بازگشت به هویت انقلابى

مجتبى ابراهیمى‎/ فعال دانشجویى
تضعیف حاکمیت جمهورى اسلامى ایران، حذف عناصر و انگاره هاى ارزشى و انقلابى و بسط و توسعه عناصر و انگاره هاى اپوزیسیون بویژه در میان جوانان و دانشجویان و در سطح عمومى جامعه موجب مى شد معاندان خارجى نظام بستر مناسبى براى تلاش هاى براندازانه خود بیابند. متأسفانه رخنه این تفکر و این جریان در میان دانشجویان و سوءاستفاده از احساسات و شور و هیجان پاک جوانى دانشجویى و در مواردى نادر عناد برخى دانشجویان به علت وابستگى هاى خانوادگى، مالى و یا سیاسى به این جریانات موجب آن شد که دانشگاه ها در دوران ۸ ساله موسوم به اصلاحات بستر کشمکش ها ، جدال ها ، مناقشات، درگیریها و حوادث سیاسى شود که نفع آن به هیچ وجه عاید دانشگاه و دانشجو نشد.
تئورى پردازان و مجموعه هاى برانداز به راحتى توانستند با حجم عظیمى از فعالیت در دانشگاه ها تنها ۲ سال پس از روى کار آمدن دولت اصلاحات غائله ۱۸ تیر کوى دانشگاه و سپس تسرى آن به اکثر دانشگاه ها را بوجود بیاورند که بى شک در غیر از حکومت ریشه دار جمهورى اسلامى ایران مى توانست تهدیدى جدى براى بقاى نظام باشد. آنچه که بطور مختصر از وضعیت دانشگاه ها در ۸ ساله دوره اصلاحات بیان شد به علتى که در ذیل متذکر مى شویم تنها یک نتیجه را دربرداشت : گفتمان سازان جریان اصلاحات که مدیریت عرصه آکادمیک کشور را در اختیار داشتند با نگاهى صرفاً ابزارى به دانشگاه و دانشجو از پتانسیل هاى موجود در دانشگاه فقط و فقط براى پیشبرد اهداف حزبى و سیاسى خود بهره بردند و در این راه دانشجو و تشکل دانشجویى به عنوان یک ابزار فرض شده بود که بقا و حمایتش تنها در گرو خدمت به تحقق اهداف تعریف مى شد و اما نتیجه اى که این فضاى غبارآلود حاکم در پى داشت پراکنده شدن دانشجویان و عدم اقبال دانشجویى به سمت انجمن اسلامى دانشجویان که در دوره افراطى کم سابقه اى قرار داشت بود ، این امر منجر به بروز اختلافات و در نتیجه انشعابات متعددى درون فعالان دانشجویى دفتر تحکیم وحدت شد و این سازمان که در خدمت منافع حزبى و سیاسى جریانات موسوم به اصلاحات قرار گرفته بود عملاً از درون متلاشى شد که چگونگى آن هدف این نوشتار نیست. در روى دیگر سکه جریانات و گروه هاى ارزشى و انقلابى در دانشگاه ها بودند که تبلور آن را مى توان در تشکل هاى ارزشى و اصولگرا در دانشگاه ها در سطوح مختلف بویژه تشکل هاى ارزشى دانشجویى دید. در چنان فضاى بسته و یک جانبه اى که محصول عملکرد جریان دوم خرداد بود و شرح آن گذشت، دانشجویان ارزشى با درک صحیح از شرایط و موقعیت، غنى کردن و عمیق نمودن پایه هاى ایمانى و انقلابى خود در عرصه اندیشه ، در عمل به مقابله با جریان سکولار و برانداز درون دانشگاه ها برخاستند، به اعتقاد بسیارى تحلیلگران وجود جبهه اى متحد در برابر ارزش ها و آرمان هاى انقلابى و باورها و معرفت دینى و اسلامى دو دستاورد بسیار مهم و ارزشمند براى نیروهاى ارزشى درون دانشگاه ها به ارمغان آورد: یکى از این دستاورد ها همانطور که بدان اشاره شد تحکیم پایه هاى معرفتى و عمق بخشیدن به اعتقادات و باورهاى مذهبى بود و دوم انسجام واتحاد مثال زدنى نیروها و مجموعه هاى ارزشى درون دانشگاه ها .
