محشر صغری

گرچه در بازخوانی رویداد‌های یکساله منتهی به سوم تیر 84 صحنه‌های بدیعی از ایثار، ‌پندار‌های درست، صبور‌ها و ایده‌های راهگشا برای برون رفت از معضلات پیش روی کشور دیده می‌شود،‌ اما متاسفانه وجه غالب برخی رفتار‌های انتخاباتی مملو از تهمت زدن ،‌عصبیت، شتابزدگی و خودخواهی بود؛ رفتاری که گاه می‌رفت فرصتی در حرکت رو به رشد جمهوری اسلامی‌را به تهدیدی برای زیر سوال بردن دستاورد‌های نظام تبدیل کند.
نابینایی منتج از میل به قدرت یا ترس از دست دادن آن،‌ برخی را چنان کرده بود که به قول ساراماگو «نمی‌دانستند کی چراغ، قرمز می‌شود.»
ایران از معدود ممالکی است که سیاستمداران بسیاری دارد به تعبیری نه چندان مبالغه آمیز،‌در کشور ما 70 میلیون آدم سیاسی زندگی می‌کنند شاید از همین روست که پیروز انتخابات با تیزبینی خاصی، وعده تشکیل کابینه 70 میلیونی را داد تا از این طریق هریک از آن سیاسیون «سهم» در کابینه‌اش داشته باشند.
در چنین مملکتی طبیعی است که هر کسی از ظن خود، اقدامات این و آن را با عینک سیاسی«دید» می‌زند؛ به ویژه آنکه این اقدامات در حول و حوش انتخابات ریاست‌جمهوری باشد. فرقی هم نمی‌کند این اقدامات چه باشد؛ از احداث پل هوایی مجهز به پله برقی ،‌ وام ازدواج، طرح تثبیت و... گرفته تا رفتن لاریجانی از صدا و سیما،‌ نشستن اولین غیرمعمم برکرسی ریاست‌جمهوری شورای اسلامی‌– آن هم از طرف جناح موسوم به راست- یا تحرک دستگاه دیپلماسی کشور و تیم مذاکره کننده هسته‌ای به رهبری حسن روحانی که در آبان 83 به تعلیق موقت غنی‌سازی -موسوم به قرار داد پاریس – منجر شد.
در فضای آن روز، همانطور که همه این اقدامات به انتخابات ربط داده می‌شد، هریک از گروه‌‌ها سعی می‌کرد با زیر سوال بردن تصمیمات دیگری،‌ وجهه رقبت را نزد رای دهندگان خدشه دار کند. از یک سو لاریجانی و توکلی با اعتراض شدید نسبت به عملکرد تیم هسته‌ای و با ناچیزشمردن دستاورد‌های قرارداد پاریس، سعی در تضعیف حسن روحانی یکی از نامزد‌های احتمالی می‌کردند و از سوی دیگر، نزدیکان دولت تصمیمات اقتصادی مجلس را غیرعلمی ‌و منشا زیان‌های جبران‌ناپذیر به کشور می‌دانستند به تدریج تعابیر طنزآمیز نیز به دایره ادبیات انتخاباتی وارد شد؛ از آن جمله اینکه می‌گفتند:«طرح ایجاد دور برگردان در بزرگراه‌های شهر را به این خاطر اجرا کرده‌اند که احمدی‌نژاد اگر خواست به ساختمان ریاست جمهوری برود نیازی به طی کردن تمام طول یک بزرگراه نداشته باشد و هرکجا خواست بتواند سریعا مسیرش را عوض کند»... به کارگیری تعابیری از این دست در اواسط سال 83 سرآغاز حرکتی نامیمون در تخریب و ترور شخصیت کاندیدا‌ها بود که هیچ یک از نامزد‌ها را بی نصیب و نگذاشت و هر روز به حجم آن افزوده می‌شد.
نام‌ها و نشانه‌ها
بسیاری از علمای علم سیاست،‌ سازمان و رفتار بخش اعظمی‌از گروه‌‌ها و احزاب سیاسی را با مدل‌‌ها و تعاریف آکادمیک علمی‌ همخوان نمی‌بینند از همین رو نمی‌توان تعریف مشخصی از آرا و اهداف بسیاری از تشکل‌های سیاسی موجود در ایران ارائه داد و میزان و معیار‌های برای تمیزدادن آنان جستجو کرد. این موضوع هرچند از نابالغی فرآیند دموکراسی در ایران خبر می‌دهد اما عملا سبب تولید قارچ گونه انواع و اقسام گروه‌ها،‌احزاب و ائتلاف‌های متعددو بی نام و نشان در ایام انتخابات شده و از سوی دیگر «دل کندن» و « دل بستن »‌های یک شبه افراد ( به ویژه برخی چهره‌های شاخص) به این گروه‌ها و احزاب ،‌دو نگرانی عمده را میان افکار عمومی ‌ایجاد می‌کند یکی آنکه تعداد گروه‌ها و احزاب سیاسی فعال در کشور نه بر اساس تعدد عقاید و آرا بلکه بر مبنای تضاد منافع فردی است و دوم آنکه نزد حداقل بخشی از فعالان سیاسی، ‌منافع شخصی، اولی بر هر چیز دیگری است.
