نشست«دی 8»؛ تجلی خودباوری در جهان اسلام

ششمین نشست 8 کشور در حال توسعه اسلامی موسوم به دی 8 در سه سطح وزرا،نخست وزیران و سران کشورهادر مالزی برگزار شد.این در حالی است که پنجمین اجلاس سران 8 کشور در حال توسعه موسوم به گروه دی 8 دوم اردیبهشت 1385 نیز با حضور رئیس جمهوری اسلامی ایران در جزیره بالی اندونزی برگزار شد. در بند هشتم بیانیه 36 بندی پایانی نشست جزیره بالی، کشورهای عضو خواستار پذیرش هرچه سریعتر جمهوری اسلامی ایران در سازمان جهانی تجارت شدند.
8 کشور مسلمان شامل ایران، اندونزی، مالزی، مصر ، ترکیه، نیجریه، بنگلادش و پاکستان با حدود900 میلیون نفر جمعیت تشکیل دهنده گروه دی 8 هستند. این گروه در 22 نوامبر سال 1996 میلادی به ابتکار نجم الدین اربکان نخست وزیر وقت ترکیه شکل گرفت. این ابتکار نخست وزیر اسبق ترکیه در نهایت به همگرایی بیشتر هشت کشور مسلمان مذکور با یکدیگر منجر شد.هم اکنون لازم است کشورهای عضو دی 8 ساز و کارهای همگرایی با یکدیگر را ،با استناد به واقعیات جهان امروز و با مدنظر قرار دادن تلاشهای مذبوحانه غرب جهت ممانعت از همگرایی در جهان اسلام ترسیم نمایند.اگر بخواهیم نگاهی واقع بینانه نسبت به دی 8 داشته باشیم،در می یابیم که هنوز بسیاری از ظرفیتهای هشت کشور اسلامی در عرصه همگرایی بین المللی به صورت بالقوه باقی مانده است.از این رو لازم است این ظرفیتها و امکانات حالتی بالفعل بیابد تا جهان اسلام از همگرایی موثر بین دولتها و ملتها منتفع شود.
مسئله اصلی و مهمی که باید در خصوص برگزاری نشست دی 8 نسبت به آن اشاره نمود،قرابت مفهوم توسعه اسلامی با این نشست است.به عبارت دیگر،نشست دی 8 عرصه مناسبی را جهت ظهور توسعه اسلامی واحد فراهم می نماید.ارائه تعریفی جامع و فراگیر از توسعه ،معلول باز تولید تئوری و بازتعریف عملی این عامل است.اما مسئله اصلی اینجاست که این بازتعریف باید توسط چه کشورها یا جریانهایی صورت گیرد؟پاسخ این است که برخی نشستها و کنفرانسها به صورت ماهوی قدرت این بازتعریف را دارا هستند .اصلی ترین نقطه آسیبی که در این میان وجود دارد،تمایل روشنفکران مشرق زمین نسبت به بهره برداری افراطی از مدلهای توسعه غربی است.این نقطه آسیب با ظهور تفکرات “سراحمد خان”در هندوستان و “مصطفی کمال پاشا”در ترکیه خود را بیشتر نمایان ساخت.در کشورما ودرعصر مشروطه نیز طالبوف و تقی زاده وامدار توسعه ای بودند که در آن اتکا به دین و فرهنگ جایی نداشت.متاسفانه این نوع تفکر سلبی که قائل به تفکیک “دین “و”توسعه”است،با تحمیل پروژه جهانی سازی(Globalization) بر پیکره بشریت شاخ و برگ بیشتری یافته است.از این رو هرس کردن شاخ و برگهای زاید در وهله اول و خشکاندن ریشه این نوع تفکر مهلک در گام بعدی برای طلایه داران معنویت وپویایی یک الزام محسوب می شود.هرس کردن شاخ و برگهای زاید توسعه غربی چهره واقعی این درخت بی جان وکهنسال را برای جهانیان روشن می سازد.معمولاغرب الگوهای توسعه را در بسته ای از ابهام و فرافکنی ارائه می دهد تا عقل سلیم انسان نتواند بر مرکز ثقل لرزان این مدلها تعمق نماید.پس از نمایش و تشریح نقاط ضعف توسعه غرب مدارانه،بهترین فرصت جهت از بین بردن ریشه های این نوع توسعه و جایگزینی الگوی توسعه اسلامی فراهم می آید.
