کارنامه‌ای در خور اعتنا

جمشید اثنی عشری
فرارسیدن هفته دولت، فرصت ویژه‌ای است که علت نام‌گذاری آن، حادثه تلخ و خونین بهد از ظهر هشتم شهریور ماه سال 1360 است. رئیس‌جمهور و نخست وزیر ایران درآن روزگار، قربانی توطئه‌ای ناجوانمردانه و اقدامی تروریستی شدند و به قول معمار فقید انقلاب اسلامی، با هم به سوی خداوند پرواز کردند.
ازآن سال تا به امروز، آغار شهریور ماه، آغاز هفته دولت است. بعدها از این مناسبت، استفاده‌های دیگری هم شد. یعنی دولتها، در این هفته به ارزیابی خود پرداختند، کارنامه یکساله شدن را مرور کردند، اقدامات عمرانی و موثر خود را با فال نیک گرفتن این نامگذاری یا آغاز کردند یا به پایان رساندند.
شهید محمد علی رجایی کمتر از یک ماه رئیس‌جمهور و شهید محمد جواد باهنر، کمتر از یک ماه نخست‌وزیر بودند، ولی هر یک از این دو بزرگوار، اشتراک سابقه‌ای در وزارت آموزش پرورش داشتند و البته واجد صفات ویژه مانند ساده زیستنی، صداقت حرفه‌ای، مطیع ولی فقیه، پرکار و سالم بودن از حیث رفتار اقتصادی و اجتماعی، انقلابی و مصمم بودن و تلاش ویژه برای بهبود اوضاع کشور داشتن، آنقدر ناب و زلال بودند که تا به امروز، از مجموعه آنها به نیکی و برخی مواقع با حسرت یاد می‌شود.
شهریور ماه 1371، یعنی 11سال پس از آن حادثه خونین، در یک بعد ازظهر گرم به منزل شهید باهنر رفتم و مصاحبه‌ای با پسران آن شهید، ناصر و میثم باهنر انجام دادم و هنوز هم سادگی، نجابت و آرامشی را که در زندگی نخست‌وزیر شهید ایران دیدم، در قالب ذهن باقی است. هرگز فرصت و امکان نیافتم که به منزل رئیس جمهور شهید ایران محمد رجایی. بروم و یا با همسر و فرزندانش گفتگو کنم، ولی آنقدر از ویژگی‌هایش خوانده و شنیده‌ام که به مرز بی‌نیازی از دانستن نکات جدید رسیده‌ام. هرچند لازم است از تلاش موثری که آقای غلامعلی رجایی در معرفی شخصیت شهید رجایی نمود، تشکر و تقدیر شود.
این مقدمه ازآن جهت قلمی شد که بنا دارم به این هفته و این مناسبت و اقداماتی که تاکنون در آن انجام شده و از این پس انجام می‌شود، اشاراتی به اختصار نمایم.
1- وقتی سخن از ارزیابی به میان می‌آید، ذهن به دنبال شاخص می‌گردد، تغیین شاخص ارزیابی بویژه در حوزه مدیریت دولتی، طی 5 سال اخیر در 2 بخش شاخص‌های عمومی و اختصاصی انجام شده است که بر اساس آن‌ها عملکرد دستگاه‌های دولتی. که مجموعه آن‌ها «دولت» را تشکیل می‌دهند. مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. صاحبنظران و در برخی مواقع دستگاه‌ها که بر اساس این شاخص‌ها، ارزیابی و رتبه بندی می‌شوند، انتقادات تند و تیزی به باعث و بانی تعیین این شاخص‌ها. یعنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی متولد شده در سال 79 و نیز ذات و ماهیت آن‌ها می‌کنند و برخی نیز با پذیرش ضمنی شاخص‌ها، نحوه ارزیابی، زمان ارزیابی، گروه ارزیابی کننده و عدالت و انصاف ارزیابان را مورد انتقاد قرار می‌دهند.
