اهمال سیا در حادثه یازده سپتامبر

آرمین منتظری

گزارشی که روز سه‌شنبه توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، منتشر شد حاکی از آن است این سازمان پیش از وقوع حملات یازده سپتامبر شواهدی از فعالیت‌های تروریستی خلیل شیخ محمد در دست داشته، اما در نتیجه‌گیری از اطلاعات خام و جلوگیری از حادثه یازده سپتامبر ناموفق عمل کرده است. همچنین در گزارش 19 صفحه‌یی که توسط بازرسی کل سازمان سیا منتشر شده درج شده است که 50 تا 60 افسر اطلاعاتی سیا از وجود گزارشی در سال 2000 که حضور دو تن از ربایندگان هواپیماهای یازده سپتامبر ـ نواف الحمزه و خلیل المظهر ـ را تایید می‌کرد، مطلع بودند. اما هیچ‌کدام از این افسرها به اداره اطلاعات فدرال در این خصوص اطلاع ندادند و احتمال یک تهدید داخلی را گوشزد نکردند. در گزارش منتشره از سوی سازمان بازرسی سیا، این بی‌توجهی‌ها از جمله دلایل یک ناکارآمدی سیستماتیک در بدنه سازمان جاسوسی آمریکا، یاد شده است.

در گزارش منتشر شده از سوی بازرسی کل سیا تصریح شده است که برخی از مقامات ارشد سازمان اطلاعات آمریکا، سیا، نظیر جرج تنت، رئیس وقت این سازمان باید در خصوص ناکارآمدی و بی‌لیاقتی خود در اختیار کردن استراتژی نامناسب برای جلوگیری از حملات گروه تروریستی القاعده، پاسخگو باشند. این در حالی است که ژنرال مایکل هایدن رئیس سازمان اطلاعات آمریکا، سیا، در خصوص اقدام درباره عدم لیاقت جرج تنت و برخی دیگر از افسرانی که نام‌شان در این گزارش آورده شده، تمایلی از خود نشان نداد. گزارش بازرسی سازمان سیا از عملکرد گردانندگان این سازمان در خصوص حادثه تروریستی یازده سپتامبر در حالی منتشر می‌شود که سرفصل‌های این گزارش اندکی پس از کامل شدن آن در سال 2005 مشخص شده بود، اما از آن زمان تاکنون هرگز منتشر نشده بود، اما با انتشار این گزارش بار دیگر این بحث در محافل سیاسی آمریکا بالا گرفت که آیا سیا می‌بایست اقداماتی را در خصوص جلوگیری از وقوع حادثه یازده سپتامبر انجام می‌داد؟ و آیا آقای جرج تنت و دیگر افسران سازمان اطلاعات آمریکا باید در این خصوص پاسخگو باشند؟

جرج تنت در واکنش به انتشار این گزارش بسیاری از نتیجه‌گیری‌های این گزارش را کاملاً غلط و اشتباه خواند. از دیگر سو مایکل هایدن نیز در اظهارنظری در خصوص این گزارش گفت: «بسیاری از کسانی که توسط بازرسان مورد پرسش قرار گرفته‌اند و اظهاراتی انتقادی مطرح کرده‌اند، در حقیقت به اولویت‌بندی‌ها، روش‌ها و نتیجه‌گیری‌ها معترض بوده‌اند.» تا روز سه‌شنبه که این گزارش منتشر شد، سازمان سیا این گزارش را جزء اسناد طبقه‌بندی شده و محرمانه خود قرار داده بود و از انتشار آن جلوگیری می‌کرد تا اینکه با پافشاری‌های مکرر نمایندگان کنگره، خلاصه‌یی از این گزارش منتشر شد. حتی اعتراضات مایکل هایدن نیز نتوانست مانع از انتشار این گزارش شود و سرانجام در تابستان امسال، نمایندگان کنگره آمریکا با تصویب قانونی، انتشار این گزارش را خواستار شدند. مناقشات در گرفته در پی انتشار این گزارش نشان‌دهنده این واقعیت است که هنوز پس از گذشت شش سال از واقعه یازده سپتامبر، خشم عمیقی در خصوص این مساله که چه بخشی از سازمان سیا را باید مسئول این بی‌لیاقتی و ناکارآمدی دانست، وجود دارد. در میان نمایندگان کنگره آمریکا که از بی‌توجهی مسئولان سیا در خصوص بازخواست کسانی که مسئول این ناکارآمدی هستند می‌توان از نماینده دموکرات ایالت نیوجرسی در کنگره آمریکا، سناتور راش هالت، نام برد که یکی از اعضای کمیسیون اطلاعات کاخ سفید نیز، هست. این سناتور برجسته آمریکایی می‌گوید: «مسئولیت‌پذیری مفهومی است که همه آمریکایی‌ها آن را درک می‌کنند و من از این مساله که ژنرال هایدن چطور تاکنون به این مساله پی نبرده است، حیرت زده‌ام.»