روند مذکور بایدتحت تدبیر و درایت کشورهایی آگاه مانند جمهوری اسلامی ایران هدایت شود تا دستخوش تحریف نگردد.نباید فراموش کرد که در پی افول قدرت غرب در تشریح مدلهای توسعه فرصت مناسبی جهت بازتولید توسعه بر مبنای تعالیم آخرین و کامل ترین دین الهی بوجود آمده است برگزاری نشست هشت کشور در حال توسعه جهان اسلام(دی 8) مهم ترین شاهراه توسعه اسلامی محسوب می شود.گروه «دی 8»، متشکل از هشت کشور ایران، ترکیه، پاکستان، بنگلادش، اندونزی، مالزی، مصر و نیجریه است که جملگی ضمن بهره مند بودن از ظرفیتهای اقتصادی قابل اتکا،از استعداد تاریخی و مذهبی چشمگیری در راستای خنثی سازی مدلهای وارونه توسعه برخوردارند.بهره مند بودن کشورهای عضو دی 8 از ظرفیتهای اقتصادی فاکتور مهمی در راستای نیل به توسعه واحد اسلامی محسوب می شود.جمع عاقلانه این ظرفیتها در مسیر تدوین شده توسعه اسلامی هنر سیاستمداران کشورهای دی 8 را می طلبد.
در دنیایی که ناتو فلسفه وجودی خود را به عنوان داعیه دار ایجاد امنیت در جهان از دست داده و هشت کشور صنعتی جهان(جی 8)نیز به علت تقابل منافع کلان و میان مدت خود در چالش “بی اعتمادی نسبت به یکدیگر”گرفتار آمده اند،ظهور قطبی جدید متشکل از دو فاکتور”توسعه”و”اسلام مداری”می تواند جایگاه ویژه ای را در جهان امروز پیدا نماید. هم اکنون غرب با بحرانهایی پایدار دست و پنجه نرم می کند و کشورهای اسلامی در بهترین دوران خود به سر می برند.با توجه به رشداسلام گرایی در خاورمیانه و علاقه سایر ملتهای دنیا نسبت به شناخت دین اسلام،زمینه مناسبی جهت تدویت،طراحی و اجرای فرمولهای توسعه واحد اسلامی بوجود آمده است.
مسئله دیگری که باید آن را مدنظر قرار داد،اثبات کارآمدی دستگاه دیپلماسی ما در جریان نشستهایی مانند دی 8 است.جمهوری اسلامی ایران در جریان نشست شانگهای توانمندی خود در تجمیع قدرتهای شرقی علیه غرب را به اثبات رساند.ایران طی سه سال اخیر در سایه به کارگیری دیپلماسی تهاجمی به اصلی ترین مولد جریان ضد غرب گرایی در جهان تبدیل شده است.مسلما تهران قادر خواهد بود این نقش را در بین کشورهای اسلامی،بر اساس عمق پیوند انقلاب اسلامی ایران و دین مبین اسلام ایفا نماید.هم اکنون جهان اسلام در راستای دستیابی به توسعه اسلامی نیاز به مدلسازی دارد.در این مدلسازی هنجارها و باید و نباید های فرهنگی،اقلیمی و اقتصادی نقش به سزایی ایفا می کند.
برگزاری نشست اخیر هشت کشور در حال توسعه اسلامی بهترین فرصت جهت طرح دغدغه مدلسازی توسعه واحد در جهان اسلام است.اگرچه ممکن است توسعه اسلامی اشکال متنوعی داشته باشد،اما مهم، هم ریشه بودن و اتصال آنها به منبعی دینی (اسلام)و غیر ماتریالیستی است.لازم به ذکر است که ششمین نشست سران کشورهای گروه دی 8راههای افزایش همکاری های کشورهای عضو ، بررسی مهمترین مسائل منطقه ای و جهانی و نیز برنامه همکاری های اقتصادی کشورهای عضو در دهه دوم هزاره سوم میلادی را در دستور کار خود قرارداد.عینیت یافتن همه این موارد،اصلی ترین پیش شرط توافق نظر کشورهای عضو در خصوص طراحی الگوی واحد توسعه اسلامی محسوب می شود.مسلما دراین مجال تعامل تجربیات با استناد به واقعیات موجود بسیار سودمندخواهد بود.در نهایت اینکه حضور فعال جمهوری اسلامی ایران در نشست دی 8 گام بلندی در راستای بازتعریف توسعه اسلامی و اثبات کارآمدی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام محسوب می شودوتقویت این کارآمدی و برداشتن گامهای بعدی جهت تثبیت آن از سوی دستگاه دیپلماسی کشورمان یک ضرورت محسوب می شود.