2-دولت جوان و اصولگرای احمدی‌نژاد، برای دومین بار وارد هفته دولت می‌شود. سال گذشته، دولت تکمیل نشده احمدی‌نژاد از حیث اعضای کابینه در شرایطی پای به هفته دولت نهاد که در التهاب و شعف پیروزی به سر می‌برد و بخش اعظم انرژی و توان احمدی‌نژاد و همکارانش در دولت، صرف مذاکرات رای اعتماد مجلس شورای اسلامی شد و نمایندگان اصولگرا و از حیث مواضع، نزدیک به دولت نهم نیز برای آن که متهم به یکدستی و تکصدایی و قبضه امور توسط اصولگرایان نشوند،چنان مته‌های تیزی به خشخاش نو رسیده دولت نهم نهادند که آقایان سعیدلو، محصولی، تسلطی، اشعری و چند نفر دیگر نتوانستند در کابینه دولت نهم بر صندلی وزارت تکیه زنند.
3- سال 85 نیز به مرز هفته دولت رسیده است. فعالان ارزیابی کننده عملکرد دستگاه‌ها کار خود را کرده و نتیجه ارزیابی‌شان را در این هفته اعلام خواهند کرد. دشواری کار این جماعت در این بوده و هست که چرخ‌های دولت نهم، دیر زمانی نیست که به حرکت افتاده اند و دور از انتظار نیستک ه نتیجه این ارزیابی، اوقات برخی را حسابی تلخ کند و نیز قابل پیش بینی است که برخی دستگاه‌ها، وزارتخانه‌ها و حتی وزرای دولت خود را از حیث کاملا در خط رئیس‌جمهور بودن، برتر و پیشگام‌تر از بقیه بدانند.
البته هفده سفر استانی در کمتر از یک سال، صدها مصوبه در جلسات استانی دولت، فعالیت فشرده و بدون وقفه شخص رئیس جمهور، هیچ یک شاخص عمومی یا اختصاصی برای ارزیابی نیستند. ضمن آن که به صرف تصویب مصوبه و ابلاغ آن، نمی‌توان متر و معیارهای ارزیابی را به کار انداخت. چرا که ارزیابی عملکرد، اساسا فرایندی نتیجه‌گراست و تا به نتیجه رسیدن آن چه مدنظر رئیس جمهور و همکاران ایشان است، باید صبر بیشتری مصروف نمود.
4- دولت نهم، سخت بی تاب است تا پروژه‌های نیمه‌تمام را تمام کند. یعنی بسیاری از پروژه‌هایی که در هفته دولت سالهای قبل آغاز شده‌اند، هنوز به اتمام نرسیده‌اند! سخنگوی دولت نیز در نیمه دوم مرداد ماه و در جلسات هفتگی اش با رسانه‌ها، برداشت مکرر از صندوق ارزی را نه تنها برنتافت که برای به اتمام رساندن پروژه‌ها و طرح‌های عمرانی نیمه تمام قلمداد نمود. دولت نهم، سخت مصمم است. حداقل آنچه در برنامه یک ساله اش. بودجه 85. تعهد کرده است تا پایان شهریور، عملیاتی اجرا کند، حال آن که فرایند ارزیابی در اوایل مرداد، تمام می‌شود و گردش کار نتیجه ارزیابی تا آغاز هفته دولت به طول می‌انجامد و این فاصله زمانی صدای منتقدان ارزیابی را بلند خواهد کرد.
5- از جمله خوش شانسی‌های دولت نهم، می‌توان به روند فزاینده بهای نفت اشاره نمود که به عنوان یک فرصت طلایی فراوری، احمدی‌نژاد و همکارانش قرار دارد و چنان قدرتی برخوردار است که سقوط وحشتناک و حیرت‌انگیز شاخصهای بورس تهران را در اوایل کار دولت نهم تاب آورد و به مثابه ابزاری چند کاره، مورد استفاده دولتمردان اصولگرا قرار گرفت تا بخشی از وعده‌های داده شده به مردم محقق شود.
