تکرار یک ماجرای بی‌نتیجه

فرشاد مومنی: نقدی کردن یارانه‌ها، رویکرد تعدیل و سرمایه‌سالاری دارد. دولت برای اجرای این طرح با یک ذوزنقه 7ضعلی چالش مواجه است که باید به آنها پاسخ دهد.
گروه اقتصاد: امروز محمود احمدی نژاد با گروهی از کارشناسان و اساتید اقتصاد در دانشگاه های کشور یک نشست یا به عبارتی بهتر هم اندیشی درباره طرح تحول اقتصادی برگزار می کند. اتفاقی که بدون شک می تواند رسم خوبی برای اهالی کابینه نهم باشد. درست از زمانی که 50 اقتصاددان در بهار 85 و بعد از آن 57 اقتصاددان در بهار سال 1386 سیاست های اقتصادی دولت نهم را به باد انتقاد گرفتند تا به امروز که دولتی ها تا حدی به صورت گزینشی برخی از اساتید اقتصاد را به یاری می طلبند، باید گفت که تغییری بزرگ در محور رفتار اقتصادی دولت رخ داده است.
با این وجود اما ای کاش دولتی های نهم به این نتیجه نیز می رسیدند که خارج از برد تبلیغاتی به هم اندیشی با صاحب نظران اقتصادی بپردازند. این دقیقا عین موضوعی است که از سوی اساتید دانشگاه مطرح می شود. گروه زیادی از اقتصاددانان بر این باورند که دولتی های نهم هر از گاهی با تحلیلگران دانشگاهی اقتصاد عکس یادگاری می گیرند ولی در نهایت برنامه های خود را با فاصله زیادی از اظهارنظرهای علمی به مرحله اجرا نزدیک می کنند. شاید حق با این گروه از کارشناسان باشد. در سال 86 بعد از آنکه 57 اقتصاددان نامه ای را در جهت انتقاد از سیاست های اقتصادی دولت امضا کردند در مرحله نخست بسیاری از حامیان دولت اصولگرا با تازیانه سیاست به استقبال آنها رفتند اما بعد از آنکه محمود احمدی نژاد جلسه ای را با این گروه از کارشناسان اقتصادی برگزار کرد، هیچ تغییری در پیکان سیاست های تورمی اقتصاد کشور رخ نداد یا به عبارتی بهتر اظهارنظرهای اساتید دانشگاه برای بایگانی به یادگار گذاشته شد. در مورد جلسه امروز نیز این نگرانی از سوی برخی از دعوت شدگان مطرح می شود. البته این نکته را نیز باید یادآور شد که بر اساس اطلاعات موجود اساتید اقتصاد به صورت گزینشی برای جلسه هم اندیشی دعوت شده اند. به نحوی که از میان 70 عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی 24 الی 25 نفر کارت دعوت محمود احمدی نژاد را دریافت کرده اند که از میان آنها فقط 4 نفر از 57 اقتصاددان وجود دارند. این در حالی است که دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی به نحوی با عنوان پایگاه 57 اقتصاددان منتقد شناخته می شود. همچنین گزارش های موجود نشان می دهد که بسیاری از شهرستان ها حتی یک کارت دعوت از جلسه هم اندیشی دریافت نکرده اند و از دانشکده اقتصاد دانشگاه اصفهان نیز 7 نفر جواز ورود به میهمانی احمدی نژاد را دریافت کرده اند. در حال حاضر نیز تا زمان تنظیم این گزارش محمد ستاری فر، بهروز هادی زنور و طایی از چهره های شناخته شده 57 اقتصاددان منتقد به این جلسه دعوت نشده اند. البته اگر بشود عنوان <هم اندیشی> را برای جلسه رئیس جمهور با اساتید اقتصادی پذیرفت. چون فاصله میان دعوت تا برگزاری جلسه آن قدر کوتاه است که تعداد زیادی از این اقتصاددان ها تنها می دانند که باید درباره تحول اقتصادی هم اندیشی کنند و از محتوای جلسه نیز اطلاع خاصی ندارند. البته طرح تحول اقتصادی از سوی هیچکدام از این اساتید اقتصاد رویت نشده است. همین مساله رویکرد هم اندیشی با محمود احمدی نژاد را در هاله ای از ابهام فرو برده است. در همین رابطه با دکتر فرشاد مومنی، عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی و از اعضای برجسته 57 اقتصاددان منتقد گفت وگو کردیم. او روز پنجشنبه دعوتنامه حضور در هم اندیشی تحول اقتصادی را دریافت کرده است.
