلونی آمریکا و اتحادیه اروپا است که قصد از میان برداشتن آن را دارند.

واشنگتن می‌توانست با استقرار سامانه موشکی موردنظر خود در پایگاه «قبله»، سوءتفاهم موجود بین دو کشور را پایان داده و حسن‌نیت خود را برای روسیه ثابت کند. اما همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، هدف ‌آمریکا نه ایران، نه کره، بلکه خود مسکو است.

پوتین در کنفرانس خبری خود در مقابل سؤالات بی‌شمار خبرنگاران در خصوص سامانه موشکی نتوانست سکوت کند و حرف از یک پیشنهاد جدید زد. پیشنهادی که به موجب آن، به جای ایجاد سامانه موشکی در شرق اروپا، یک مرکز تبادل اطلاعات در این زمینه در مسکو و بروکسل ایجاد شود و علاوه بر ایستگاه رادار محوری آذربایجان، از سیستم‌های هشداردهنده پرتاب موشکی در جنوب روسیه نیز استفاده شود. اما همانطوری که یکی از اعضای هیئت روسی شرکت‌کننده در نشست اخیر به سایت خبری «لنتا» گفته، پیشنهاد مسکو تنها در صورتی قابل تحقق است که آمریکا از طرح خود برای ایجاد منطقه سوم مواضع سیستم دفاع موشکی صرف‌نظر کند. اما از آنجائی که آمریکا از این طرح صرف‌نظر نخواهد کرد، این پیشنهاد نیز همانند طرح قبلی مسکو، خود به ‌خود باطل خواهد شد.