آنچه که تاکنون از وضعیت گذشته دانشگاه ها بدان پرداخته شد و مدنظر بود باید از منظر فرآیندها و رویدادهاى سیاسى مورد بحث و بررسى قرار گیرد که در این صورت به ما کمک خواهد کرد تا در تحلیل فضا و شرایط موجود حاکم بر دانشگاه ها به تأثیر تاریخ ۱۰ سال گذشته بر دانشگاه ها و به وضع موجود پى برده و در صورت نیاز به ترسیم وضع مطلوب بتوان با درک روشن از گذشته به تحلیل و پیش بینى آینده پرداخت. شرایط حاکم بر فضاى دانشگاه ها در سال تحصیلى گذشته را در برخى علل بایستى متأثر و مرتبط با سال هاى قبل از آن دانست که در ادامه بطور مختصر به این موارد اشتراکى و حاکم بر فضاى دانشگاهى اشاره مى شود:
۱- با اوج گیرى سیاسى کارى در دانشگاه ها که با هدایت جریانات خارج از دانشگاه درسال هاى پایانى دهه۷۰ انجام مى شد اولاً کار سیاسى تحول آفرین و تأثیرگذار در مقابل سیاسى کارى حزبى و ناسالم بود و ثانیاً کار، تلاش و جهاد علمى به عنوان یک اصل ضرورى و فلسفه وجودى در دانشگاه مطرح شد که این دو مهم همواره مورد تأکید رهبر معظم انقلاب بوده است و لذا ایشان در آن سال ها که این دو امر مورد اهتمام نبود با پرداختن به این دو اصل و شرح و تبیین وظایف همه دانشگاهیان در این باره هدایت دانشگاه ها به سمت اهدافى که از آن مهجور مانده بود را موجب شدند، این اهتمام معظم له در دوران حاکمیت دولت اصلاحات تنها مورد توجه نیروهاى ارزشى درون دانشگاه اعم از تشکل هاى دانشجویى و یا اساتیدى که به دلایل سیاسى خارج از مدیریت بودند قرار گرفت و باروى کار آمدن دولت فعلى درصدر شعارهاى مدیران ارشد عرصه آکادمیک و دانشگاهى کشور قرار گرفت. بوجود آمدن عزمى براى تحول مثبت مدنظر مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها در حوزه هاى مختلف دانشگاهى اعم از آموزش، پژوهش، سیاسى، مانند تحول در نظام آموزشى و متون درسى و ... که همه نهادهاى مرتبط با دانشگاه را دربرگرفت ، کمک بسیار زیادى را به تغییر فضاى حاکم بر دانشگاه از نوع سیاسى کارى چالشى و فرسایشى به سمت گام برداشتن در مسیر تحقق اهداف عالیه دانشگاه کرد . بنابراین مى توان چنین خلاصه نمود که اولویت اصلى راهبران فضاى دانشگاهى کشور تکیه بر ریشه و تعالى علمى به عنوان فلسفه وجودى دانشگاه قرار گرفته است و این در حالى است که در ۸ سال قبل از آن اولویت اولیه سیاسى نمودن فضاى دانشگاهى کشور براى مانور حول اهداف سیاسى بوده که در بسیارى موارد برخلاف موازین و آموزه هاى قانونى و اسلامى نیز بوده است. بازهم مى بایست اشاره کرد که میزان دستیابى به اهداف در دوره هاى مختلف، مدنظر این نوشتار نیست. نکته دیگرى که در باره وضعیت فعلى دانشگاه ها درارتباط با تشکل هاى ارزشى شمولیت دارد آن است که برخى معتقدند تشکل هاى دانشجویى ارزشى و اصولگرا دردانشگاه ها در یک رکود نسبى قرار دارند و فضاى جنبشى، چالشى و پرشور دوران گذشته از دانشگاه ها رخت بر بسته است . همچنین دفتر تحکیم وحدت (طیف علامه) همانطور که اشاره شد به علت تندروى ها و افراط گرى هاى گذشته عقبه دانشجویى خود را از دست داده است و در ۲ یا ۳ سال اخیر با چالش هاى جدى زیر روبرو بوده است:
- حضور در عرصه دانشجویى و دانشگاهى براى پیاده کردن منافع حزبى اربابان خود در خارج از دانشگاه
- منحرف کردن اذهان از مسائل غیرقانونى متعدد دفتر تحکیم (طیف علامه)
- حضور در نشریات دانشجویى و همکارى با آنها و سوء استفاده در جهت منافع خود در زمان بروز مسائل و وقایع در این نشریات.
