فرصتی برای ترمیم اختلافات

"تونی بلر" نخست‌وزیر انگلیس جمعه گذشته به منظور دیدار و گفت‌وگو با "ژاک شیراک" رئیس‌جمهوری فرانسه و شرکت در بیست ‌و هشتمین نشست مشترک سران این دو کشور وارد پاریس شد.
شیراک در حالی روز جمعه دستان میهمان خود را در کاخ الیزه به گرمی فشرد که به خوبی از روابط پرفراز و نشیب پاریس و لندن در سال‌های اخیر آگاهی دارد.
دامنه اختلافات پاریس و لندن در مسایل بین‌المللی و اروپایی تاکنون بارها رهبران دو کشور را رو در روی هم قرار داده است.
شیراک و بلر در نشست ماه آوریل گذشته سران اتحادیه اروپا در بروکسل درگیری‌های لفظی را تجربه کردند.
دو قدرت بزرگ اروپا که در عصر استعمار به عنوان بزرگترین قدرت‌های جهان بخش‌های مهمی از جهان را تحت سلطه خود داشتند و دوران رقابت‌های استعماری و نبردهای سنگین دریایی و زمینی را در تاریخ خود ثبت کرده‌اند؛ در قرن گذشته و در دو جنگ جهانی گزینه اتحاد و همپیمانی را برگزیدند.
فرانسه و انگلیس در برابر قدرت رو به رشد امپراتوری آلمان در نخستین سالهای قرن بیستم میلادی و در سال 1904‌پیمان معروف به «‌مودت» را به منظور پیشبرد همکاری‌های راهبردی و اتحاد نظامی به امضا رساندند.
این پیمان؛ دو قدرت بزرگ اروپا را در جنگ‌های بین‌الملل اول و دوم در کنار یکدیگر قرار داد و پس از 400 سال رقابت استعماری و درگیری‌های مستقیم نظامی؛ سده بیستم قرن اتحاد و همپیمانی راهبردی را برای دو کشور به تصویر کشید.
با این اهمه فرانسویان پس از جنگ جهانی دوم و هنگام امضای قراردادهای مهم اقتصادی با دیگر همسایگان اروپایی خود تشکیل جامعه اقتصادی اروپا در سال 1958 میلادی؛ با نوعی بدبینی نسبت به دوستان انگلیسی خود؛ روی خوشی به گشودن مرزهای همگرایی اروپا به سوی بریتانیا از خود نشان ندادند. "شارل دوگل" رهبر مقاومت فرانسه در جنگ جهانی دوم که خود نخستین پیام مقابله با اشغالگران آلمانی را در سال 1940 میلادی از لندن به گوش جهانیان رساند؛از مهمترین مخالفان حضور انگلیس در نهادهای اروپایی در دوران پس از جنگ جهانی دوم بود.
دوگل به عنوان رییس‌جمهوری وقت فرانسه و پس از تشکیل جامعه اقتصادی اروپا بر مخالفت قاطع کشورش با پیوستن انگلیس در این نهاد بزرگ تاکید کرد مخالفت دوگل و رای منفی فرانسه با حضور انگلیس در نهادهای اروپایی در تمام دوران زمامداری وی بر فرانسه ادامه داشت.
وی به عنوان یکی از معماران وحدت اروپا بر این نکته تاکید داشت که انگلیس کشوری است که روابط با آمریکا را به عنوان نخستین اولویت در مناسبات خارجی خود برگزیده است و از این رو حضورلندن در نهادهای اروپایی در حقیقت" اسب تروای "آمریکا خواهد بود.
به بیان دیگر دوگل بیم از آن داشت که آمریکا با استفاده از حضورانگلیس در نهادهای اروپایی موق به رخنه در اروپا شود و اندیشه وحدت و همگرایی اروپایی را در عمل با ناکامی مواجه سازد.
چنین نگرشی راه حضور لندن در جامعه اقتصادی اروپا( نهادی که اتحادیه اروپا در سال 1990 جایگزین آن شد) را تا سال 1973 همچنان بسته نگاه داشته بود.
