هشت کشور در حال توسعه اسلامی

نادعلی بای
ششمین نشست دوره ای هشت کشور در حال توسعه اسلامی به نام «دی 8» (8-D) در 8 جولای 2008 در هتل هیلتون کوالالامپور مالزی برگزار شد. پیش از این نشست، یازدهمین نشست وزیران امور خارجه گروه کشورهای اسلا می در حال توسعه (دی هشت) به منظور بررسی پیشنهادها و مصوبات مجمع کارشناسان دی-8 در 7-6 جولای درکوالالامپور، برگزار شده بود. شعار این اجلاس برخورد با چالشها از طریق همکاری ابتکاری بود.
وزیران امورخارجه دی-8 در این نشست دو روزه پس از بررسی طرحها و پیشنهادهای کارشناسان و کمیسیونرهای گروه دی -8 این مصوبات را به اجلاس سران دی-8 ارائه کردند. نشست مقامات ارشد که کمیسیونر نامیده می شود در 3 و4 جولای برگزار شده بود. کشورهای ایران، مالزی و اندونزی در بالاترین سطح اجرایی، پاکستان در سطح نخست وزیر و کشورهای ترکیه، بنگلادش، نیجریه و مصر در سطح وزیر در اجلا س مالزی حضور داشتند. سران دی -8 که در اجلاس گذشته این گروه در بالی اندونزی معاهده تجارت آزاد را به منظور کاهش تعرفه های گمرکی و رفع موانع تسهیل تجارت امضا کرده بودند در اجلاس مالزی درباره اجرایی شدن این موافقتنامه مهم و راهبردی مذاکره کردند. راهکارهای افزایش همکاریها، مهمترین مسائل منطقه ای و جهانی و نیز برنامه همکاریهای اقتصادی و تجاری کشورهای عضو در دهه دوم هزاره سوم میلا دی در دستور کار ششمین نشست سران کشورهای عضوگروه دی-8 قرار داشت.
سران گروه دی -8 در پایان اجلاس مالزی بیانیه مشترکی صادر کردند. در ششمین نشست سران گروه دی -8 ریاست دوره ای این گروه از اندونزی به مالزی منتقل شد. کشورهای دی8 تصمیم گرفتند تجارت بین خودشان را از 5 درصد به 15 تا 20 درصد در ظرف 10 سال آینده برسانند.
محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران در این نشست، با حمایت از تهیه و تصویب چشم انداز طرح و برنامه 10 ساله آینده سازمان دی 8 و تقویت دبیرخانه،پیشنهادات زیر را ارائه کرد: 1 - ایجاد و گسترش نهادهای سرمایه گذاری مشترک نظیر تاسیس صندوق مالی برای اجرای پروژه های مشترک در زمینه های مختلف صنعتی، فناوریهای نوین و کشاورزی، 2- ایجاد موسسه همکاریهای انرژی به منظور استفاده از ظرفیتهای متقابل کشورهای عضو در این زمینه، 3- بسط و توسعه همکاری در زمینه بانکداری اسلامی به منظور کمک به رشد و پیشرفت پایدار کشورهای عضو و تاسیس نظام مالی بانکی جدید در کنار نظامات کنونی، 4- استفاده متقابل از ظرفیتهای خدمات فنی مهندسی از طریق تشکیل گروه کاری برای شناخت و تدوین اطلس توانایی ها و نیازهای کشورهای عضو و معرفی مکانیزمهای مالی و حقوقی در جهت بهره برداری از این توانائیها.