در صف‌بندی‌های سیاسی ایران طی سال 83 تاکنون سه جریان عمده فعالیت می‌کنند. این جریان‌ها در درون خود با تضاد‌های شدیدی مواجه هستند که بعضا سبب ایجاد انشعاب‌‌هایی در آن‌ها شده است؛ جناح موسوم به راست با محوریت گروهی که بعد‌ها خود را «جبهه اصول گرایان»نامیدند جناح موسوم به اصلاح‌طلبان با دو محور اصلی (یکی جبهه مشارکت و دیگری طیف مجمع روحانیون به رهبری مهدی کروبی) جناح سوم ،‌گروه‌ها و احزابی بودند که خود را معتدل‌تر از دو جناح راست و چپ دانسته و به رهبری حزب اعتدال و توسعه، از همان ابتدا حول محور اکبر‌هاشمی ‌رفسنجانی گرد آمده بودند.
در میان این سه طیف اصلی، تن‌ها تکلیف گروه سوم از ابتدای شروع فعالیت‌های انتخاباتی مشخص بود. محمد باقرنوبخت، دبیر کل حزب اعتدال و توسعه از ماه‌های نخستین سال 83 تلاش‌های بسیاری را برای جذب گروه‌ها و احزاب مختلف جهت حمایت از کاندیداتوری‌ هاشمی‌رفسنجانی و دعوت از وی برای حضور در انتخابات به عمل آورد دو طیف دیگر،‌خود را در میان «تام»‌ها گم کرده بودند. در جبهه اصول گرایان ، نام‌های ولایتی ،‌ توکلی ،‌لاریجانی ،‌ رضایی و احمدی‌نژاد بیش از سایر نام‌ها مطرح بود در آن سوی میدان جبهه دوم خرداد در میان نام‌‌هایی همچون محقق داماد، معین، محمد رضا خاتمی، ‌مهاجرانی، کروبی، میرحسین موسوی و... به دنبال نجات بخش می‌گشت.
گذشت زمان معلوم کرد که مشکل هر دو جبهه اصول گرایان و دوم خراد، کمبود« تام» نیست بلکه ناتوانی در رسیدن به اجماع است. در این میان، ‌رفتار‌هاشمی ‌رفسنجانی در عرصه انتخابات، ‌نقش موثری در این عدم اجماع داشت.
‌هاشمی ‌تا دو سه روز قبل از ثبت‌نام در بیست اردیبهشت 84 درباره حضور خود دو پهلو سخن می‌گفت این رفتار وی عملا سبب شد آرایش صحنه انتخابات شکل منسجمی ‌به خود نگیرد و هر دو جبهه در سردرگمی‌و بلاتکلیفی به سر برند. البته بعد‌ها بسیاری از تحلیگران به این باور رسیدند. که بحث آمدن یا نیامد ‌هاشمی ‌تن‌ها بهانه ای به دست فعالان دو جبهه بود وگرنه مشکلات داخلی این دو جبهه فراتر از آن بود که قطعی شدن زود هنگام آمدن‌هاشمی‌ هم تاثیر خاصی برآن داشته باشد.
نخستین واکنش مطبوعاتی به آمدن احتمالی ‌هاشمی، از سرمقاله حسین شریعتمداری در چهارم آبان 83 آغاز شد شریعتمداری در سرمقاله ای با عنوان «در حلقه اصول گرایان » از تعلل ‌هاشمی ‌در برخورد با رانت‌خواران و مفسدان اقتصادی انتقاد کرده و به شکلی ضمنی خواستار عدم حضور وی در عرصه انتخابات شد. یک هفته پس از آن ماشاالله شمس الواعظین در یک موضع گیری مستقیم،‌ خواستار صف بندی جبهه دوم خرداد پشت سر‌ هاشمی ‌شد.
دوم خردادی‌ها توصیه شمس الواعظین را نادیده گرفتند همزمان با عدم توفیق بزرگان این جبهه در کشاندن موسوی به عرصه انتخابات،‌کروبی آمادگی خود را برای ادامه راه خاتمی ‌اعلام کرد اما اوایل آبان ماه رمضان زاده- سخنگوی مشارکتی دولت خاتمی‌– از پذیرش معین برای حضور در انتخابات خبرداد و گفت: « فردی را به صحنه آورده ایم که نمی‌تواند او را رد صلاحیت کنند». به این ترتیب در جبهه دوم خرداد رسما طیف مشارکتی‌ها. مجمع روحانیون راه خود را از هم جدا کرده و به اتئلاف هشت ساله‌شان پایان دادند. البته کروبی تا اواخر آذر 83 نیز به جلب حمایت جبهه مشارکت دل بسته بود. وی که در روز‌های پایانی مجلس ششم گفته بود دیگردر هیچ انتخاباتی شرکت نمی‌کند در آذرماه 83 گفت: « اگر دوستان مشارکت از من حمایت کنند، ‌البته استقبال خواهم کرد» اما مشارکتی‌ها ترجیح دادند هیچ گاه از شیخ اصلاحات حمایت نکنند.
در آن سوی میدان، اصول گرایان همچنان در میان « تام»‌ها گیر افتاده بودند. هرچند لاریجانی، ‌ولایتی و احمدی‌نژاد به تدریج از آذر 83 سفر‌های استانی خود را آغاز کردند اما هیچ یک نامزدی خود را قطعی نکردند و احمد توکلی – اقتصاددان و منتقد شدید برنامه‌های 16 سال گذشته – اولین اصول‌گرایی بود که با قاطعیت،‌ نامزدی خود را اعلام کرد وی بعد‌ها در 11 اردیبهشت 84 با قاطعیتی مشابه اعلام نامزدی‌اش، ‌انصراف خود را اعلام کرد!