تنها در این سال و سه سال پیش ازمرگ دوگل بود که سیاستمداران انگلیسی پس از رایزنی‌های فراوان با رهبران فرانسه و متقاعد ساختن" ژرژ پمپیدو "رییس‌جمهوری وقت این کشور؛ موفق به عضویت در جامعه اقتصادی اروپا ، بزرگترین نهاد همگرایی و وحدت این قاره در آن زمان شدند.
بیش از سه دهه حضورلندن در جامعه اقتصادی و در پی آن اتحادیه اروپا اگر چه ابعاد همگرایی اروپایی را به جزیره انگلیس کشاند و یکی از قدرت‌های مهم جهانی را بر خوان اروپای متحد نشاند؛ اما منادیان سنتی وحدت اروپا در راس آنان دو موتور محرکه نهادهای اروپایی یعنی فرانسه و آلمان تاکنون بارها طعم تلخ تقابل و مخالفت انگلیس با سیاستهای همگرایی اروپایی را چشیده‌اند.
انگلیس در راس کشورهای اروپایی است که به هیچ‌روی به قوانین و مصوبات اتحادیه اروپا در مواردی چون وحدت پولی( پیمان مساتریخت) و اروپای بدون مرز( پیمان شین‌گن) گردن ننهاده است.
لندن همچنین به هنگام بحران عراق در سالهای 2003 و 2002 میلادی رویارویی تندی را در عرصه سیاست خارجی اتحادیه با فرانسه و آلمان به نمایش گذاشت.
در حقیقت همراهی انگلیس با سیاست‌های آمریکا در خلال بحران عراق ناکامی‌ بزرگی را در تحقق سیاست خارجی منسجم و یکپارچه اروپا رقم زد و اتحادیه اروپا را با وجود تلاش‌های فراوان فرانسه وآلمان از دستیابی به موضعی همسان در خصوص بزرگترین مساله بین‌المللی وقت جهان محروم ساخت.
سیاستمداران انگلیسی در حوزه دفاع مشترک اروپایی نیز که سران اتحادیه اروپا در پیمان ثبات اروپا مصوب سال‌1992 میلادی بر آن تاکید داشتند؛ موضعی همراه با تردید و ابهام پیشه کرده بودند.
این تردید و ابهام بیشتر در همسویی با مواضع آمریکا (متحد سنتی انگلیس ) قرار داشت که تحقق ارتش واحد اروپایی را در تضاد با رهبری نظامی جهان غرب تحت پوشش سازمان پیمان آتلانتیک شمالی( ناتو) قلمداد می‌کرد.
موافقت نهایی انگلیس با مصوبات پیمان اروپا در خصوص دفاع مشترک اروپایی بسیار دیر و پس از تلاش های گسترده فرانسویان درسال 1998 میلادی و در نشست سران دو کشور در" سان‌مالو" فرانسه اعلام شد.
با این همه مخالفت لندن با پیشنهادهای مورد حمایت پاریس در زمینه بودجه آینده اتحادیه اروپا که نشست ماه آوریل سران اتحادیه اروپا را به صحنه تندترین برخوردهای دیپلماتیک و جدل لفظی بین رهبران فرانسه وانگلیس مبدل ساخت؛ باردیگر اختلافات دیرین و پنهان این دو قدرت بزرگ اروپایی را آشکار کرد.
اختلافات پاریس- لندن که پس از بحران عراق و مشارکت انگلیس در عملیات نظامی درعراق همچنان بر روابط دو طرف سایه افکنده بود؛ پس از رویارویی رهبران دوکشور در خصوص بودجه آینده اتحادیه اروپا بیش از هر زمانی همگرایی دو قدرت بزرگ اروپایی را در مسایل مهم منطقه‌ای و بین‌المللی با تردید مواجه ساخت.
با وجود این به نظر می‌رسد؛ برگزاری نشست بیست‌وهشتم سران فرانسه و انگلیس فرصتی برای کاستن از سنگینی این اختلافات و ترمیم موارد واگرایی در روابط دو جانبه پاریس و لندن فراهم آورده باشد.
