بحران عراق یا اعتماد سازی؟

ترجمه: شبنم جعفرزاده
اکنون که دولت بوش و منتقدان آن درحال بررسی زمان خروج نیروهای آمریکایی از عراق هستند، دوستان‌آمریکا در منطقه خلیج‌فارس تنها به یک چیز می‌اندیشند و آن هم این است که ایران در حال تبدیل شدن به برنده اصلی جنگ آمریکا در عراق و قدرت برتر خاورمیانه است. این در حالی است که بوش و دمکرات‌ها در نوع برخورد خود با این موضوع از آن غافل ماند‌ه‌اند. تقریباً اکثر کارشناسان و رسانه‌ها اذعان داشته‌اند که جنگ عراق برای بوش با توجه به تقویت موقعیت ایران در منطقه، شکستی بزرگ به شمار می‌‌آید و آمریکا برای کاهش توجه جهانی به این قضیه سعی در آغاز روندی دیگر دارد. اما در این میان هم ایران ننشسته و در پاسخ به تهدیدات دولت آمریکا اعلام کرده که هر گونه حرکتی را علیه کشورش به شدت پاسخ خواهد داد. روزنامه عرب زبان یمن تایمز با اشاره به این موضوع می‌نویسد که ایران برای آمریکا مانند طالبان یا دولت صدام نیست، هر چند واکنش‌های آن به برخوردهای خصمانه آمریکا نسبتاً مشابه دیگران است.
اعتمادسازی تنها راه چاره
«وضعیت امنیتی خاورمیانه در سال‌های اخیر به حدی پیچیده شده که نمی‌توان یک موقعیت، کشور یا رابطه سیاسی خاص را از دیگران خطرناک‌تر دانست.» روزنامه دیلی استار چاپ لبنان در مطلبی که با جملات فوق آغاز شده‌اند به بررسی روابط ایران و آمریکا در متن وقایع گوناگون خاورمیانه می‌پردازد و آن را مهم‌ترین موضوع در منطقه می‌داند و می‌نویسد: با وجود اینکه روابط دو جانبه ایران – آمریکا بیشترین پتانسیل را برای رسیدن به بحران دارد، در مقابل ایجاد مناسباتی با ثبات، عادی و صلح‌آمیز میان این دو کشور نیز مهم‌ترین عاملی است که می‌تواند امنیت، ثبات و آرامش بلند مدت را برای خلیج‌فارس و به طور کلی خاورمیانه به همراه داشته باشد.
یکی از نقاط مورد توجه در روابط دو کشور بحث هسته‌ای ایران است که نیازمند اقدامات دیپلماتیک گسترده‌تر از سوی هر دو طرف است و با حضور سه کشور اروپایی در این قضیه ایران بهتر می‌تواند به تکمیل صنعت هسته‌ای خود ادامه دهد. به نوشته دیلی استار اکنون به نظر می‌رسد آمریکا می‌داند که باید صبر بیشتری به خرج دهد و از رویکرد یک جانبه خود در برابر ایران دست بردارد و حتی اگر از این کار فقط به شکل علنی اجتناب کند، باز هم شانس موفقیت در مذاکرات را افزایش خواهد داد. باز هم شانس موفقیت در مذاکرات را افزایش خواهد داد. هر چند مسائل تخصصی این موضوع نیز بسیار گسترده هستند ولی تنها اگر با اعمال راه‌حل‌های سیاسی همراه شوند نتیجه خواهند داد. این قضیه نیز فقط نیازمند یک عامل ضروری است: اعتماد متقابل. دیلی استار با توجه به عدم اعتماد این چنینی میان ایران و آمریکا در ادامه می‌آورد: دولت آمریکا و سایر کشورهای غربی در زمینه هسته‌ای نمی‌توانند به تعهد ایران مبنی بر اجازه بازرسی از همه تاسیسات هسته‌ای خود اعتماد کنند و در مقابل ایران هم به سبب رفتارهای دوگانه غرب که عمدتاً ‌از فشارهای آمریکا ناشی می‌شد، هیچ‌گاه نتوانسته با دیده اطمینان به عملکرد غربی‌ها نگاه کند.
ایرانی‌ها دلایل کافی برای عدم اطمینان خود دارند و خواستار اعتمادسازی از سوی غرب هستند؛ چرا که تقریبا در تمامی کشورهای همسایه آن اثری از آمریکا دیده می‌شود که و این موضوع به ویژه در مورد عراق و افغانستان از بقیه بیشتر مشخص می‌شود. این روزنامه لبنانی با اشاره به اینکه به علت روی کار آمدن دولت جدید در ایران، این روند تقریباً تا سال آینده به طول خواهد انجامید، می‌نویسد که در صورت وقوع چنین مسائلی آمریکا باید در مورد عراق با ایران هم به توافق برسد تا بتواند هر چه زودتر از این کشور خارج شود و ثبات آن را بازگرداند. با این اوصاف به نظر می‌رسد که نکته اصلی روابط ایران- آمریکا در این موضوع نهفته است که آمریکا می‌خواهد سیاست‌های خود را در منطقه خاورمیانه اجرا کند و ایران هم به سبب حسن عزت و اقتدار خود نمی‌تواند به آمریکا اجازه دخالت در امور داخلی خود را دهد. از این رو اعتماد یا عدم اعتماد موضوعی است که هر دو طرف باید بدون توجه به اهداف احتمالی طرف دیگر در مورد آن تصمیم بگیرند.
زیرا شکل‌گیری رابطه سالم ایران و آمریکا تنها عاملی است که می‌تواند با کاهش تنش‌ها و درگیری‌های منطقه به ویژه در مورد عراق، در گسترش امنیت و ثبات جهانی هم موثر باشد. در حال حاضر گویا واشینگتن این موضوع را بهتر درک کرده و به ایده‌های جدید روسیه و اروپا در مورد مذاکره با ایران علاقه‌ نشان می‌دهد و ایران هم علاوه بر قدرت برتر طبیعی خود در منطقه می‌تواند نمونه‌ای قابل تقدیر از صلح و ثبات در میان کشروهای عرب همسایه خود باشد. البته این موضوع بیشتر هم در مورد عراق ثابت شده بود و آن زمانی بود که عرب‌های منطقه هیچ‌گامی برای استقرار دولت جدید عراق و تشکیل حکومت آن برنداشتند و تنها ایران بود که همواره حمایت خود را از مقامات عراقی اعلام می‌کرد. پس چندان هم دور از انتظار نبود که همه رسانه‌ها ایران را برنده واقعی جنگ آمریکا در عراق می‌دانستند.