عدم اجماع اصول گرایان در قطعی کردن نامزد ن‌هایی خود، ‌شورای هماهنگی نیرو‌های انقلاب را ناچار کرد در 27 آذرماه 83 ضمن برگزاری همایشی سراسری، راه حلی برای این معضل بیابد. ماهیت این شورا که در سال 78 تشکیل شده بود و با سازماندهی اتئلاف آبادگران توانست در دومین انتخابات شورا‌ها و هفتمین دوره مجلس، جبهه دوم خرداد را شکست دهد برای بخش اعظمی ‌از افکار عمومی‌کشور ناشناخته بود. اما با انتشار خبر برگزاری همایش سراسری این شورا در روز بیست و هشتم آذر 83 پشت پرده شورای هماهنگی مشخص شد. کسانی همچون ناطق نوری ،‌توکلی، عسگراولادی، باهنر، لاریجانی، رضایی و... یعنی همان جناح راست.
این همایشکه تحت نام « گامی‌نو» برگزار شد نتوانست به اهداف خود برسد و در نهایت، شرکت‌کنندگان تصمیم گرفتند کمیته‌ای متشکل از ناطق نوری، عسگراولادی ، باهنر، تقوی، فدایی و جمشیدی را مسول انتخاب نامزد ن‌هایی اصول‌گرایان کنند جالب توجه‌ترین نکته همایش «گامی‌نو» عدم حضور محمود احمدی‌نژاد در جمع هزار و دویست نفره حضار بود وی در نامه‌ای کوتاه از شرکت در جلسه به دلیل « مشغله کاری در شهرداری تهران» عذر خواست.
همزمان با دو طیف اصول‌گرایان و دوم خرداد حزب اعتدال و توسعه نیز در اواخر آذرماه توانست 22 حزب و گروه سیاسی را با عنوان ائتلاف حامیان‌هاشمی‌» گردهم آورد.
ما می‌آییم
نخستین برف زمستانی،‌ چهره پایتخت ایران را سفیدپوش کرد اما در میان سه جبهه اصلی میدان‌دار که اکنون با انشعاب مشارکت و روحانیون مبارزه تبدیل به چهار گروه شده بودند تنها مشارکت و روحانیون مبارزه تکلیف نهایی خود را می‌دانست کروبی در نیمه دی ماه در جمع دوستان همفکرش تاکید کرد: «‌هاشمی ‌و معین هم که باشند ما می‌آییم».
وی در همان روز به بهروز افخمی‌ دستور داده بود تا ساخت فیلم تبلیغاتی‌اش را تدارک ببیند مشارکتی‌ها هم ستاد هماهنگی حامیان معین را شکل دادند.
جبهه حامیان ‌هاشمی ‌به دلیل امتناع ‌هاشمی ‌از اعلام قطعی حضورش در انتخابات، در سردرگمی ‌به سر می‌برند اما سردرگمی‌ اصلی در اردوگاه اصول گرایان بود،‌کمیته ویژه منتخب شورای هماهنگی هنوز به تصمیم قطعی نرسیده خود درگیر جناح بندی‌های داخلی شد؛ بخشی طرفدار ولایتی با لاریجانی بودند و بخشی دیگر – به ویژه نزدیکان جمعیت ایثارگران – احمدی‌نژاد یا توکلی را خواستار شدند. تعلل ولایتی بلافاصله علاءالدین بروجردی را مسئول تشکیل ستاد انتخاباتی خودکرده و سایت velayati.ir نیز، شروع به کار کرد.
در دی ماه، همزمان اتفاقات دیگری نیز افتاد مهر علیزاده – رئیس سازمان تربیت بدنی – نامزدی قطعی خود را اعلام کرده و از همان آغاز با اعتماد به نفس تحسین برانگیزی پیش‌بینی کرد که «با ‌هاشمی ‌به دور دوم می‌روم».
اواخر دی ماه همچنین نام جدیدی در محافل اصول‌گرایان به تدریج سر زبان‌ها افتاد؛ محمد باقر قالیباف سی ام دی ماه سایت آبادگران با اعلام نتایج یک نظر سنجی از محبوبیت قالیباف نسبت به سایر نام‌های مطرح میان اصول گرایان خبر داد.
قالیباف البته تا اوایل سال 84 و استعفای رسمی‌از ریاست نیروی انتظامی‌،‌ نامزدی خود را قطعی نکرد اما بعد‌ها مشخص شد سایت entekhabe9.ir که از دی ماه 83 شروع به فعالیت کرده از سوی ستاد انتخاباتی قالیباف رهبری می‌شود یک ماه بعد روزنامه کیهان از اضافه شدن حداد عادل و قالیباف به فهرست نامزد‌های مورد بررسی توسط کمیته ویژه شورای هماهنگی خبر داد در این فاصله با اقدام محسن رضایی در برگزاری میتینگ انتخاباتی جنبه وفاق در سوم بهمن و سخنان پی در پی لاریجانی مبنی بر تمایل کمیته ویژه برای انتخاب وی، ‌روز به روز عمیق‌تر شدن شکاف‌ها در جبهه اصول گرایان افزوده می‌شد. این شکاف در بیست و هشتم بهمن ماه و زمانی به اوج رسید که لاریجانی قاطعانه اعلام کرد: « با‌ هاشمی ‌رقابت می‌کنم».
میثاق 4
جبهه مشارکت و مجمع روحانیون راه خود را یافته بودند. معین در اقدامی‌نمادین که فاقد سابقه در ایران بود محمد رضا خاتمی‌ را به عنوان معاون اول و الهه کولایی را به عنوان سخنگویش در دولت نهم معرفی کرد و طرفدارانش « اقبال» را روی دکه‌های مطبوعاتی فرستادند کروبی نیز با انتقادات تند و پی در پی از عملکرد دوران‌ هاشمی‌، ‌این گونه نشان می‌داد که گویا هیچ کس جز‌ هاشمی را، ‌رقیب خود نمی‌بینند.