نگاهی به مذاکرات به عمل آمده بین رهبران فرانسه و انگلیس در مسایل اروپایی و بین‌المللی می‌تواند بر این مهم صحه بگذارد که دو کشور با وجود اختلاف نظرهای کهنه اختلاف گام برمی‌دارند.
نخست وزیر انگلیس که به همراه شماری از اعضای عالی‌رتبه کابینه این کشوراز جمله وزیران امورخارجه، دفاع؛ صنایع، امور اروپایی و آموزش به پاریس سفر کرده، دردیدار با رییس‌جمهوری فرانسه علاوه بر بررسی مهمترین مسایل بین‌المللی در دو حوزه مهم به گفت‌وگو نشست.
این دو حوزه مهم را می‌توان بررسی مهمترین مسایل اروپایی در آستانه نشست هفته آینده سران اتحادیه اروپا در بروکسل و بحث انرژی و به ویژه گسترش توجه به استفاده از انرژی هسته‌ای دانست.
بررسی مسایل اروپایی در فاصله یک هفته مانده به برگزاری نشست سران اتحادیه اروپا فرصت مناسبی برای کاستن از اختلاف‌نظری است که لندن و پاریس در خصوص مواردی چون یارانه‌های کشاورزی در اتحادیه اروپا و بودجه این اتحادیه با آن روبرو بوده‌اند.
شیراک با آگاهی کامل از ضرورت نیل به تفاهم حداکثر با هم‌پیمانان اروپایی خود در نشست آتی سران اتحادیه اروپا در بروکسل هفته پیش به آلمان سفر کرد و با "آنگلا مرکل" صدراعظم این کشور به گفت‌وگو نشسته بود.
شیراک سه‌شنبه آینده در پاریس میزبان نخست‌وزیر ایتالیا خواهد بود تامجموعه دیدارهای خود را با مهمترین هم‌پیمانان پاریس در اتحادیه اروپا پیش از نشست آتی سران این اتحادیه کامل کنند.
با این همه رییس‌جمهوری فرانسه علاوه بر بررسی مسایل اروپایی در بعد همکاری‌های دو جانبه با انگلیس نیز مسایل متعددی را در دستور کار نشست پاریس داشت.
بحث انرژی که یکی ازمحورهای اساسی دیدار سران فرانسه وآلمان بود؛ برای نخست‌وزیر انگلیس نیز از اهمیت فراوانی برخوردار است.
افزایش قابل توجه بهای نفت در بازارهای جهانی مدتی است که بحثهای جدی را در اروپا برای جایگزین ساختن منابع دیگر انرژی به جای سوخت‌های فسیلی مطرح کرده است.
فرانسه که با دارا بودن 51 نیروگاه برق هسته‌ای حدود 80 درصد از انرژی مصرفی خود را از سوخت هسته‌ای تامین می‌کند؛ بزرگترین مصرف‌کننده سوخت هسته‌ای در میان کشورهای اروپایی محسوب می‌شود اما انگلیس با دارا بودن تنها 14 نیروگاه هسته‌ای که بیشتر آنها در دهه‌های 1960 و 1970 میلادی ساخته شده‌اند تنها 19 درصد برق مصرفی خود را از سوخت هسته‌ای تامین می‌کند.
از میان نیروگاه‌های یاد شده 11 نیروگاه نیز به دلیل فرسوگی به تدریج و تا سال 2015 میلادی تعطیل خواهند شد.
بنابراین با توجه به برتری محسوس فرانسویان در استفاده از انرژی هسته‌ای در نیروگاه‌های تولید انرژی، انگلیس مایل به همکاری هر چه بیشتر با پاریس به منظور احداث نیروگاه‌های جدید درخاک خود است.
این امر با توجه به مخالفت گروه‌های هوادار محیط ‌زیست با فعالیت نیروگاه‌های اتمی، برای دولت بلر به سادگی میسر نخواهد بود؛ اما استفاده از تجارب فرانسه در این زمینه می‌تواند راه‌گشای برخی از مشکلات لندن در تامین انرژی مورد نیاز خود باشد.
