بازنگری نقد مطالعات اسلامی در غرب

نویسنده: پروفسور هارالد موتسکی
ترجمه: فروغ پارسا
ارتباط اسلام با غرب پیشینه‌ای دیرینیه دارد، اما این ارتباط در خلال جنگ‌های صلیبی یعنی از قرون وسطی بدین سو گسترده‌تر شد و حکومت‌های اسکولاستیک غربی هسته‌های مطالعاتی نظام‌مند و توانمندی برای شناسایی دین اسلام تدارک دیدند. از اواخر قرن 19 در اکثر دانشگاه‌های غربی مراکز و دانشکده‌های ویژه‌ای برای مطالعات اسلامی با راهبرد شرق شناسی orientalism بوجود آمد و خاورشناسان تحقیقات ارزنده‌ای در زمینه ادبیات، تاریخ، علوم و تمدن اسلامی، قرآن و حدیث به انجام رسانیدند. ولی از آنجا که این مطالعات عمدتا از جانب ارباب کلیسا حمایت می‌شد و تا حدودی باید منافع استعماری دول غربی را تأمین می‌نمود، بیشتر در جهت شبهه وارد کردن بر آموزه‌های اسلامی حرکت می‌کرد و گرایش عمده آن نقد و نفی اصالت منابع اسلامی بود و بندرت دانشمندان غربی غیرمغرضانه به تحقیق در منابع اسلامی می‌پرداختند.
خوشبختانه از دو دهه آخر قرن بیستم بدین سو با تحولاتی که در فلسفه علم بوقوع پیوست، مطالعات اسلامی خاورشناسان نیز متحول شد و شاهد آن بودیم که دانشمندان مختلفی همچون خانم آنه ماری شیمل ، آلفرد مادلونگ و بسیاری دیگر با رویکردی بسیار بی طرفانه و وجودشناسانه (ntological ) نسبت به منابع اسلامی به تحقیق در این وادی پرداختند.
یکی از کسانی که تقریبا از سه دهه پیش تاکنون به تحقیق و تدوین آثاری در زمینه اسلام شناختی پرداخته است، پروفسور هارالد موتسکی استاد دانشگاه تامخن در هلند می‌باشد . پروفسور موتسکی در سال 1948 در برلین آلمان متولد شده است این دانشمند فرهیخته از سال 1968 تحصیلات خود را در زمینه ادیان تطبیقی، فرهنگ و زبانهای سامی و مطالعات اسلامی در دانشگاه‌های بن و پاریس ادامه داده و درسال 1978 از دانشگاه بن دکترای خود را دریافت کرده است و تاکنون در بخش مطالعات اسلامی دانشگاه‌های هامبورگ و هلند در زمینه معرفی فرهنگ و تمدن اسلامی تحقیقات ارزشمندی را به انجام رسانده است. پروفسور موتسکی، با اینکه خود به سبک و سیاق غربی تحصیل کرده است و لی به یکباره مطالعات دانشمندان قبلی را مورد نقد و انکار قرار می‌دهد.
موتسکی در تحقیقات مختلف به بازنگری مطالعات قبلی می‌پردازد. و با استفاده از روشهای تحقیق علمی پیشرفته ثابت می‌کند، اشکالات و شبه‌هایی که مستشرقان قبلی بر آموزه‌های اسلامی وارد می کردند همگی بی اساس و فاقد روشهای علمی دقیق بوده است و بیشتر مغرضانه برخورد کرده‌اند . موتسکی با دقت و وسواس بی‌نظیری احادیث اسلامی در منابع مختلف را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و سعی می‌کند با تحلیل و بررسی توامان متن و اسناد حدیث، میزان اعتبار و صحت آن را بیان نماید. نکته جالب توجه در آثار وی خوش بینی و اعتماد وی به منابع اسلامی است که با دیده شک و تردید می‌نگریسته‌اند و حتی تاریخ نگاری مسلمانان را مورد مناقشه قرار می‌دادند.
پروفسور موتسکی چند کتاب و مقاله در زمینه قرآن و حدیث اسلامی تدوین کرده است که ازجمله می توان به مقاله‌های جمع و تدوین قرآن، بازنگری دیدگاههای غربی در پرتو پیشرفت‌های جدید روش شناختی ، اعتبار وثاقت حدیث اسلامی و کتاب مبادی فقه اسلامی اشاره کرد. امید است به برکت قوت و قدرت سیاسی جهان اسلام ، اینگونه رویکرد در مطالعات اسلام شناسی غرب ظهور فزاینده‌ای داشته باشد.