با این همه در دانشگاه ها در سال تحصیلى گذشته و همچنین یکى، دو سال گذشته با توجه به نقش دو گروه ۱- مسئولین دانشگاه ها و نهادها و وزارتخانه هاى مرتبط با دانشگاه ها ۲- تشکل ها و مجموعه هاى ارزشى دانشجویى درون دانشگاه ها برخى نکات قابل تأمل استخراج مى شود که پرداختن کوتاه به آنها خالى از فایده نخواهد بود.
۱- تصور مى شود وزارت علوم هنوز آنگونه که باید و شاید سیاست مدون، معین و جامعى را براى مدیریت فضاى دانشجویى کشور منطبق با تحولات به وجود آمده در فضاى عمومى کشور و تغییر گفتمان سیاسى غالب در جامعه نداشته است .
۲- همان طور که ذکر شد در سال هاى ۸۴-۷۶ طیف افراطى دفتر تحکیم وحدت با حمایت هاى همه جانبه داخل و خارج از دانشگاه توانسته بود محور بسیارى از فعالیت ها ، جریان سازى ها و تئورى پردازى ها در دانشگاه ها باشد که این غیر از میزان موفقیت یا عدم آن است و البته در آن مقطع تشکل ها و مجموعه هاى ارزشى دانشجویى نیز تحت شدیدترین فشارها و کارشکنى ها در دانشگاه ها بودند، انتظار مى رفت افول بخت تندروها و مهیا شدن فضا براى تشکل هاى ارزشى و کاهش بخشى از فشارها و کارشکنى ها تشکل ها و مجموعه هاى ارزشى بتوانند محور حرکات عدالتخواهانه، آرمانخواهانه وانقلابى درون دانشگاه ها باشند و با به راه انداختن موج هویت طلبى و عمق پذیرى و معرفت گرایى جریان هاى دانشجویى فضاى سیاسى دانشگاه ها را در مسیر صحیح ، مؤثر و آرمانى آن سوق دهند؛ به تعبیر دیگر انتظار مى رفت تشکل هاى ارزشى دانشجویى بعد از چندین سال تحرکات واکنشى و عکس العملى بتوانند اقدامات و جریان سازى هاى کنشى را در دانشگاه ها به راه بیندازند که متأسفانه این امر محقق نشده است، البته در فضاى خارج از دانشگاه ها در زمینه استکبارستیزى و مقابله با موج تهدیدات و دسیسه هاى خارجى اقدامات مثبتى انجام شده است اما درون دانشگاه ها فقدان یک گفتمان جامع و یک استراتژى مدون و قابل اجرا احساس مى شود. نگاهى به فعالیت تشکل هاى ارزشى دانشجویى در باره انتخابات هشتمین دوره مجلس شوراى اسلامى نشان مى دهد جز معدودى اقدامات پراکنده و البته مفید و مؤثر این مجموعه نتوانستند یک گفتمان آرمانى دانشجویى رابه فضاى سیاسى تزریق کنند.
۳- مطلب دیگرى که باید در باره تشکل هاى ارزشى دانشجویى عنوان شود که در برخى دانشگاه ها بروز کرده است افتراق و اختلاف بین تشکل هاى دانشجویى است، این اختلافات یا درون تشکلى هستند که بعضأ مفید و ضرورى و در مواقعى حاد مى شود که موضوع این گفتار نیست ولیکن آنچه مهم است اختلافات میان دو یا چند تشکل ارزشى در دانشگاه است، هرچند با بروز اولین بارقه هاى این اختلافات جریان هاى غیر ارزشى سرمایه گذارى و سیاه نمایى زیادى در این خصوص مى کنند ولیکن اصل این اختلافات در این مقطع زمانى که با آرامش نسبى حاکم بر دانشگاه ها نسبت به سال هاى قبل و مهیاشدن فرصت تلاش مضاعف جز فرسایش انرژى و نیروها حاصلى را در برندارد هیچ کمکى را به پیشبرد اهداف ارزشى نخواهد کرد به نظر مى آید درایت و راهبرى هوشمندانه مسئولان نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها در این باره بسیار مفید و مؤثر خواهد بود.