6- تضادی که در کار رکورد دولت نهم وجود دارد در بطن و متن پروژه‌ها و طرح‌های عمرانی نهفته است. یعنی دولت از یک سو دغدغه اتمام پروژه‌های نیمه‌تمام را دارد و از صندوق ارزی به طور مکرر و مستمر برای این منظور استفاده می‌کند و از طرف دیگر همچنان پروژه جدید به تصویب می‌رساند و بر طبل عمران کشور – بویژه در مناطق محروم- می‌کوبد. آیا این دولت، آنقدر توان دارد که به بار نشستن نهال وعده‌های خود را تا 3 سال آینده در هفته دولت ببیند؟
7- از جمله مهمترین رفتارهای دولت احمدی‌نژاد می‌توان به اقداماتی اشاره نمود که در حوزه بین‌الملل آغاز کرده است. شوک هولوکاستی احمدی‌نژاد، نه تنها یهودیان اشغالگر، که همه اروپا را لرزاند و اندک زمانی پز از دعوت ایشان به بررسی علمی، تاریخی این ماجرا، نگارش و ارسال نامه‌ای نصیحت بار از منظر یک معلم به یک دانشجوی کم سواد به نام بوش پسر، نگاه و نظر جهاهنیان را متوجه مردی کرد که استاد آخرین نفری بوده است که برای انتخابات نهمین رئیس‌جمهور ثبت نام کرد.
برخورد سرد سران کاخ سفید، هرگز موجب نشد تا رئیس‌جمهور ایران دومین نامه خود را به خانم آنجلا مرکل، صدر اعظم آلمان ننویسد و برخورد سردتر دولت و دستگاه دیپلماسی آلمان با این نامه که تاکنون متن آن منتشر نشده نیز بعید است که احمدی‌نژاد را از نگارش چنین نامه‌هایی منصرف کند.
8- حضور رئیس جمهور نهم در مقر سازمان ملل و سخنرانی ایشان در حضور سران معتبر و کارشناسان این سازمان بین‌المللی و بلندپایگان سیاست جهانی، فرصت دیگری بود که در ماههای اول فعالیت دولت ایجاد شد و بعد‌ها توسط مخالفان عصبانی و برخی دوستان احساساتی رئیس جمهور به ورطه خرافه و شایعه و تکذیب و. . . . کشیده شد.
9- جشن شکوهمندی که در جوار بارگاه رضوی (ع)برگزار شد و در مطلع آن رئیس جمهور ایران خبر دستیابی ایران به توانمندی تولید کیک زرد را اعلام کرد، انتقاد دولتمردان سابق را برانگیخت که این شیرینی، نه تنها دست پخت احمدی نژاد نیست که نتیجه دوراندیشی ‌هاشمی و پیگیری سید محمد خاتمی است و سران سابق سازمان انرژی اتمی نیز بر غلامرضا آقا زاده خرده گرفتند که چرا بزرگترین قطعه کیک را به نام دولت نهم برید و بهجهانیان نشان داد؟ و این‌ها همه ناظر به همان ارزیابی عملکرد و ادعای دولتمردان در ایفای نقش و اثر در اقدامات است.
10-دولت نهم، مخالفانی عصبانی و دوستانی بعضا احساساتی دارد و کمتر دیده شده که هر یک، بر سبیل انصاف ره بپیمایند. این وضعیت اساسا ارزیابی این دولت را دشوار و منحرفن می‌کند. مخالفان با مخالف خوانی‌های مکرر و بعضا به دور از انصاف، به گونه‌ای با اقدامات این دولت برخورد می‌کنند که گویی عده‌ای کم تجربه، از سرزمینی دیگر، با تفکری بشدت ایده‌آل و آرمانی، تلاش شتابناکی را برای هدم و هضم اقدامات دولتهای پیشین آغاز کرده اند و موافقان نیز یا نمره دولت را 20 می‌دانند، یا برآمدن دولت نهم را معجزه قرن و اتفاقی متافیزیکی قلمداد می‌کنند. عملکرد این دو گروه، سرانجام به یاند دولت تمام می‌شود، مگر آن که برخی نتایج عملکردی دولت، مخالفان را به مرزهای انصاف نزدیک کند و دشواری‌ها و موانع فراروی دولت وت وان و تحمل محدود آن، موافقان را به تاملی منصفانه وادارد.