این استاد دانشگاه می گوید: <در ابتدا باید بگویم که جای خوشحالی دارد رئیس جمهور و ستاد تحول اقتصادی به این نتیجه رسیده اند که تصمیم گیری های خطیر و اثرگذار نیاز به هم اندیشی با دانشگاهیان دارد و این مورد توجه قرار دادن اساتید دانشگاه از ضروریات مسلم است.>
مومنی اضافه می کند: نفس توجه قدمی بزرگ و رو به جلو است منتها چند نکته و چالش وجود دارد که به نظر می رسد پرداختن به آنها نیز باید در اولویت قرار بگیرد. در حال حاضر هدف از برگزاری این هم اندیشی شخصی نیست چون کثرت دعوت شدگان در کنار فاصله کوتاه میان دعوت تا برگزاری جلسه فضای گنگی را به وجود آورده است.>
این استاد دانشگاه تصریح می کند: <از همه مهم تر اینکه اصلامشخص نیست درباره چه چیزی قرار است هم اندیشی صورت بگیرد. گفته اند تحول اقتصادی محور جلسه است ولی رئیس جمهور و دوستان او تا به حال از طرحی سخن گفته اند که گستردگی زیادی دارد و قلمرو موضوعات در آن نیز بسیار وسیع است. از سوی دیگر هنوز هیچ گزارش مکتوب و رسمی ای که بتوان برای آن واژه برنامه را به کار گرفت، وجود ندارد. بنابراین اساتید قرار است در مورد طرحی مشورت بدهند که هیچ چیز از آن را در اختیار ندارند.>
مومنی خاطرنشان می سازد: <دست اندرکاران نهاد ریاست جمهوری باید حداقل در این فرصت کوتاه دستورالعملی شامل زمان مشارکت و دستور جلسه را تهیه و در اختیار اساتید دانشگاه قرار می دادند.>
عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی می گوید: <به نظر می رسد یکی از محورهای اصلی برنامه تحول، نقدی کردن یارانه ها است. این مساله آن قدر اهمیت دارد که به تنهایی موضوع جلسات متعدد و بی شمار کارشناسان با مجریان اقتصادی باشد. اگر صرفا در این جلسه فقط درباره نقدی کردن یارانه ها صحبت شود، حداقل باید در 7 زمینه تیم برگزارکننده توضیحاتی را برای کارشناسان ارائه بدهند تا امکان مشارکت وجود داشته باشد.>
مومنی در توضیح این 7 زمینه می گوید: <مساله نخست خواستگاه تاریخی و بنیان نظری این سیاست است. به لحاظ تاریخی نقدی کردن یارانه ها یکی از برنامه های شکست خورده دوران تعدیل است. رئیس جمهور باید توضیح دهد که چگونه دولتی که فلسفه وجودی خود را نقد تعدیل می داند و ادعای مقابله با سرمایه داری دارد، این برنامه را در دستورکار قرار داده است. تعدیل در واقع بر محوریت حاکمیت سرمایه سامان داده شده است، از این منظر هماهنگی شعارهای اصولگرایی با چنین سرمایه محوری یک چالش اساسی محسوب می شود.> این استاد دانشگاه می گوید: <توضیح مبانی قانونی این طرح نکته دیگری است که باید مورد توجه قرار بگیرد. آقای رئیس جمهور به اعتبار مسوولیتی که دارد باید به قانون ملزم و پایبند باشد اما جابه جایی 90 هزار میلیارد تومان در قالب نقدی کردن یارانه ها نه در قانون بودجه 87 جایگاه دارد و نه در قانون برنامه چهارم ذیل هدفمند کردن یارانه ها چنین چیزی دیده می شود.
وی اضافه می کند: <برخی از اعضای ستاد تحول و همچنین شخص رئیس جمهور در توضیحات ناکافی خود تا به حال اشاراتی داشته اند که با چهره های معنادار در قیمت کالاها و خدمات روبه رو خواهیم شد. گرچه این دوستان می خواهند اتلاق تورم وجود نداشته باشد ولی باید توضیح بدهند که اگر شوک های قیمتی، فشار تورمی بر اقشار فقیر را بیشتر از پرداخت نقدی یارانه ها کند و این مساله منجر به رشد بی عدالتی ها و محرومیت ها شود، چه تدابیری برای این اتفاق نامبارک اندیشیده شده است.> مومنی تصریح می کند: <جابه جایی یک باره رقم درست 90 هزار میلیارد تومان جامعه را با خطر گسترش و تعمیق فساد مالی مواجه می کند و اعضای نهاد ریاست جمهوری در این باره نیز اگر تمهیداتی دارند باید با اساتید اقتصاد در میان بگذارند. نکته دیگر اینکه برای مشارکت عالمانه دانشگاهیان دسترسی به آمار امروز یک ضرورت مهم محسوب می شود اما متاسفانه تا امروز آمارهای رسمی منتشرشده به سال 84 بازمی گردد تا زمانی که آمارهای به روز منتشر نشود، چالش مشارکت وجود خواهد داشت.>
مومنی در توضیح هفتمین نکته می گوید: <زمان انتخاب شده برای این کار هم یک چالش جدی است. هیچیک از دولت های توسعه گرا در سالی که جامعه در آستانه انتخابات قرار دارد، سیاست هایی که با شوک قیمتی همراه است را در دستورکار قرار نمی دهند. این مساله دلایل بی شماری دارد که در چارچوب ملاحظات اخلاقی قابل طرح است. دولت وقتی در سال پایانی یک شوک بزرگ قیمتی به جامعه وارد می کند، هزینه های آن را باید دولتی بدهد که هیچ نقشی در شکل گیری این بحران نداشته است. از منظر اخلاقی دولتی های نهم باید توضیح دهند که این مساله چه نسبتی با اصولگرایی دارد.>
البته فارغ از این اظهارنظر فرشاد مومنی یک نکته را نباید فراموش کرد که دولتی های نهم به گونه ای رفتار اجرایی خود را تنظیم می کنند که گویی زمانی بیشتر از 4 سال در اختیار خواهند داشت. این مساله مصداق همان ادعای وزیر ارشاد است که چندی پیش کار را برای دولت های بعدی بسیار مشکل دانست. با این حال آیا اقشار فرودست باید از نقدی شدن یارانه ها شادمان باشند؟