جبهه اصول‌گرایان اما دچار بن بست شده بود. همین امر، توکلی، قالیباف، رضایی و احمدی‌نژاد را بر آن داشت تا با امضا قراردادی مشهور به «میثاق 4» هریک به شکل مجزا کار تبلیغاتی‌شان را آغاز کنند و در روز‌های پایانی تبلیغات به نتایج نظرسنجی عمومی ‌تن داده، ‌به نفع کسی که بیشترین محبوبیت را دارد کنار بروند. ولایتی و لاریجانی به رغم استقبال از این قرار داد آن را امضا نکردند.
همزمان اتحاد درونی جبهه اصو‌لگرایان روز به روز شکسته‌تر می‌شد. حتی اعضای شورای هماهنگی نیز آن وحدت نظر سابق را نداشتند و عملا دو تکه شدند طوری که در نیمه اسفندماه دو همایش به نام شورای هماهنگی برگزار شد؛ یکی در مهدیه تهران به میزبانی جمعیت ایثارگران و با پیام حدادعادل و تو کلی و دیگری در مدرسه عالی شهید مطهری به میزبانی ناطق نوری و سخنرانی ولایتی، عسگر اولادی و امیر محبیان به این ترتیب طرفداران جبهه اصول‌گرایان در حالی با سال پرافت و خیز 83 وداع کردند که هیچ امیدی به اجماع رهبرانشان نداشتند.
در این میان روز به روز بر میزان محبوبیت قالیباف افزوده می‌شد حضور پر احساس قالیباف در برنامه صندلی داغ در دومین روز عید و کاهش قابل توجه تصادفات جاده‌ای و رضایت مردم از حضورپررنگ پلیس در جاده‌ها به هنگام تعطیلات نوروزی، به قالیباف این امکان را داد که با اطمینان خاطر بیشتری استعفای خود از فرماندهی نیروی انتظامی‌ و متعاقب آن از عضویت در نیرو‌های مسلح را تقدیم کند.
قالیباف در بیست و دوم فروردین 84 رسما نامزدی خود را اعلام کرد بر درخشش ستاره اقبال جوان‌ترین نامزد انتخابات به سرعت افزوده می‌شد.
عکس‌های قالیباف و لباس خلبانی او در کنار سه سال و نیم عملکرد وی در نیروی انتظامی ‌سبب شد که در همه نظرسنجی‌ها قالیباف در کنار نام‌ هاشمی‌ صدرنشین باشد به اعتقاد تحلیل‌گران تبلیغاتی شاید ورود قدرتمند قالیباف به عرصه انتخابات می‌توانست یکی از دلایل شکست وی باشد، چرا که در همان روز‌های ابتدایی سال 84 قالیباف هدف حمله همه جریان‌های درون گروهی و سایر گروه‌های رقیب قرار گرفت. به این ترتیب قالیباف نخستین نامزد انتخاباتی بود که مستقیما هدف حملات گروه‌های رقیب با هدف ترور شخصیت واقع می‌شد.
بعد‌ها سایر رقبای انتخاباتی نیز مستقیما به مواردی متهم می‌شدند که گاه باعث خدشه دار شدن اصول نظام می‌شد. متأسفانه هیچ گاه اقدام در خور توجهی نیز برای مقابله با وارد شدن این اتهامات صورت نگرفت.
دود سیاه
زمان،‌در حال از دست رفتن بود، ‌هیچ یک از نامزد‌های اصول‌گرا چندان واقعی به شورای هماهنگی نشان نمی‌دادند و هر یک،‌ تبلیغات انتخاباتی‌شان را به اوج رسانده بودند؛ ولایتی از اعتدال سخن می‌گفت لاریجانی قول مبارزه با آقا زاده‌ها، فساد و فقر و مدیران فاسد را می‌داد،‌ رضایی از سهم 30 درصدی جوانان در کابینه و کنار گذاشتن دو وزارتخانه و یک معاونت رئیس جمهور برای زنان و نیز استقرار نظام اقتصادی منسجم در کشور حرف می‌زد و توکلی هم به دنبال رفع موانع تولید بود در این میان تنها احمدی‌نژاد با ادبیاتی متفاوت از بقیه ظاهر می‌شد جان کلام احمدی‌نژاد این بود: «مشکل اصلی ما دور شدن از مدیریت انقلابی است».
آن سوی میدان همسران معین و محمد رضا خاتمی،‌ آنان را در میتینگ‌های انتخاباتی همراه می‌کردند؛ ‌آنان از « دموکراسی و حقوق بشر» می‌گفتند.
اما به یاد ماندنی‌ترین رویداد انتخاباتی فروردین 84، چاپ عکس بزرگی از کروبی در مصاحبه با بهروز افخمی‌ در شماره روز 29 فروردین روزنامه شرق بود با این تیتر: برنامه کروبی؛ ما‌هانه 50 هزار تومان برای هر ایرانی بالای 18 سال.
در همین ایام بود که پاپ ژاپن پل دوم – رهبر کاتولیک‌های جهان – درگذشت بر اساس رسمی ‌قدیمی، ‌نمایندگان مذهبی کاتولیک‌ها برای چند روز در واتیکان گردهم آمدند تا جانشین پاپ فقید را انتخاب کنند گزینش پاپ و پایان مذاکرات چند روزه سران مذهبی مسیحیت با بیرون آمدن دود سفید از دودکش سالن محل مذاکرات اعلام شد.