11- شخص رئیس جمهور، اما شخصیتی ویژه است، به طور طبیعی ویژگی‌های خاص شخصیتی و تفکری باعث شده است تا یک استاد دانشگاه به شهرداری پایتخت و سپس زمامداری دولت ایران برسد. باید پذیرفت که برخی ویژگی‌های احمدی‌نژاد به برخی. ویژگی‌های شهید رجایی. نزدیک است. صداقت، مطیع در برابر ولی فقیه، انقلابی و مصمم و تلاش ویژه برای بهبود کشور از جمله این ویژگی‌هایند. البته آقایان‌هاشمی رفسنجانی و سیدمحمد خاتمی نیز این ویژگی‌های خاص خود را داشتند. ‌هاشمی بیشتر در قواره بک بزرگتر، یک ناجی و یک فرمانده مقتدرظاهر شد. همانطور که سید حمد خاتمی با آن طبع لطیف و سخنگویی فاخر و تاکید بر گفتمان و تعریف رابطه بین آموزه‌ههای سیاسی غرب با محتوای دین، بیشتر تلاش می‌کرد یک متفکر و مصلح معرفی شود تا یک رئیس جمهور پس از ریاست جمهوری نیز همچنان دوست می‌دارد، گفتگو کند با دیگران، اما، این نکته را نیز باید پذیرفت که احمدی‌نژاد، شهید رجایی نیست و اساسا نمی‌تواند باشد. چرا که هر شخصیت تاریخی در ظرف زمانی خاصی پدید می‌آید و سپس مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد. بعی می‌تدانم رئیس جمهور، خود علاقه مند باشدکه چنین منصف شود، هر چند مردم به طور طبیعی، چون پس از شهید رجایی، خصوصیات ایشان را در کمتر دولتمردی دیدند، خود قیاس و نامگذاری می‌کنند. آرشیو تاریخی ایران، اسوه‌ای چون شهید رجایی دارد و باید بر این گنجینه، اسوه‌های جدید افزود نه مشابه!
12- وزرای دولت نهم به جزو وزیر راه و ترابری، جملگی برای اولین بار خلعت وزارت پوشیده‌اند، بی‌انصافی است اگر شجاعت احمدی نژاد را در دست زدن به تچنین کار زرگی نستاییم. البته به همان اندازه که این تهور، ستودنی است، سلیقه رئیس جمهور جای بحث و سوال دارد، کما اینکه بسیاری مخالفت‌های نمایندگان مجلس در تلافی سلیقه‌ای، به مخالفت با افراد پیشنهادی رئیس جمهور پرداختند و بعید نیست رئیس جمهور ایران با حفظ ضریب شجاعت، در سلیقه خود تجدید نظر کند، کما این که این روزها، سخن از ارزیابی عملکرد است و بودن یا نبودن موفقها و ناموفق‌ها. یعنی علاوه بر آن فرآیند سالانه ارزیابی، احمدی‌نژاد، اولین رئیس جمهوری است که بنا دارد خود، همکارانش را ارزیابی کند و حسب آن چه از شواهد برمی‌آید، بنای تعارف و مسامحه نیز ندارد. اگر واقعا این اتفاق روی دهد، رئیس جمهور دومین کار شجاعانه و بزرگ خود را انجام داده است، یعنی اگر وزیری یا معاونی از معاونان ایشان یا در زیر مجموعه ایشان، صرفا یبه خاطر کم کاری با عدم دقت یا کندی حرکت یا کمبود صداقت بر کنار شود، رئیس جمهور ایران، پله‌ای دیگر برای دستیابی به رکود خاص شجاعت در عرصه مدیریت دولتی را طی نموده است. در این رابطه، باید چشم به آینده داشت.
13- در حوزه فرهنگ به نظر می‌آمد عزیمت صفار هرندی از کیهان به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خاطره عزیمت سیدمحمد خاتمی از کیهان به این وزارتخانه را از حیث عمق تغییرات و تحولات تداعی کند، گویی بین امپراتوری کیهان و پست وزارت و وکالت و رئیس جمهوری ایران رابطه‌ای خاص وجود دارد، هر چند عدم حضور حسین شریعتمداری در میان دولتمردان دولت نهم، این رابطه را کمرنگ نمود. رئیس جمهور در دوران مبارزات انتخاباتی، کمتر به حوزه فرهنگ می‌پرداخت و نوک پیکان وعده‌هایش متوجه آورده نفت بر سر سفره‌های مردم بود و هنگامی که ناگزیر به ارائه نظر در حوزه فرهنگ می‌شد، بیشتر به کلیات می‌پرداخت.