از سوی دیگر شرکت‌های بزرگ فرانسوی نظیر "اره‌ وا" با تجاربی طولانی در ساخت و تجهیز نیروگاه‌های هسته‌ای از هم اکنون بی‌صبرانه در انتظار گشوده شدن بازار بزرگ انگلیس برای فعالیت خود هستند.
رهبران دو کشور در نشست پاریس همچنین بر خواست خود در گسترش همکاری‌های مربوط به تامین انرژی برای اروپا تاکید کردند و در این زمینه پیشنهاد همکاری‌های راهبردی با روسیه و کشورهای حوزه دریای خزر و شمال آفریقا را مطرح کردند.
تشکیل یک گروه کاری عالی‌رتبه برای بررسی مسایل تامین انرژی در اتحادیه اروپا از جمله پیشنهادات رهبران فرانسه و انگلیس در نشست پاریس بود.
دو طرف همچنین خاطر نشان کردند با هدف حفاظت از محیط‌زیست خواستارکاستن از گازهای آلاینده جو زمین به میزان 15تا 30 درصد تا سال 2020 و 60 درصد تا سال 2050 میلادی هستند.
گسترش همکاری‌های دفاعی و ساخت ناو هواپیمابر مشترک فرانسه وانگلیس از دیگر تصمیمات مهم اتخاذ شده در نشست سران دو کشور در پاریس بود.
ناو هواپیمابر مشترک فرانسه و انگلیس آن‌گونه که در حاشیه نشست سران دو کشور در پاریس بدان اشاره شد؛ تحولی مهم در مناسبات نظامی و امنیتی لندن و پاریس و دربعدی فراتر از آن، دفاع اروپایی خواهد بود.
مقام‌های فرانسوی از هم‌اکنون امیدوارند تصمیم نهایی در مورد ساخت این ناو هواپیمابر مشترک در سال 2007 میلادی نهایی شود دولت فرانسه از شرکت‌های بزرگ این کشور خواسته است جزییات طرح‌های خود برای شرکت در مناقصه تولید این ناو را هرچه سریع‌تر به وزارت دفاع این کشور ارایه کنند.
علاوه بر آن لندن و پاریس در ارتقای سطح کنونی مناسبات دفاعی خود کاملا مصمم به نظر می‌رسند سران فرانسه و انگلیس در نشست پاریس بر تشکیل یک گروه کاری مشترک با هدف گسترش همکاری‌های دفاعی دو کشور به توافق رسیدند.
انگلیس و فرانسه که حدود 50 درصد بودجه دفاعی اروپا را تامین می‌کنند دو موتور محرک دفاعی این قاره محسوب می‌شوند و طرح‌هایی از جمله افزایش توان پشتیبانی راهبردی نیروهای نظامی با تولید هواپیماهای بزرگ حمل ونقل نظامی را در اروپا مدنظر دارند.
تولید هواپیماهای نظامی در صنایع هوا فضای "ایرباس"؛ با عنوان " آ-400 " می‌تواند یکی از آرزوهای فرانسویان در تقویت پشتیبانی لجستیک نیروهای اروپایی را محقق سازد.
با توجه به اهمیت موارد مطرح شده در نسشت اخیر سران فرانسه و انگلیس در پاریس که با اشتراک نظر دو کشور در خصوص مسایل مهم بین‌المللی همراه بود؛ این نشست را می‌توان بازگشت آرامش به مناسبات دو کشور دانست مناسباتی که به ویژه به دلیل بحران عراق و اختلافات لندن و پاریس درباره بودجه اروپا دورانی نسبتاً سخت را شاهده بوده است.
شیراک در پایان گفت‌و‌گوهای خود را با نخست‌وزیر انگلیس در پاریس و درجمع خبرنگاران در این زمینه خاطر نشان کرد: فرانسه و انگلیس اختلاف‌نظرهایی با یکدیگر داشته و گاهی اوقات رو در روی هم قرار گرفته‌اند؛ ولی ما امروزه با نهایت خوشحالی در مسیر همکاری‌های عمیق گام برمی‌داریم که با همبستگی و حسن تفاهم و رضایت همراه است.