این اقدام، اساسی است

ناصر بهرامی‌راد
دستورالعمل جدید ریاست قوه قضائیه درخصوص تشدید تدابیر حفاظتی مترتب بر عملکرد دادسراها، دادگاه ها، دیوان عالی کشور و قضات و کارکنان شعبه های قضایی را واقعاً می توان -یکی از- مبنایی ترین گام ها در اجرای سیاست اصلاحی سالیان اخیر آیت الله شاهرودی دانست. این گام بزرگ را شاید براحتی نتوان تداوم عادی اقدامات مربوط به برنامه 5 ساله دوم توسعه قضایی بشمار آورد، نه از آن جهت که تصمیمات و دستورالعمل های پیشین فاقد اهمیت زیاد تلقی شوند. مواردی همچون لایحه اعمال مجازات های جایگزین حبس، ممنوعیت تجدید وقت دادرسی، الزامی شدن حضور وکیل، اعطای مرخصی به زندانیان خاص، لایحه اصلاح محکومیت های مالی، تشکیل شوراهای حل اختلاف و نظایر آنها همگی اقداماتی ارزشمند در جهت نزدیک ساختن دستگاه قضایی به عدالت مورد نظر اسلام و انقلاب بوده اند و کمابیش در افزایش رضایتمندی مردم از این دستگاه ایفای نقش کرده اند. گام هایی مانند بخشنامه حقوق شهروندی و کرامت انسانی و اختصاص شعب ویژه برای این امر هم از توجه جدی مدیریت دستگاه قضایی به حقوق فطری بشر حکایت داشت؛ هرچند که در عرصه واقعیت اقشاری بسیار کم شمار و پر ادعا، مدعیان دستگاه قضایی در این زمینه بودند.
دستورالعمل تشدید تدابیر حفاظتی را اما از منظر اصولی می توان نقطه شروع پاکسازی محیط قضایی و از بین بردن زمینه رشد برخی از مفاسد دانست که در صورت بقا می تواند دستگاه قضا را از فلسفه وجودی آن -عدالت- جدا کند و خدای نخواسته به بروز غده های چرکین ظلم بینجامد. میزان اهمیت هر اقدام پیشگیرانه به مقداری است که موضوع آن، خطیر باشد. بی اعتنایی به مراجعان و خواسته هایشان، اطاله دادرسی، ساختار حجیم و ناکارآمد، تورم و تعارض مقررات و امثال آنها اگر روزی گریبانگیر دستگاه قضایی شوند، باید بسرعت برایشان چاره ای اندیشید و به اصلاح پرداخت، اما هرگز به اندازه شکل گرفتن و ریشه دواندن روابط ناسالم نمی توانند موجودیت این قوه را مورد تهدید قرار دهند.
بی تردید حاملان میکروب های روابط آلوده، از کمترین تاثیرگذاری در اکثریت مطلق قضات و کارکنان شریف دستگاه قضایی مأیوسند اما این بدان معنا نیست که از تلاش برای یافتن نقاطی مستعد- ولو انگشت شمار- دست برخواهند داشت. واقعیت این است که عده ای از مردم نسبت به وجود چنین ناهنجاری هایی نگران و گله مند هستند. بسیاری از این نگرانی ها و گلایه ها ناشی از طبیعت امر داوری و نارضایتی عادی محکومان هر پرونده است، اما برخی از نشانه های موجود بر واقعی بودن نگرانی ها دلالت می کنند که اقتضای آن، برخورد پیشگیرانه و محکم است و نظارت مستمر نهادی همچون حفاظت اطلاعات که سلامت آن به نوبه خود باید تحت سختگیرانه ترین نظارت ها تضمین شود، ضمانت اجرایی مناسبی برای ثمربخشی آن است.
بسیاری از ممنوعیت های اعلام شده در دستورالعمل تدابیر حفاظتی آیت الله شاهرودی را هم از منظر وجود یک مشکل بالفعل، و هم از دیدگاه مسدود ساختن منفذهای احتمالی بروز آنها در آینده باید نگریست. از باب مثال ممنوعیت خارج کردن پرونده ها از شعب دادسراها و دادگاه ها حتی توسط قضات به آن معنا نیست که در حال حاضر همه پرونده هایی که خارج می شوند، برای مقاصد ناسالم است چرا که قضات شریف دادگستری هم اکنون با بهره گیری از وقت مربوط به استراحت و حضور در محیط خانواده شان، به مطالعه، رسیدگی، مختومه کردن پرونده ها و کاستن از تراکم آنها در دستگاه قضایی می پردازند. اما همین اقدام قابل تقدیر هم اگر با دغدغه هایی حتی در حد احتمال مفقود شدن اوراق و مستندات پرونده و یا سوءاستفاده از آن مواجه شود، می بایستی مورد بازنگری حفاظتی قرار گیرد. شناسایی دقیق تمامی مراجعه کنندگان، حتی برای ملاقات های شخصی با کارکنان، اقدام مثبتی است که تکمیل آن از طریق ثبت مکانیزه اطلاعات و تمرکز آنها، هم مانع افزایش مراجعات بی دلیل می شود و هم امکان شناسایی مراجعاتی را که با مقاصد ناسالم صورت می گیرند، فراهم می آورد. همچنین ممنوعیت جابه جایی بی مورد مدیران دفاتر و اطلاع حفاظت اطلاعات و کنترل اسناد و پرونده های شعبه ها، گامی در جهت مصونیت پرونده ها از نتایج هر نوع سهل انگاری و یا سوءاستفاده بشمار می رود.
فراهم ساختن محیط مناسب و امن برای دادرسان پرونده های مهم ملی و بین المللی هم قادر است بستر هر نوع تهدید یا تأثیر را -که احتمال تلاش برای آن بسیار است- بخشکاند.
حفظ سلامت دستگاه قضایی و بستن رخنه های نفوذ بدخواهان و ناپاکان در آن، ضرورتی غیرقابل تردید و وظیفه ای تعطیل ناپذیر است که بی توجهی به آن، ممکن است آینده ای سیاه را برای این دستگاه حساس و کل کشور رقم بزند؛ آینده ای که در آن باندهای فساد و آلوده با ایجاد کانال های فراوان ارتباطی و بده بستان رقم های میلیاردی، حق را وارونه سازند و حیثیت قضات و کارکنان شریف دستگاه قضایی را در گرو منافع نامشروع زرمندان بگیرند و مظلومان را گرفتار یأس کنند. اگر امروز با گام هایی بظاهر عادی نظیر آنچه در دستورالعمل تشدید تدابیر حفاظتی آیت الله شاهرودی مورد تاکید قرار گرفته، بستر رشد میکروب های فساد از میان برود، در آینده حتی اگر چنان باندهایی شکل گرفته باشند، برخورد با آنها به آسانی جراحی یک غده چرکین خواهد بود.