بسیاری از یافته‌های گزارش اخیر در خصوص نقص‌های اداری سازمان سیا که به 19 رباینده هواپیماهای حادثه یازده سپتامبر اجازه داد تا از تیررس کنترل مقامات امنیتی آمریکا گریخته و عملیات خود را به سرانجام برسانند، توسط کمیته بررسی حادثه یازده سپتامبر نیز درج شده بود اما گزارش اخیر که توسط جان هلگرسون، بازرس سازمان اطلاعات آمریکا، سیا، تهیه شده نخستین گزارشی است که در آن پیشنهاد بازبینی دوباره افسران این سازمان از جهت لیاقت و شایستگی آنها مطرح شده است. البته از گزارش صدها صفحه‌یی بازرسی کل سازمان سیا، تنها 19 صفحه آن منتشر شده است و گزارش کامل همچنان جزء اسناد طبقه‌بندی شده سازمان سیا محسوب می‌شود. در گزارش منتشر شده آمده است که هیچ کدام از کارکنان سازمان سیا از قانون تخطی نکرده و هیچ کدام از اشتباهات آنها به منزله سوء مدیریت آنها نیست. اما در نتیجه‌گیری این گزارش آمده است که در خصوص منابع مربوط در خصوص مبارزه با تروریسم، بدون مدیریت مناسب برخورد شده و در خصوص برخی از این منابع نیز احتمال فعالیت القاعده نادیده انگاشته شده است. در این گزارش همچنین آمده است مقامات سازمان سیا در خصوص مدیریت پروسه پراهمیت تحلیل اطلاعات خام در اختیار سازمان موفق عمل کرده‌اند. البته این گزارش نام مقاماتی که بنابر مندرجات گزارش مسئولیت‌های خود را در این خصوص نپذیرفته‌اند، ذکر نکرده است و تنها به ذکر نام برخی از آنها اکتفا کرده است.

علاوه بر جرج تنت که در این گزارش مورد انتقاد قرار گرفته است می‌توان نام دیگر مقامات سیا نظیر جیمز پاویت، معاون سابق عملیات سیا و کافربلک رئیس سابق بخش مبارزه با تروریسم سیا را مشاهده کرد. در این گزارش ناکارآمدی سیا در ارائه اطلاعات لازم درخصوص المظهر و حمزی به دیگر سازمان‌ها یک عامل مهم درخصوص عملکرد نامناسب سازمان سیا، عنوان شده است. این در حالی است که سیا این دو عامل انتحاری حادثه یازده سپتامبر را در سال 2000، یعنی یک سال پیش از وقوع حادثه، شناسایی کرده بود اما هرگز به وزارت کشور آمریکا اطلاع نداد تا این دو را در لیست تروریست‌های تحت نظر قرار دهند. همچنین در این گزارش آمده است که 50 تا 60 افسر اطلاعاتی سازمان سیا از اطلاعات به دست آمده درخصوص این دو عامل تروریستی مطلع بودند. این تعداد افسرانی که در این گزارش ذکر شده‌اند بیشتر از تعدادی هستند که در گزارش‌های پیشین کمیته بررسی حادثه یازده سپتامبر درج شده بودند. ژنرال مایکل هایدن، رئیس فعلی سازمان سیا در آخرین موضعگیری خود درخصوص انتشار گزارش اخیر از تصمیم خود برای جلوگیری از انتشار کامل گزارش خبر داد و گفت: «این گزارش موجب هدر رفتن زمان و توجه شده و موجب انحراف افسرانی می‌شود که در خط مقدم جبهه مبارزه با تروریسم مشغول مبارزه هستند.» اما فیلیپ زلیکو نظری متفاوت با ژنرال هایدن دارد. زلیکو که خود رئیس کمیسیون یازده سپتامبر است، معتقد است: «یافته‌های این گزارش مطابق با یافته‌های گروه تحقیقاتی تحت امر وی است.»