همچنین، گروه 8 کشور اسلامی در حال توسعه (دی 8) درباره اجرایی شدن طرح پیشنهادی ایران برای تولید خودروی مشترک اعلام آمادگی کرد. دیپو الم دبیرکل ششمین اجلاس گروه دی 8 در مالزی با بیان این مطلب گفت: طرح پیشنهادی ایران باید با همکاری بخشهای خصوصی اجرا شود،زیرا کمبود منابع دولتها اجازه تامین هزینه بالای تولید خودرو را نمی دهد. وی با بیان اینکه تحقق این هدف به همکاری و حمایت همه هشت کشور عضو گروه دی8 نیازمند است، تاکید کرد: باید عرصه فعالیت بخشهای خصوصی وسیع تر شود. جمهوری اسلامی ایران طرح تولید خودروی مشترک کشورهای گروه دی 8 را در ششمین نشست این گروه اعلام کرد. کشورهای اسلامی، بیش از 17 میلیون خودرو سالانه از کشورهای توسعه یافته وارد می کنند. قرار است بانک توسعه اسلامی بخشی از اعتبار اجرای این طرح را تامین کند. پیشتر در نشست دو روزه مجمع کارشناسان وکمیسیونرهای دی-8 با پیشنهاد جمهوری اسلا می ایران برای تشکیل کارگروه کشاورزی به منظور مقابله با بحران افزایش قیمت مواد غذایی و تدوین برنامه ده ساله دی-8 نیز موافقت شده بود.
پیشینه دی-8
اعضای 8 کشور در حال توسعه اسلامی(8-D) شامل، ایران، اندونزی، ترکیه، پاکستان، بنگلادش، نیجریه، مالزی و مصر که حدود 900 میلیون جمعیت دارند، است که 14 درصد جمعیت جهان را تشکیل می دهند. اعلام تشکیل این این گروه در استانبول در 15 ژوئن 1997 توسط نجم الدین اربکان رهبر حزب اسلامگرای رفاه و نخست وزیر وقت ترکیه با هدف تقویت همکاریهای اقتصادی کشورهای عضو، حضور فعال کشورهای عضو در اقتصادی جهانی، ایجاد فرصتهای تجاری جدید و بهبود سطح رفاه و زندگی مردم تشکیل شد و به نوعی الگوبرداری از گروه هشت کشور صنعتی جهان(G8) است.
عضویت در گروه دی-8 برای همه کشورهای اسلامی باز می باشد هرچند هیچگونه افزایش اعضا در حال حاضر برنامه ریزی نشده است. دی-8 از سه رکن تشکیل شده است: نشست سران، شورا و کمیسیون. نشست سران که هر دو سال یکبار برگزار می شود، بالاترین سطح قدرت و اختیارات دی-8 است که از رهبران هر کشور عضو تشکیل می شود. شورا نیز رکن و مجمع اصلی تصمیم گیری برای توجه به مسائل مربوط به دی-8 می باشد و از وزرای امور خارجه هر کشور عضو تشکیل می شود. کمیسیون رکن اجرایی بوده و از نمایندگانی که توسط حکومت هر کشور عضو انتخاب می شوند تشکیل شده است. نمایندگان مسوول ارتقای پیروی و پذیرش رهنمودها و دستورات در کشورهای مربوطه شان می باشند. و نهایتا اینکه یک مدیر اجرایی توسط اعضای دی-8 به منظور تسهیل ارتباطات و اقدام با قدرت نظارتی در خلال برگزاری هر یک از نشست سران یا مجمع در سطح پایین تر، انتخاب می شود. اهداف دی-8 بهبود موقعیت کشورهای درحال توسعه اسلامی در اقتصاد جهانی، متنوع سازی و ایجاد فرصتهای جدید در روابط تجاری، افزایش مشارکت در تصمیم گیری در سطح بین المللی و فراهم ساختن استانداردهای بهتر زندگی می باشد. زمینه های مهم همکاری شامل مالیه، بانکداری، توسعه روستایی، علوم و فناوری، توسعه انسانی، کشاورزی، انرژی، محیط زیست و بهداشت می باشد.