همزمان در سالن امام خمینی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی‌نیز همایش دیگری از سوی شورای هماهنگی برقرار بود در این همایش باهنر رسما لاریجانی را نامزد ن‌هایی شورای هماهنگی اعلام کرد. به رغم این اعلام تصمیم، ‌حداد عادل روز بعد از آن گفت«از دودکش اصول گرایان هنوز دود سیاه بیرون می‌آید امیدوارم دود سفید هم مشاهده شود». با این گفته حداد عملا شورای هماهنگی شکست خورده اعلام شد.
پنجم اردیبهشت، ‌‌هاشمی‌در میان جمعی از کارشناسان کشاورزی گفت: « فکر می‌کنم باید داروی تلخ را مصرف کنم؛ اتفاقی که مایل نبودم بیفتد ظاهرا در حال وقوع است» احمدی‌نژاد هم با اعلام این که « بهترین نظرسنجی ، ‌بیست و هفت خردادماه است.» عملا« میثاق 4» را کان لم یکن کرد.
اجماع اصول گرایان منتفی شده بود توکلی تن‌ها نامزد اصول گرایی بود که شش روز پس از اعلام نظر‌هاشمی،‌ به دلیل « تکثر نامزد‌های اصول گرا... احتمال ادامه روند 16 ساله در اداره کشور ... و تقویت همبستگی نیرو‌های اصول گرا» از نامزدی کناره گرفت.10 روز پس از آن تیتر یک روزنامه اعتدال و توسعه این بود.‌هاشمی‌آمد.
1010 نفر رقبیب
ماجرای ثبت نام در انتخابات ریاست جمهوری سال 84 برای مدت‌ها اسباب مضحکه رسانه‌های داخلی و خارجی بود به قول یکی از روزنامه نگاران ایرانی«... در این کشور برای درخواست کوچک‌ترین خدمت دولتی انواع و اقسام مدارک و ضمانت نامه‌ها را طلب می‌کنند اما برای ثبت نام در انتخابات ریاست جمهوری چند قطعه عکس و یک فتوکپی شناسنامه کافی است.
تسهیلات ویژه! و تسامح بی حد و حصر قانون در ثبت نام برای کاندیداتوری در انتخابات سبب شد طی پنج روز،1010 نفر به وزارت کشور مراجعه کنند عریشا- خواننده پاپ – فردی شبیه صدام که کراوات زده بود،خانمی‌که بعد از 30 سال زندگی در آمریکا مستقیما از فرودگاه مهرآباد به وزارت کشور آمده بود، چند دوره گرد و کارتن خواب ناصرحجازی – دروازه بان اسبق تیم ملی فوتبال و... از جمله ثبت نام کنندگان بودند.
از میان این 1010 نفر، شورای نگهبان شش نفر را تایید صلاحیت کرد؛ علی اردشیر لاریجانی،‌ محمود احمدی نژاد،‌ محسن رضایی، محمد باقر قالیباف،‌ مهدی کروبی و اکبر‌هاشمی ‌بهرمانی.
مشهورترین چهره‌های رد صلاحیت شده ،‌ مهر علیزاده ابراهیم یزدی و مصطفی معین بودند یزدی که با کراواتی آبی رنگ مدارکش را برای ثبت نام به وزارت کشور برده بود تلاشی برای تایید صلاحیت اش نکرد. وی و همفکرانش در مرحله اول از معین و در مرحله دوم از‌ هاشمی‌دفاع کردند اما معین و مهر علیزاده به شدت با این اقدام شورای نگهبان محافظت کردند معین در بیانیه‌اش گفت: « ... سخنی با حاکمیت ندارم . روی سخن من با مردم است و...» بهزاد نبوی هم تهدید به تحریم انتخابات کرد. اما مهر علیزاده گفت که قربانی شده است.
روز سوم خردادماه در حالی که طرفداران شش نامزد تایید صلاحیت شده به شدت در حال تدارک مقدمات تبلیغات رسمی‌بودند. به پیشن‌هاد حداد عادل و با تدبیر مقام معظم رهبری ایشان از شورای نگهبان خواستند در صلاحیت آقایان معین و مهر علیزاده تجدید نظر شود . به این ترتیب انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری اسلامی‌ایران هشت قطب شد.
صف‌بندی‌ها
ایام تبلیغات رسمی‌انتخاباتی شروع شد لاریجانی با اتوبوس «دولت امید» از این شهر به آن شهر می‌رفت محسن رضایی «دولت مردمی‌کارآمد» را تبلیغ می‌کرد قالیباف در سخنان و پوستر‌های تبلیغاتی‌اش « زندگی خوب، ‌برازرنده ایرانی» را گوشزد می‌کرد. احمدی‌نژاد دو شعار داشت؛« ما می‌توانیم » و« کابینه70 میلیونی » معین به « وطن» قول می‌داد که «دوباره می‌سازمت»‌ هاشمی ‌با پررنگ کردن موفقیت‌های دوران سازندگی تاکید می‌کرد که «ما کار می‌کنیم ». کروبی«حقوق 50 هزار تومانی»را به رخ می‌کشید مهر علیزاده هم در پوستر‌های تبلیغاتی اش با الهام از عکس معروف تبلیغاتی سید محمد خاتمی،‌ انگشتر عقیق‌اش را به رخ بینندگان می‌کشاند و متبسمانه «دولت رفاه » را نوید می‌داد.
پشت سر لاریجانی،‌ موئلفه جامعه اسلامی‌مهندسان،‌ جامعه زینت،‌ جامعه اسلامی‌اصناف و بازار بودند . پشت سر قالیباف، جمعیت ایثارگران و آبادگران مجلس به رهبری توکلی قرار داشتند.
