آمریکا و چشمانداز بحران سیاسی پاکستان
نادعلی بای
جان نگروپونته قائممقام وزارت خارجه آمریکا که در روز 16 نوامبر 2007 وارد اسلام آباد پایتخت پاکستان شده بود، در دیدار دو روزه خود از این کشور با ژنرال «پرویز مشرف» رئیسجمهوری و برخی دیگر از شخصیتهای سیاسی پاکستان دیدار کرد و حتی با رهبران ارشد احزاب سیاسی مخالف دولت از جمله «بی نظیر بوتو» گفتوگوی تلفنی داشت. این سفر در واقع مدیریت بحرانی است که اخیرا با لغو قانون اساسی و اعلام حالت فوقالعاده در این کشور اعلام شده است. ژنرال مشرف در 4 نوامبر جاری به بهانه تاکید بر مقابله با افراطگرایی و تهدیدهای فراروی پاکستان با تعلیق قانون اساسی این کشور، در پاکستان وضعیت فوقالعاده اعلام کرد.
بوتو به مدت یک هفته در ناحیه «دیفنس» شهر لاهور در بازداشت خانگی به سر میبرد و روز 16 نوامبر مقامهای ایالت پنجاب، بازداشت وی را لغو کردند. در 17 نوامبر بینظیر بوتو تلفنی با «جان نگروپونته»، قائم مقام وزارت امور خارجه آمریکا درباره مسایل جاری پاکستان گفتوگو کرد.
رهبر حزب مردم پاکستان در این گفت وگو خواستار تحت فشار قرار دادن ژنرال مشرف از سوی آمریکا برای لغو وضعیت فوقالعاده و کناره گیری سریع وی از فرماندهی ارتش شده است، وی چنین درخواستی را نیز قبلا از کاندولیزا رایس وزیر خارجه آمریکا کرده بود.
پرواضح است که هدف نگروپونته از سفر به پاکستان و دیدار با مقامات این کشور، تحت فشار قرار دادن مشرف برای لغو وضعیت فوقالعاده و رفع محدودیتهای رسانهای در پاکستان بوده است.
آمریکا امیدوار است که ژنرال مشرف در روزهای آتی از فرماندهی ارتش کنارهگیری و زمینه را برای برگزاری انتخابات شفاف فراهم کند.
هماکنون با توجه به افزایش و پیچیدگیهای بحرانهای جدید در سیاست خارجی آمریکا، و به طور مشخص پاکستان ـ احتمالا سوالات پیشین در مورد ظرفیت و توانایی حکومت آمریکا در سیاست خارجیاش، ورای «جنگ با ترور» را مطرح میسازد.
بسیاری در درون کنگره آمریکا و جامعه بینالمللی پاسخ بوش به رویدادها در پاکستان را به عنوان رفتاری ملایم با رئیسجمهور مشرف تلقی میکنند. شواهد حاکی از آن است که بوش تصمیم خود را در این مورد گرفته است.
درک واقعی از اوضاع این چنین است که اقداماتی برای تحت فشار قرار دادن رهبر مخالفین، بینظیر بوتو، برای تعدیل حملات به مشرف در حال انجام شدن است.
تحلیلگران سازمانهای اطلاعاتی آمریکا تمرکز خود را بر روی تداوم و یا عدم وفاداری افسران نظامی پاکستان به مشرف معطوف کردهاند.
با اینکه رئیسجمهور مشرف بدلیل اعلام وضعیت اضطراری در ابتدا بشدت محکوم شد، اما حکومت ایالات متحده هیچ قصدی ندارد که با قطع کمکها پشت او را خالی کند.
یک مقام کاخ سفید گفت، در انتخاب بین اعمال و اجرای «بدون کم و کاست قانون اساسی» و فروپاشی ثبات در پاکستان، ایالاتمتحده دومین گزینه را انتخاب خواهد کرد.
این شیوه برخورد در حال بر انگیختن مخالفتهای فزاینده از سوی کنگره و سازمانهای اطلاعاتی آمریکا است. مقامات ایالاتمتحده اذعان دارند که رویداد پاکستان «مسالهای بدون راهحل» است.
سیاست ایالات متحده، حداقل از ماه ژوئن به این طرف، بر ادامه خدمت مشرف در مقام ریاست جمهوری بوده که با اضافه کردن نخست وزیر پیشین بینظیر بوتو در دولت جدید پس از انتخابات ماه فوریه، حقانیت و رنگ و لعاب دموکراتیک به آن داده شود.
وزارت خارجه آمریکا هنوز این سناریو را رها نکردهاند. مقامات حکومت آمریکا میگویند که مشرف به آنها اطمینان داده است که به دنبال کنار گذاشتن بوتو از این فرآیند نیست و به جای آن، هدف او تغییر ترکیب دیوانعالی است.
یک مقام رسمی حکومتی آمریکا گفت: «مشرف میخواهد از شر رئیس دیوان عالی، چادهوری، که به نظر او مخل ثبات پاکستان است راحت شود». چنان چه این برداشت درست از آب درآید، حمایت ایالاتمتحده از جمله از سوی پنتاگون ـ برای مشرف ـ در گسترهای به مقیاس کنونی ادامه خواهد داشت.
تحلیلگران دیگری هشدار میدهند که پشتیبانی از مشرف به حدی ریزش داشته که احتمال برکناری قهر آمیز او وجود دارد. آنها فشار ایالاتمتحده برای بازگشت به حکومت تحت قانون اساسی را توصیه میکنند. گرایشات کنگره به این سو است و کاخ سفید را برای اعمال اقدامات شدیدتر ترغیب میکنند.