دبیرخانه دی8 در استانبول ترکیه واقع است. دی-8، شامل 8 گروه کاری است که ایران ریاست گروه کاری «اطلاعات و ارتباطات» و «علوم و فناوری» را بر عهده دارد. سایر کمیته ها عبارتند از: کمیته صنعت و بهداشت- محیط زیست به ریاست ترکیه، کمیته تجارت به ریاست مصر، کمیته مالیه، بانکداری و خصوصی سازی به ریاست مالزی، کمیته فقرزدایی و توسعه منابع انسانی به ریاست اندونزی، کمیته کشاورزی به ریاست پاکستان، کمیته توسعه روستایی به ریاست بنگلادش و کمیته انرژی به ریاست نیجریه. در نشست بالی در می 2006 ریاست دوره ای گروه دی-8 از ایران به اندونزی واگذار شد.
پنجمین اجلاس سران دی -8 با حضور مقامات بلندپایه هشت کشور مسلمان عضو این گروه در هتل وستین جزیره "بالی" اندونزی در 13 می 2006 برگزار شد. ریاست این گروه دوره ای بوده و هم اکنون ریاست آن به عهده مالزی است. نمایندگان هشت کشور درحال توسعه اسلامی بجز بنگلادش در 14 می 2006 موافقتنامه تجارت تعرفه های ترجیحی را در پنجمین اجلاس دی-8 در بالی اندونزی امضا کردند. این موافقتنامه به منظور کاهش تدریجی تعرفه ها در کالاهای خاصی بین کشورهای عضو، با یک کمیته نظارتی که مسوول برسی این فرآیند می باشد، طراحی شده است.
هدف این موافقتنامه کاهش موانع برای تجارت آزاد در بین کشورهای عضو، و همچنین گسترش همکاری بین اعضا است. همچنین در اجلاس بالی، سران و مقامهای هشت کشور مسلمان عضو گروه دی-8 خواستار پذیرش هرچه سریعتر ایران در سازمان تجارت جهانی شده بودند. در بیانیه نهایی پنجمین نشست سران دی-8، کشورهای عضو این گروه در اندونزی با اشاره به «ضرورت عضویت همگان در سازمان تجارت جهانی» همچنین بر اهمیت اقدام هرچه سریعتر در این زمینه تاکید شده بود. این بیانیه تاکید می کرد «درهمین چارچوب، ما حمایت کامل خود را از روند پذیرش سریع جمهوری اسلامی ایران در این سازمان اعلام می کنیم.» همچنین در سال گذشته، دومین اجلاس هواپیمایی کشوری مقامات هواپیمایی دی-8، نیز در اصفهان از 17-19 شهریور 1386 برگزار شد که در آن نمایندگان کشورهای عضو در مورد هواپیمایی کشوری و مسائل ایمنی پرواز به بحث و مذاکره پرداختند. یادداشت تفاهم همکاری حمل و نقل هوایی کشورهای عضو گروه دی-8 در 18 شهریور 1386 در اصفهان به امضا رسید.
برگزاری نشست های قبلی گروه دی8 به ترتیب زیر بود: 1- 1998 (ترکیه، استانبول)، 2- 1999 (بنگلادش، داکا)، 3-2001 (مصر، قاهره)، 4- 2004 (ایران، تهران)، 5- 2006 (اندونزی، بالی)، 6- 2008 (مالزی، کوالالامپور).
چشم‌انداز گروه دی-8
یک دهه از عمر گروه دی-8، می گذرد، گروهی که براساس بیانیه شکل گیری آن، قرار بود و هست که جایگاه کشورهای در حال توسعه را در اقتصاد جهانی ارتقا دهد، فرصتهای جدید در روابط تجاری ایجاد کند، مشارکت در تصمیم گیری های بین المللی داشته باشد و نهایتا استانداردهای زندگی بهتر (رفاه عمومی) را برای مردم کشورهای عضو فراهم سازد.
هشت کشور مسلمان ایران، ترکیه، پاکستان، بنگلادش، مالزی، اندونزی، مصر و نیجریه به دنبال برگزاری کنفرانس «توسعه برای همکاری» که در اکتبر 1996 در استانبول برگزار شد به چنین رویکرد و برنامه ای رسیدند. در واقع صلح، گفت وگو، همکاری، عدالت، تساوی و مردم سالاری شعارهای اصلی آن کنفرانس بود. اجلاس سران دی-8 هر دو سال یکبار با حضور روسای جمهور و نخست وزیران هشت کشور عضو، برگزار می شود که ششمین اجلاس سران دی -8 با حضور مقامات بلندپایه هشت کشور مسلمان عضو این گروه در هتل هیلتون کوالالامپور در 8 جولای برگزار شد.
