امتیازهای هسته‌ای آمریکا به هند

 روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز در مقاله‌ای با عنوان «امتیازهای هسته‌ای آمریکا به هند» نوشته است به نظر می‌رسد واشنگتن به دهلی‌نو امتیازهای بیشتری داده و پیمان هسته‌ای جدید میان آمریکا و هند نشان‌دهنده آن است که دهلی‌نو از نظر راهبردی برای آمریکا اهمیت تازه‌ای پیدا کرده است.
این روزنامه نوشت: «ام‌کی‌ نارایانان» مشاور امنیت‌ ملی هند این توافقنامه را «سنگ محک روابط دوجانبه دگرگون شده بین هند و آمریکا» دانست و در واشنگتن نیز کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا این توافقنامه را «یک پیشرفت برجسته تاریخی» خواند که می‌تواند موجب بهبود روابط با هند گردد.
این توافقنامه که پس از پنج دوره مذاکرات حاصل شد، هند را ملزم به جداسازی رآکتورهای انرژی هسته‌ای غیرنظامی و قراردادن آن در دسترس بازرسان بین‌المللی نموده است.
به نظر می‌رسد در پایان این آمریکا بود که امتیازهای بیشتری ارائه کرده است. هند به درخواست خود مبنی بر اینکه بتواند سوخت مصرفی از رآکتورهای خود را بازفرآوری کند کاملا پایبند ماند.
این مساله در واشنگتن این نگرانی را بوجود آورده‌ بود که هند از آن برای ساخت پلوتونیوم مورد‌نیاز در زرادخانه‌های‌ نظامی خود استفاده کند.
توافقنامه مذکور به هند اجازه خواهد داد فرآیند بازفرآوری را انجام دهد ولی در مقابل باید یک تاسیسات جدید که مختص این کار است طراحی و آن را در معرض پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دهد.
هند همچنین اجازه خواهد داشت ذخایر استراتژیک سوخت هسته‌ای ایجاد کند تا بتواند در صورت ایجاد اختلال در تامین سوخت از آن استفاده کند. این در حالی است که بنابر قوانین آمریکا، این کشور می‌تواند در صورتی‌که هند یک آزمایش هسته‌ای دیگر انجام دهد به آن سوخت هسته‌ای نفروشد. در این توافقنامه نهایی اعلام نشده است اگر هند باز هم آزمایش هسته‌ای انجام دهد چه اتفاقی رخ خواهد داد.
مشاور امنیت‌ ملی هند در کنفرانس خبری خود در دهلی‌نو گفت: «ما یک معامله بسیار خوب انجام دادیم که به ‌نظر من خواسته‌های دو کشور را برآورده می‌سازد.»
در واشنگتن نیز مقامات دولت بوش عمدتا سووالات مربوط به اینکه چرا آنها تصمیم گرفتند برای ادعای سه سال گذشته جرج بوش یک استثنای بزرگ در نظر بگیرند به حاشیه راندند.
بوش سه سال پیش اعلام کرده بود هیچ کشور دیگری نباید اجازه داشته باشد سوخت هسته‌ای تولید کند.
استدلال آنها این بود که هند (یکی از سه کشوری که به همراه اسراییل و پاکستان حاضر به امضای معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای نشده است) هیچ‌گاه تهدیدی برای گسترش تسلیحات هسته‌ای نبوده و از سوخت جدید خود نیز صرفا برای اهداف غیرنظامی و در تاسیسات حفاظت‌شده استفاده خواهد کرد. این در حالی است که در دیگر موارد، بخصوص در مورد ایران، آمریکا ساخت چنین تاسیساتی را حتی با حضور بازرسان بین‌المللی رد کرده است.
علیرغم اینکه هند متعهد شده است از سوخت هسته‌ای تولیدشده توسط آمریکا تنها برای رآکتورهای غیرنظامی خود استفاده کند، ولی کارشناسان خارجی به این مساله اشاره کرده‌اند که نتیجه این کار این است که هند از دیگر منابع سوخت برای تسلیحات خود استفاده خواهد کرد.
«مایکل کرپن» بنیانگذار مرکز «هنری استیمسون» می‌گوید دستکم دولت بوش نباید زمینه را برای دهلی‌نو ساده‌تر کند تا آزمایشات هسته‌‌ای خود را از سر گیرد و مواد شکاف‌پذیری برای تسلیحات هسته‌ای خود تولید کند.
برخی از منتقدان این توافقنامه نیز به رهبری «ادوارد مارکی» نماینده دمکرات مجلس نمایندگان متعهد شده‌اند که آن را شکست دهند.
هرچند که بسیار بعید است آنها موفق شوند، بخصوص که آنها در سالی که انتخابات برگزار خواهد شد به کسب آرای آمریکایی‌های هندی‌تبار احتیاج دارند.
این توافقنامه باعث آرام‌تر شدن دو نکته اصلی بود که منتقدان هندی این توافقنامه آن را تخطی در حاکمیت ملی خود دانسته بودند.
«سی راجا موهان» استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه فنی نانیانگ در سنگاپور معتقد است این توافقنامه بیشتر بخاطر این ایده بوده است که بهبود روابط بین آمریکا و هند به نفع آمریکا خواهد بود.
تحلیل‌گران هندی نیز معتقدند این توافقنامه می‌تواند باعث تسریع در گسترش همکاری‌های استراتژیک، باز کردن در به روی تجارت هسته‌ای و دیگر توافقنامه‌های دفاعی برای شرکت‌های آمریکایی گردد.
شورای تجاری آمریکا و هند نیز طی خبری اعلام کردند گسترش برنامه انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز هند باعث خواهد شد طی 30 سال آینده 150 میلیارد دلار فرصت تجاری ایجاد گردد.
«آمیتا ماتو» از اعضای سابق «گروه کار برای توسعه استراتژیک جهانی» که به نخست‌وزیر هند در مورد مسائل بین‌المللی از جمله رابطه هند و آمریکا مشاوره می‌داد معتقد است این توافقنامه حیطه بسیار عظمیی از فرصت‌ها را برای همکاری استراتژیک بین آمریکا و هند ایجاد خواهد کرد از آن مهم‌تر اینکه در نتیجه آن، روابط دو کشور در یک موقعیت بسیار مستحکم قرار خواهد گرفت.
نیویورک تایمز در ادامه این مقاله نوشته است: همگرایی، منافع زیادی بین آمریکا و هند بوجود خواهد آمد که یکی از آنها مربوط به ایران است به زودی مورد آزمایش قرار خواهد گرفت. هند شدیدا برای راه‌اندازی خط لوله گاز طبیعی از ایران به کشور خود تاکید دارد ولی آمریکا مکررا هند را به لغو این پروژه تشویق کرده است. به نوشته این روزنامه، مقامات هندی مدعی هستند همکاری‌های این کشور در مورد مسائل هسته‌ای غیرنظامی با آمریکا، هیچ تأثیری بر توازن قدرت در منطقه نخواهد داشت.