برای ارزیابی اقدامات دولت در حوزه فرهنگ باید صبر کرد، کما این که صفار هرندی در سخنان پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران (20/5/85) اعلام کرد که این حوزه خم رنگرزی نیست و مشاهده آثار عملکردی ایشان و همکارانش نیازمند تامل و شکیبایی بیشتری است. شاید طبیعی بنماید که چند نفر از تحریریه کیهان در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاون پارلمانی، مشاور امور ایثارگران، مدیر کل ارشاد استان و. . . باشند، ولی درایت و شخصیت ویژه صفار هرندی در حفظ بدنه مدیریتی و کارشناسی وزارتخانه متبوعش، نشان داد که ایشان این حوزه و دشواری‌های آن را خوب می‌شناسد. البته چون نمی‌توان پالایش رهنگی جامعه، ارتقای سطح آگاهی و شعود مردم، باز شدن فضای فرهنگی و مرواردی از این قبیل را به آسانی ارزیابی نموده طبیعی است باید فرصت بیشتری به وی برای تحقق اهداف فرهنگی و اصولگرایانه داد.
14- در حوزه اجتماعی، دولت نهم با تدبیر عمل کرد. احمدی‌نژاد حتی در دوران مبارزات انتخاباتی نیز صریحا گفت که مشکلاتی فراتر از مدل موی جوانان و لباس پوشیدن برخی دختران فراروی اوست و با پرهیز از برخوردهای خشن و ارشادی! و مداخله در خصوصی‌ترین مسائل جوانان، نوجوانان و مردم، حداقل مخالفان خود را که در فضای تبلیغی بشدت مسموم آن زمان سخن از دیوار کشیدن در پیاده‌روها و کلاس‌های دانشگاه می‌گفتند، حسابی به سکوت واداشت. رئیس جمهور در عرصه اجتماعی چون توجه به ورزش، جوانان و آزادی‌های فردی و اجتماعی راه به صواب پیموده و نشان داده است که این نسل جوان پرشور و دارای انگیزه و انرژی فراوان را نه دیگر می‌توان نصیحت کرد و نه ترساند، بلکه باید به آنان احترام گذاشت و برایشان فرصت سازی کرد. این جوانگرایی، البته در انتصاب‌های احمدی‌نژاد بروز داشته است.
15- احمدی نژاد خیلی زود و خیلی خوب با مقامات در جه یک دنیا آشنا شد، ملاقات کرد و پذیرفته شد. سران چین و شوروی، مقامات کشورهای اسلامی و افرادی چون چاوز و کاسترو در کمتر از یک سال میزبان یا میهمان و یا همسفر رئیس‌جمهور ایران در نشست‌های بین‌المللی و منطقه‌ای بوده‌اند. رئیس‌جمهور حتما قدر این موقعیت بین‌المللی و منطقه‌ای و بویژه محبوبیتی که در کشورهای محروم و ستم دیده دنیا دارد را می‌داند و نسبت به ارتقای شأن خود، در این بخش حساسیت دارند و شایسته است مشاوران و معاونان و بویژه دفتر ایشان، بر این بعد از شخصیت دکتر، توجه و تامل و تلاش بیشتری بنمایند.
دولت نهم، برای بار دوم پای به هفته دولت می‌گذارد. در صدمین سال مشروطیت، تاکید و توجه بر قانون و تاکید و توجه بیشتر بر اجرای دقیق و صحیح و سریع آن بر وجاهت دولت نهم می‌افزاید. دولت معتقد، اصولگرا و برآمده از آرای مردم، در سالی که مزین به نام مبارک رسول گرامی اسلام، پیامبر اعظم، حضرت محمد (ص) است، دو نیم سال را (نیمه دوم 84 و نیمه دوم 85) با انصاف و تدبیر ارزیابی می‌کند و نتایج آن را صریح و صحیح در اختیار مردم قرار می‌دهد. ایرانیان به جسارت، جوانی، خلوص، انگیزه، امیدواری و اراده این دولت، امید بسیار بسته‌اند و مبار که ناامید شوند.