به اعتقاد کارشناسان و تحلیگران اقتصادی ظرفیتهای بالای اقتصادی کشورهای دی -8 از جمله جمعیت 950 میلیون نفری، 400 میلیون نیروی کار فعال و زمینه های گوناگون سرمایه گذاری فرصت مطلوبی برای توسعه همکاریهای موثر و جدی میان کشورهای عضو فراهم کرده است. حجم تجارت در بین کشورها دی8، 49 میلیارد دلار بوده است. در مورد تصویب موافقتنامه گمرکی و برنامه ویزا برای بازرگانان و تجار باید گفت که خیلی سخت است که بگوییم کی به نتیجه برسد چون علاوه براجرای این موافقت نامه ها، باید انتظار داشته باشیم که تجارت در بین کشورهای گروه دی 8 بصورت اساسی و قابل توجهی رشد کند. در حالی که نشست سران هشت کشور صنعتی جهان، G8 در تویاکو ژاپن برای یافتن راه حلهای برای مقابله با افزایش قیمت نفت، تورم جهانی و حمایت فزاینده از تولیدات داخلی در حال برگزاری بود، ششمین نشست سران هشت کشور اسلامی در حال توسعه، در کوالالامپور در حال اعلام ابتکارات خود برای تقویت توسعه اقتصادی و حکومت در چارچوب گروه خود بودند. جاناتان وینر معتقد است که هیچ گونه تناسبی آشکاری بین دستور کارهای دی-8 و جی-8 وجود ندارد و دستورکارهای دی-8 جامع نیست در حالی که درآمد سرانه در کشورهای جی8 بین 32000 تا 44000 دلار است این مبلغ در کشورهای دی 8 بین 480 دلار در بنگلادش تا 5500 دلار در مالزی است.
اعضای گروه دی-8 همگی عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند، بنابراین بدیهی است که همکاری با این سازمان در صدر راهبرد تشکیلاتی و سازمانی آن قرار دارد. رابطه با سازمان همکاری اقتصادی اکو و سارک نیز از دیگر اولویتهای راهبردی این گروه است. مهمترین گلوگاه روابط گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه به مناسبات تجاری و گمرکی برمی گردد که به رغم تاکید اعضا بر حل و فصل موانع موجود هنوز نظام تجاری شفاف در میان گروه شکل نگرفته است. دی-8 تاثیر آنچنانی همانند سازمانهای بین المللی مانند سازمان ملل متحد، ناتو یا آسه آن ندارد. هدف این سازمان هماهنگ سازی تلاشهای کشورهای عضو است و ضرورتا پیوستن به یکدیگر به منظور افزایش نفوذ جمعی اعضا در سیاست جهانی نیست. از زمانی که هر عضو دی-8 قادر شده تا به صورت یک جانبه بدون واکنش شدیدی از هر عضو دیگر اقدام بکند، قدرت چانه زنی بالقوه سازمان دی-8 تاحدودی محدود شده است.
با توجه به توضیحات بالا می توان گفت که دی 8 می تواند تبدیل به یک سازمان و باشگاه قدرتمند اقتصادی و سیاسی اسلامی شود و علاوه بر اجرایی کردن اهداف خود، مسائل اقتصادی-سیاسی-اجتماعی جهان اسلام را نیز در دستور کارهای خود مورد بررسی قرار داده و گروههای کاری برای هر یک تشکیل شود و حتی نمایندگی جهان اسلام را در شورای امنیت بر عهده بگیرد. بدیهی است که الزام آور شدن تصمیات این گروه در مورد موضوعات جهان اسلام می تواند نقش مهمی در گسترش صلح، وحدت و شکوفایی و رفاه اقتصادی در میان کشورهای اسلامی داشته باشد.