روابط ایران و حماس

رامین منتظری: پیروزی حماس در انتخابات فلسطین کماکان بحث داغ محافل سیاسی و نشریات بین‌المللی است. بسیاری از کشورها خصوصا کشورهای خاورمیانه در راستای منافع خود، موضع خود را درباره این جنبش و پیروزی چشمگیر آن اعلام کرده‌اند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نبود. چندی پیش خالد مشعل رئیس شاخه سیاسی حماس به ایران سفر کرد و با مقامات ایرانی به گفت‌وگو نشست.
«جورج جافی» استاد دانشگاه کمبریج در مرکز مطالعات بین‌الملل و محقق مطالعات خاورمیانه از تاثیرات این پیروزی در کیفیت روابط حماس با ایران و کشورهای دیگر خاورمیانه سخن می‌گوید. وی درباره روابط ایران و جنبش حماس می‌گوید: اگرچه روابط میان ایران و حماس همیشه در سطح عالی نبوده است اما همیشه و از گذشته‌های دور وجود داشته است. سرنخ آغاز این رابطه به سال 1990 بر می‌گردد. در آن سال ایران گروهی از نمایندگان حماس را برای حضور در انستیتو مطالعاتی و تحقیقاتی وزارت امور خارجه به ایران دعوت کرد.
آنها درباره چگونگی همکاری در این موسسه با هم توافقاتی داشتند. البته گمان نمی‌کنم این دعوت را بتوان به عنوان سرآغازی برای شروع روابط رسمی میان جنبش حماس و دولت ایران به حساب آورد. از او پرسیده می‌شود که آیا نتیجه انتخابات اخیر در ایران تایری در کیفیت روابط ایران با حماس خواهد داشت یا خیر؟ و او می‌گوید: بله و خیر. به نظر می رسد که مواضع دولت فعلی ایران درباره حماس از سو برخی از سیاستمداران ایرانی حمایت نمی‌شود. از سوی دیگر موضع حماس نیز در حال تغییر است. در حالی که نابودی اسرائیل حزئی از مرامنامه این جنبش است دو سال پیش رهبر این جنبش از تغییر احتمالی موضع حماس در قبال اسرائیل خبر داد. منظور از این تغییر احتمالی نوعی توافق و سازش بود که اهداف سیاسی در آن محقق شود.
«شیخ احمد یاسین» ‌قبل از مرگ خود اعلام کرده بود که حماس باید درباره اسرائیل با واقعیات روبه‌رو شود و آنها را بپذیرد حتی اگر این واقعیات با اصول نظری حماس در تضاد باشند. به نظر می‌رسد که در حال حاضر چنین موضعی در حال تبدیل شدن به یک راهبرد برای جنبش حماس است. و این به آن معناست که شاید میان دیدگاه‌های ایران و جنبش حماس در برخی موارد تفاوت به وجود بیاید.
«اما خالد مشعل در سفری که در ماه دسامبر گذشته به ایران داشت صراحتا اعلام کرد که در صورت حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران، حماس بیکار نخواهد نشست. به این پرسش هم «جاقی» می‌گوید: البته شما درست می‌گوید اما آن فقط یک اظهارنظر بود. اظهارنظری که در خاورمیانه متداول است.
اما مشعل از آن تاریخ تا به حال دیگر هیچ وقت یک اظهارنظر بود. اظهارنظری که در خاورمیانه متداول است. اما مشعل آن تاریخ تا به حال دیگر هیچ وقت آن حرفش را تکرار نکرد. این نشان‌دهنده سیاست اصلی حماس است که به راهبرد نظامی و خشونت‌آمیز نمی‌اندیشد. در واقع حماس دوست دارد در روند مذاکرات سیاسی وارد شود نه در عملیات‌های نظامی.