آبادگران طیف شورای شهر هم مدافع احمدی‌نژاد بودند،‌ طرفداران معین،‌‌ هاشمی‌ و کروبی هم مشخص بودند اما رضایی و مهرعلیزاده تقریبا هیچ طرفدار اسم و نشان داری نداشتند.
نوآوری‌ها در تبلیغات
یکی از جنبه‌های جالب توجه انتخابات نهم – به ویژه برای علاقه‌مندان و فعالان عرصه گرافیک و تبلیغات – تنوع کیفی و کمی ‌و شیوه‌های مختلف تبلیغات محیطی کاندیدا‌ها بود.
در میان انواع پوستر‌ها ، ‌بیلبورد‌ها و دیگر اقلام تبلیغی،‌ فعالیت ستاد قالیباف از حیث نوآوری، سرآمد سایرین بود خبرگزاری فارس در بیست و دوم خردادماه بر اساس نتایج یک نظرسنجی بیشترین تبلیغات را مربوط به‌هاشمی‌ و جذاب‌ترین تبلیغات را مربوط به قالیباف اعلام کرد.
چاپ پوستر‌های متنوع با شعار‌هایی نظیر «ایرانی، ‌ایرانی همیشه قهرمانی »و «زندگی خوب، برازنده ایرانی» با امضا کوچکی از محمد باقر قالیباف یا بنز شیک دیگری که «دکتر خلبان محمد باقر قالیباف» را در لباس خلبانی در کنار یک ایرباس بزرگ نشان می‌داد تمایز قابل توجهی به تبلیغات محیطی ستاد قالیباف داده بود.
ستاد‌هاشمی‌نیز نوآوری جدید داشت این ستاد بر چسب‌های 2005 hashemi را در ابعاد تقریبی 50*10 سانتی‌متر چاپ کرد. در طول ایام تبلیغات و حتی تا روز‌ها پس از پایان انتخابات، ‌می‌شد انتخابات می‌شد، اتومبیل‌های را دید که به طرفداری از‌ هاشمی، این برچسب را روی بدنه یا شیشه خود داشتند.
اما به اعتقاد فعالان تبلیغاتی که اعتقاد و اصرار ویژه‌ای بر در نظر گرفتن ویژگی‌های فرهنگی در تنظیم پیام تبلیغاتی دارند. شیوه تبلیغاتی ستاد احمدی‌نژاد بیشترین اثرگذاری را میان مخاطبان داشت.
در کلیه اقلام تبلیغی ستاد احمدی‌نژاد که عمدتا در ابعاد کوچک با کاغذهای غیرگلاسه با وزن کم و حداکثر چاپ 2 رنگ انتشار می‌یافت، یک جمله ثابت خودنمایی می‌کرد: « این... با استفاده از کمک‌های مردمی‌تهیه شده است . لطفا پس از استفاده آن را در اختیار دیگران قرار دهید.»
از دیگر جنبه‌های تبلیغاتی انتخابات نهم استفاده از ابزار‌های مدرن نظیر راه‌اندازی سایت‌های متعدد خبری، عضو شدن در برخی سایت‌های معروف نظیر اورکات و استفاده از سرویس پیام کوتاه تلفنی (SMS) بود.
مورد اخیر،‌بیش از همه در جهت جنگ روانی و تخریب وجهه نامزد‌ها استفاده می‌شد یکی از دوستانم مدعی است در طول ایام انتخابات بیش از 900 پیام کوتاه تبلیغاتی دریافت کرده است. با تحلیل محتوای این پیام‌ها می‌توان دریافت که وجه غالب این (SMS) بسته به شرایط تغییر کرده است مثلا در ماه‌های آغازین سال ، بیشتر (SMS) محتوایی مبنی بر تحریم انتخابات با فعالیت‌های تخریبی علیه قالیباف بود. سپس با نزدیک شدن به ایام انتخابات ،‌کروبی،‌ هاشمی‌و احمدی نژاد به ترتیب بیشترین ایام انتخاب ،‌کروبی ،‌‌ هاشمی‌و احمدی‌نژاد به ترتیب بیشترین موضوع (SMS) را به خود اختصاص داده بودند.
اما در ایام انتخابات به ویژه فاصله دور اول و دوم تقریبا 90 درصد (SMS) علیه احمدی‌نژاد بود . استفاده از سرویس پیام کوتاه در تخریب چهره کاندیدا‌های نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری یکی از زشت ترین حرکات به شمار می‌رفت بعد‌ها مشخص شد که بخش عمده‌ای از این پیام توسط گروه‌های عمدتا خارجی و مخالفان نظام اشاعه داده می‌شد.
ساخت و پخش فیلم‌های تبلیغاتی از جمله وجوه اخلاقی و در عین حال تاثیر گذاری رقابت‌های انتخاباتی بود فیلم مهر علیزاده را محرم زینال‌زاده ساخت. استفاده از تصاویر حسین رضا‌زاده و تاکید بر استقبال آذری زبان‌ها، ‌از جمله نکات اصلی فیلم مهر علیزاده بود. رسول ملاقلی‌پور هم فیلم ساده ( از نظر فرم) اما پرمحتوایی را برای محسن رضایی ساخت،‌ تولید فیلم تبلیغاتی لاریجانی برعهده مهدی فخیم زاده بود. استفاده از تصاویر مستند پشت صحنه سریال‌های معروف،‌ استقبال از سخنرانی‌های لاریجانی، مصاحبه فخیم زاده با او و... در کنداکتور فیلم لاریجانی بیش از همه به چشم می‌خورد.
اما احمد رضا درویش- کارگردان صاحب نام تلویزیونی – ریتمی ‌ساده را برای فیلم تبلیغاتی قالیباف انتخاب کرده بود شیک‌پوشی قالیباف در کنار پخش فیلم پس از بازی فوتبال ایران – بحرین از فیلم وی خاطرات جذابی را نزد مخاطبان ایرانی به یادگار گذاشت.