دیگر نقش و حمایت سازمانهای اطلاعاتی ـ امنیتی آمریکا و پاکستان را در راهاندازی جریان طالبان در افغانستان بر هیچ کس پوشیده نیست، و آمریکا امیدوار است مهره مشرف را هنوز هم حفظ کند.
گواه این ادعا هم گزارش اخیر روزنامه «نیویورک تایمز» در 17 نوامبر 2007 است که دولت «جورج بوش» رئیسجمهور آمریکا براساس یک برنامه محرمانه ظرف شش سال گذشته، 100 میلیون دلار برای کمک به «پرویز مشرف» رییس جمهور پاکستان جهت حفاظت از تسلیحات هستهای این کشور هزینه کرده است.
این روزنامه به نقل از مقامات ارشد فعلی و سابق دولت بوش نوشت این کمک در بخشهای محرمانه بودجهای فدرال گنجانده شده بود و برای احداث یک مرکز آموزش امنیت هستهای در پاکستان که زمان زیادی تا راهاندازی آن مانده است، و تعلیم کارکنان آن در آمریکا، مورد استفاده قرار میگرفت.
این روزنامه در ادامه مینویسد ناآرامیهای اخیر در پاکستان و پرسش در مورد بر سر قدرت ماندن مشرف، دوباره موجب شده است تا بحث در مورد این طرح در بین دولت بوش مطرح شود.
براساس گزارش «نیویورک تایمز»، دولت بوش، تجهیزاتی از بالگرد و عینکهای دید در شب گرفته تا تجهیزات شناسایی هستهای در اختیار پاکستان قرار داده است تا به حفاظت از مواد، کلاهکها و آزمایشگاههای هستهای آن کمک بکند. با وجودی که پاکستان غالبا از ارایه جزییات در مورد تسلیحات هستهای، محل و نحوه استفاده از آن خودداری کرده است اما مقامات آمریکایی معتقدند که زرادخانههای هستهای این کشور، در حال حاضر ایمن بوده و آنان تضمینهای پاکستان را مبنی بر بهتر شدن موارد ایمنی آن، پذیرفتهاند.
نیویورک تایمز میافزاید بخش زیادی از مبلغ تخصیص یافته به پاکستان، صرف طرحهای ایمنی نظیر حصارکشی، سیستمهای مراقبتی و تجهیزات ردیابی برای مواد هستهای شده است.
براساس این گزارش، دولت بوش در حال بحث و مذاکره در مورد اجرای مرحله دوم این برنامه جهت ارائه تجهیزات، بالگردها و وسایل ایمنی بیشتر به پاکستان است.
هماکنون در حکومت ایالاتمتحده نگرانیها در مورد موقعیت ضعیف مشرف در حال افزایش یافتن است و اینکه نزدیکی هر چه بیشتر ایالاتمتحده به او احتمال دارد که خطر پیدایش جایگزین خصمانهتر را در بر داشته باشد. 10 روز پیش که حکومت ایالاتمتحده نگران رویارویی با بحرانی فاجعهآمیز در پاکستان بود. امروزه اصطلاحی که در واشینگتن زیاد شنیده میشود «اوضاع و احوال مرسوم » است.
مقامات کاخ سفید بر این باورند که تماس تلفنی هفتم ماه نوامبر رئیسجمهور بوش با رئیسجمهور مشرف باعث شد مشرف «با حقیقت روبرو شود». تا آن موقع این گونه به نظر میرسید که مشرف آماده بود بیگدار به آب بزند.
گزارشهای روانکاوانه سازمانهای اطلاعاتی ایالاتمتحده مشرف را با کمال آتاترک، افسر نظامی که پایهگذار ترکیه نوین است قابل قیاس میداند. محاسبات تحلیلگران ایالاتمتحده بر این اساس است که هم اکنون مشرف نیاز به برپایی انتخابات دموکراتیک را درک کرده است.
از دیگر نشانههای امیدوارکننده عدم برپایی تظاهرات انبوه و همبستگی ارتش با آنهاست.
سرویسهای اطلاعاتی ایالاتمتحده از نزدیک شیوه رفتار نظامیان این کشور را زیر نظر دارند ولی تاکنون نشانهای از این که احتمال دارد مشرف با کودتایی روبرو شود نیافتهاند.
در مقابل آن، مقامات ایالاتمتحده نگران اقدامات نخستوزیر سابق بینظیر بوتو هستند که این گونه به نظر میرسد که وی آماده شده توافق سابق خود با مشرف در مورد سهیم شدن در قدرت را کنار بگذارد. نگرانی واشینگتن از آنست که بوتو فکر میکند میتواند ریاست جمهوری را شخصا در دست بگیرد.
یک مقام اطلاعاتی آمریکا گفت: این برنامه ما نبوده است، ما فقط دقیقا او را در مقام دوم پاکستان نخستوزیری میبینیم.
مقامات ایالاتمتحده همچنین بر این باورند که بوتو در حال رقابت با همتای خود در رهبری مخالفان، نواز شریف است که وجههای شدید تر علیه مشرف اتخاذ کرده است.
معاون وزیر امور خارجه نگروپونته پیش از سفر 17 نوامبر خود به پاکستان در مشاوره خصوصی از بوتو خواسته که با احتیاط عمل کند.
پیام بوتو گوشهای شنوایی در محافل واشینگتن دارد او از نزدیکان هیلاری کلینتون است.
طی رویدادهای آتی این امر میتواند منبع نیرو برای او و هرچه پیچیدهتر کردن وضعیت برای بوش باشد. با این وجود پاکستان امیدوار به مشرف، و نگران بوتو است.
با توجه به مطالب فوق، هماکنون تحولات پاکستان به سمت و سویی میرود که بوش در برابر اقدامی که موقعیت مشرف را به خطر بیندازد مقاومت خواهد کرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
