فراکسیون‌ها در مجلس دوم

با بازگشت مشروطه و طلیعه مجلس دوم، فعالیت سیاسی مشروطه خواهان دوباره شکل گرفت و تجربه انجمن‌ها و اطلاع از سیاست و حزب در دنیا، به تدریج سبب احزاب سیاسی شد.
حزب دموکرات که حزب اجتماعیون عامیون نام داشت اولین حزب سیاسی ایران و اقلیت تندرو در مجلس بود 28 کرسی را در اشغال داشت.
جمعیت عامیون به رهبری تقی‌زاده در جلس دوره دوم، چشم‌انداز تمدن اروپا را مد نظر داشته و مرامنامه آن انفکاک کامل قوه سیاسی از قوه روحانی را در برمی‌‌گرفت. حزب دموکرات از حمایت جوانان برخوردار بود.
حزب اجتماعیون در مجلس دوم تشکیل شد و دارای 36 کرسی در مجلس بود. حزب اعتدالی که در مقابل جمعیت عامیون و تندروهای مجلس تشکیل شد، فراکسیونی اعتدالی بود، اعتدالیون شامل سیاستمداران میانه‌رو روحانیون بودند و از حمایت روحانیون و اعیان و عامه مردم برخوردار بودند.
ملک الشعرا بهار در تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران می‌‌نویسد:
و وحید الملک و سید محمد رضا مساوات بودند و روسای اعتدالیون میرزا محمد صادق طباطبایی و میرزاعلی اکبر خان دهخدا و حاج میرزا علی دولت آبادی و حاج آقای شیرازی و قوام الدوله شکرا... خان بودند.
علمای بزرگ مانند سید عبدا... بهبهانی و سید محمد طباطبایی و سایر ارباب نفوذ هوادار حزب اعتدالیون اجتماعیون شده و ناصرالملک نایب السلطنه و سپهدار اعظم نیز طرفدار این جمعیت بودند.
خوانین بختیاری غیر از مرتضی قلی خان پسر صمصام السلطنه که در فراکسیون اعتدال عضو بود ما بقی مخصوصا سردار اسعد با هر دو طرف راه می‌‌رفتند. زیرا مستوفی الممالک که نامزد نیابت و ریاست وزرایی دموکرات‌ها بود با خوانین بختیاری دوستی داشت.
ضدیت و دشمنی بین این دو حزب از آغاز فتح تهران بروز کرد ، کار به کشت و کشتار هم کشید و بالاخره سید عبدا... بهبهانی را کشتند و گفته شد که مجاهدین دموکرات او را کشته‌اند.
نتیجه این شد که علما به خلاف تقی‌زاده به نجف چیزها نوشتند و از طرف مرحوم آخوند لایحه‌ای منتشر کردند که به حزب دموکرات توهین کرده بود، بالاخره سید عبدا... کشته شد و تقی زاده با آن که وکیل مجلس بود ولی در جمعیت، نتوانست در ایران بماند و از ایران خارج شد یا او را خارج کردند و تا زمان حکومت پهلوی به ایران بازگشت نکرد.
حزب اتفاق و ترقی و حزب ترقی‌خواهان دو حزب کوچک بودند که چند کرسی داشتند.
در خارج از مجلس احزاب کوچک که عقاید سوسیالیستی داشتند به وجود آمدند. از جمله حزب اجتماعیون اتحادیون، حزب اصلاحیون عامیون و حزب سوسیال دموکرات که از احزاب سوسیال دموکرات خارجی الهام می‌‌گرفتند، نمایندگان مستقل بخش دیگری از وکلا را شامل می‌‌شدند. حدود بیست نفر از نمایندگان دوره اول در دوره دوم مجلس نیز حضور داشتند.
آیت الله بهبهانی که از رهبران صدر مشروطه بود، به وسیله چهار قاتل نقابدار در خانه خود با شلیک گلوله به قتل رسید ( 24 تیر 1289 خ ) در مورد چگونگی و عوامل قتل بهبهانی روایات و نظرات متفاوت در کتاب‌های تاریخ بیان شده است. اما در واقع حزب دموکرات متهم شد و تقی‌زاده تبعید شد و از ایران رفت. از آن پس درگیری حزب دموکرات که اقلیت مجلس دوم را شامل می‌‌شد با اعتدالیون که در اکثریت بودند شدت گرفت.