«ترس» هدیه‌ای برای تولیدکنندگان نفت

یکی از عوامل مهم بالا باقی ماندن قیمت نفت، ترس است. مصرف‌کنندگان به شکلی توجیه‌پذیر دربارۀ اختلال قابل ملاحظه عرضۀ نفت، مثلاً در اثر حمله‌ای تروریستی شبیه حملۀ نافرجام به تاسیسات نفتی عربستان، نگران هستند. این ترس، قیمت‌ها را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود میلیاردها دلار دیگر به جیب کشورهای تولیدکنندۀ این ماده سرازیر شود.
آمار و ارقام در این زمینه بیشتر تعجب‌آور است. طبق تخمین کارشناسان، سال گذشته خریداران نفت حدود 120 میلیارد دلار بیشتر از حد معمول به دلیل رشد قیمت‌ها برای نفت مورد نیاز خود پول پرداخت کردند زیرا نگرانی از قطع ناگهانی عرضه، خریداران را به پذیرش قیمت‌های بالاتر وادار کرده است.
اما چطور باید وضعیت کنونی را توجیه کرد؟ برای توصیف این وضعیت و درک نحوۀ تاثیرگذاری هراس بر قیمت نفت، به دیدگاه‌های سه کارشناس نفتی اشاره می‌شود:
جیمز ریتربوش، کارشناس اقتصاد نفت معتقد است تخمین میزان تاثیر عامل ترس غیرممکن است اما مسلماً چنین عاملی بر قیمت‌ها تاثیر گذاشته است. سارا امرسن، تحلیل‌گر بازار نفت در مؤسسۀ تحلیل امنیت انرژی مستقر در ایالت ماسوچوست معتقد است ترس باعث رشد قیمت نفت به میزان 15 دلار در هر بشکه می‌شود. از سوی دیگر تیم ایوانز، تحلیل‌گر ارشد انرژی مستقر در نیویورک معتقد است عامل ترس رشد 25 تا 30 دلار در هر بشکه را در قیمت موجب می‌شود.
تخمین امرسن واقع‌بینانه‌تر به نظر می‌رسد. وی می‌گوید به دلیل مازاد اندک ظرفیت قیمت‌ها از متوسط خود بالاتر باقی مانده‌اند اما اگر ترس از بی‌ثباتی وجود نداشت، رشد قیمت‌ها تا این اندازه نبود. اگر همۀ کشورها ثبات داشتند و هیچ هراسی از اخلال در صدور نفت احساس نمی‌شد، قیمت‌ها حدود 40 تا 50 دلار باقی می‌ماند.
120 میلیارد دلار پول اضافه‌ای که مصرف‌کنندگان برای نفت پرداخت می‌کنند حاصل ضرب این 15 دلار در صادرات سالیانۀ نفت ایران، عراق، الجزایر، کویت، لیبی، قطر، عربستان سعودی و امارات یعنی کشورهای خطرخیز است.
برخی تحلیل‌گران معتقدند تولیدکنندگان از وجود این ترس در بین مصرف‌کنندگان استقبال می‌کنند زیرا درآمدهای نفتی‌شان را افزایش می‌دهد. با آن که عربستان به سختی تلاش می‌کند جهان را مطمئن کند که عرضۀ نفت این کشور با هیچ وقفه‌ای روبه‌رو نخواهد شد اما خارج از خاورمیانه، رهبرانی نظیر هوگو چاوز، ظاهراً به این که تهدیدات‌شان علیه غرب باعث رشد بهای نفت شده هیچ اهمیتی نمی‌دهند. ایوانز، معتقد است ترس برای تولیدکنندگان نفت یک هدیه است.