بهروز افخمی ‌هم برای فیلم کروبی، وعده پرداخت 50 هزار تومان به افراد بالای 18 سال تصاویر مستند از سخنرانی‌ها و خطابه‌های معروف و تاریخی کروبی در مجلس و مصاحبه با کروبی – و به ویژه پرسش از وی درباره شهرام جزایری – را برگزید.
در فیلم تبلیغاتی معین، کارگران یعنی سعید ابراهیمی‌فر از چهره نام آشنای حزب مشارکت یعنی سعید حجاریان به خوبی استفاده کرد. معین در این فیلم به سوالات حجاریان که به دلیل ترور نافرجامش در سال 78 بسیار نامفهوم ابزار می‌شد پاسخ می‌د اد. سوالات حجاریان به صورت زیر نویس حک شده بود . معین در فیلم دوم تبلیغاتی خود بخش‌‌هایی از سخنرانی الهه کولایی و گفت‌وگوی خود با جوانان را گنجانده بود.
اما یکی از پرسرو صداترین فیلم‌های تبلیغاتی،‌ مربوط به‌هاشمی‌بود. ستاد تبلیغاتی‌ هاشمی‌ برای دو فیلم ‌هاشمی‌ از دو کارگردان استفاده کرد؛ فیلم اولش را رسول صدر عاملی ساخت که در آن‌هاشمی ‌به سوالات تعدادی جوانبا تیپ‌های مختلف جواب می‌داد. فیلم دوم‌ هاشمی ‌هم که عنوان «در دل لعل»نام گرفته بود توسط کمال تبریزی ساخته شد. «در دل لعل»جزو اثر گذارترین فیلم‌های تبلیغاتی و شاهکار تبریزی بود در این فیلم،‌ هاشمی‌حدیث نفس خود را با زبان خودش بازگو می‌کرد.
در فیلم تبلیغاتی احمدی‌نژاد هم تاکید بر ساده زیستی وی و انتقادات صریحش به اشرافی‌گری دولتی، ‌از هرچیز دیگری پررنگ‌تر بود انضمام تصاویر مستندی از ملاقات احمدی‌نژاد با مردم به ویژه افراد طبقه مستضعف جامعه از دیگر جنبه‌های اثرگذار فیلم‌های تبلیغاتی احمدی‌نژاد محسوب می‌شد.
در ایام تبلیغات رسمی‌انتخابات – همان گونه که گفته شد- سایت‌های خبری نقش موثری را ایفا کردند. برخی از این سایت‌ها که عمدتا بی‌نام و نشان و از خارج از کشور رهبری می‌شدند. تلاش داشتند با انجام فعالیت‌های تخریبی در ظاهر به سود یک یا چند تن از کاندیدا‌ها و علیه دیگران فعالیت کنند اما اقدامات این شبکه‌های اینترنتی در نهایت با هدف تضعیف پایه‌ها و ارزش‌های نظام به ب‌هانه فعالیت‌های انتخاباتی بود.
تسونامی‌
تن‌ها دو روز به آغاز رای گیری مرحله اول مانده است. نظرسنجی‌ها از بهبود نسبی وضع احمدی‌نژاد خبر می‌دهند هرچند برخی آبادگران از جمله توکلی تا آخرین لحظات از قالیباف حمایت می‌کردند اما طیف شورای شهر این ائتلاف پشت سر احمدی‌نژاد بود. چمران سخنگوی آبادگران اعلام کرد که « نامزد نهایی آبادگران، احمدی نژاد است. » کی‌هان « مردم به انتخابات اصلی نزدیک می‌شوند» را برای تیتر اول روز چهارشنبه برگزید.
در ساعات پایانی همان روز خبر استعفای محسن رضایی منتشر شد. روزنامه‌ها هرچه در توان داشتند برای نامزد‌های مورد حمایت خود مایه گذاشتند میادین اصلی شهر‌های بزرگی همچون تهران،‌مشهد ،‌اصف‌هان و قم مملو از مردمی ‌بود که هریک،‌سنگ نامزد‌های مورد نظر خود را به سینه می‌زدند.
جمعه فرا رسید... از یک سو رسانه‌های داخلی از حضور پرشور مردمی ‌پای صندوق رای خبر می‌دادند و از آن سوی آب‌ها نیز رادیو و تلویزیون‌های ضد انقلابی از خلوت بودن خیابان‌ها می‌گفتند ساعت 23 شب، رای گیری به پایان رسید نفس‌ها در سینه حبس شده بود. طرفداران و به ویژه اعضای ستاد‌های انتخاباتی کاندیدا‌ها شب را تا به صبح بیدار مانده بوند....
ساعت 9 شب روز شنبه نتایج قطعی اعلام شد. 29 میلیون و سیصد و هفده هزار نفر شرکت کننده در انتخابات ،‌‌ هاشمی‌01/21 درصد، احمدی‌نژاد 19.48 درصد ،‌کروبی 17.28 درصد،‌ قالیباف 90/13 درصد،‌ معین 83/13 درصد لاریجانی 94/5 درصد مهرعلیزاده 4/4 درصد.
تسونامی ‌اتفاق افتاده بود؛ مردمی‌تقریبا گمنام شانه به شانه‌هاشمی‌می‌زند...
مرحله اول که تمام شد، همه خود را برای شوک دوم آماده می‌کردند. پس از آنکه موج مخالفت‌ها و مخدوش دانستن‌ها و... تمام شد ( یعنی از 30 خرداد تا اول تیر 84 طیف بسیار گسترده و متنوعی از جریان ملی – مذهبی گرفته تا طرفداران معین و کروبی به هواداران اصلی‌ هاشمی ‌رفسنجانی به رهبری حزب اعتدال و توسعه گرویدند در آن سوی میدان نیز همه اصول‌گرایان گرد احمدی‌نژاد جمع شدند.
قصه آن چهار شب
روز‌های منتهی به سوم تیر یکی از نفس گیر ترین ایام در تاریخ ربع قرن انقلاب اسلامی‌بود. احمدی نژاد در پیامی ‌به مردم تاکید کرد که « هنوز در نیمه راه هستیم. »
اولین میزگرد انتخاباتی مرحله دوم،‌ یکشنبه شب 29/3/84 پس از بازی فوتبال ایران وبحرین برگزار شد مرعشی از طرف ستاد ‌هاشمی‌ بود و کلهر نمایندگی ستاد احمدی‌نژاد را برعهده داشت. مرعشی از برنامه‌های فرهنگی ‌هاشمی ‌سخن گفت و کلهر هم دیدگاه‌های فرهنگی احمدی‌نژاد را بر شمرد. کلهر به کنایه از معایت کهولت سن رئیس‌جمهور گفت و مرعشی هم با نگاهی و گوشه چشمی‌پاسخ وی را داد. در قسمت‌‌هایی از مناظره این دو،‌ حملات تندی علیه رقیب صورت دادند.
مناظره دوم ویژه میاحث اقتصادی بود از یک طرف دکتر محمد باقر نوبخت با سال‌ها تجربه مدیریتی در وزارت امورخارجه و مجلس و از سوی دیگر میدان دکتر محمد خوش چهره،‌ چهره نام آشنای مجلس هفتم. نوبخت به برنامه‌های صریح دولت‌ هاشمی‌برای چهار سال آینده از جمل پراخت و 120 هزار تومان بیمه بیکاری، ‌پرداخت 70 هزار تومان مستمری به زنان سرپرست خانوار و را بر شمرد خوش چهره نیز روند 16 سال گذشته سیاست‌های اقتصادی را نادرست خواند و تاکید کرد احمدی‌نژاد اگر بیاید در سیاست‌های پولی، بانکی، تجاری و... به نفع تولید اشتغال تحول ایجاد می‌کند.
پس از این دو میزگرد نوبت به خود کاندیدا‌ها رسید. سه شنبه شب 31 خرداد 84 احمدی‌نژاد ضمن تشریح دوباره و دقیق‌تر دیدگاه‌های خود به برخی شایعات درباره اش پاسخ داد و گفت: «کسانی که این شایعات را راه انداخته اند ،‌شعور مردم را دست کم می‌گیرند...»
فردا شب یعنی چهار شنبه ساعت 22 و 30 دقیقه نوبت به ‌هاشمی ‌رسید‌ هاشمی‌ با چهره ای مصمم ضمن تکرار برنامه‌‌هایی که چند شب پیش از آن توسط نوبخت اعلام شده بود تک خال خود را نیز رو کرد: « پرداخت 10 میلیون تومان س‌هام به هریک از 14 میلیون خانوار ایرانی و دریفات وجه آن از از محل شود س‌هام به طور اقساط.»
هم اکنون این برنامه ‌هاشمی‌به شکلی محدودتر و در قالب « سهام عدالت » توسط دولت احمدی‌نژاد در حال اجرایی شدن است. روز سرنوشت فرارسید . پوپر روز انتخابات را به محشر صغری تشبیه کرده است. انگار این تشبیه برارزنده انتخابات ماست . نفس‌ها در سینه حبسه شده بود این اولین بار بود که انتخابات ریاست جمهوری در تاریخ جمهوری اسلامی‌به مرحله دوم کشیده می‌شد. بازتاب انتخابات سوم تیر نیز نزد رسانه‌های خارجی بیشتر و وسیع‌تر از دور اول بود . حوزه‌های رای‌گیری لحظه و لحظه شلوغ‌تر می‌شد . و وزارت کشور را ناچار کرد که تا ساعت 23 و 30 دقیقه زمان رای‌گیری را تمدید کند اولین خبر غیررسمی ‌را خبرگزاری فارس ساعت 23/25 دقیقه همان روز اعلام کرد فارس از پیشتازی احمدی‌نژاد در برخی شهر‌های کشور خبرداد . سایت khedmat.ir لحظه به لحظه اخبار شمارش آراء را اعلام می‌کرد. ساعت 2و 8 دقیقه بامداد شنبه چ‌هارم تیرماه، خبرگزاری فارس از قطعی شدن پیروزی احمدی‌نژاد خبرداد. فردای آن روز تلویزیون lcd بزرگی که به طور زنده نتایج شمارش آراء را اعلام می‌کرد در یک نقطه متوقف شد؛ اکبر‌هاشمی ‌بهرمانی 701 و 46 و 10 رای،‌ محمود احمدی‌نژاد 17248782 رای....
سلام ساراماگو
با « ساراماگو» آغاز کردیم و در آخر به «‌محشر صغری» پوپر رسیدیم. انتخابات نهم شگفتی ساز همه انتخابات شد هنوز قاصر و درمانده‌اند جامعه شناسان ما،‌ سیاستمداران و فلسفه‌خوان‌های ما،‌روشنفکران ماو... که چه شده است ،‌ به قول خیام « چون ابر برآمدیم و چون باد شدیم » فرامون نکنیم توصیه و پند ساراماگورا: « اگه می‌توانی ببینی نگاه کن و اگر می‌توانی نگاه کنی رعایت کن.»