زنان قدرت سیاسی جدید کویت

سید علی موسوی خلخالی
گروه بین‌الملل: زنان کویتی برای نخستین بار در انتخابات پارلمانی این کشور شرکت کردند. حضوری که نخستین گام برای رسیدن به یک جامعه دموکراتیک در میان کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس به حساب می‌آید . گرچه حضور زنان در این انتخابات با شکست مواجه شد و تمام 28 نامزد زن این دوره از گردونه رقابت‌ها خارج شدند، اما آنچه اهمیت دارد حضور پر رنگ زنان کویتی در این انتخابات است. 240 هزار زن برای نخستین بار در تاریخ کویت پای صندوق‌های رای رفتند و نامزدهای مورد اعتمادشان را انتخاب کردند. حال اینکه تمام رای دهندگان این انتخابات در حدود 340 هزار نفر بوده است. این د حالی است که پیش بینی می‌شد به دلیل فشارهای افراطی جامعه سنتی در کویت، تنها یک چهارم شرکت کنندگان فعلی در این انتخابات شرکت کنند.
کارشناسان مسائل خاورمیانه این موضوع را از زاویه دیگری نیز بررسی کرده‌اند و آن نخستین حضور زنان در انتخاباتی دموکراتیک در کل منطقه خلیج فارس است. هنگامی‌که شبکه‌های خبری حضور زنان پای صندوق‌های رای را نشان می‌دادند، زنان عربستانی با حسرت پای تلویزیون‌ها نشسته بودند و حضور آنها را در انتخابات با اندوه نظاره می‌کردند. بعد از پایان انتخابات کویت، عده ای از زنان شاهزاده عربستانی به پادشاه کشورشان پیشنهاد دادند تا تجربه انتخابات آزاد را در جده به عنوان آزادترین شهر عربستان سعودی به صورت آزمایشی برگزار کنند.
« فهیمه الفیصل » نوه « مسعود الفیصل » وزیر امور خارجه عربستان در این باره گفت : این پیشنهاد مطرح شده ، ولی هنوز مشخص نیست در چه زمینه ای می‌تواند برگزار شود. می‌توان تصور کرد این انتخابات در شورای شهر یا انتخاب نمایندگان سندیکاهای حرفه‌های مربوط به زنان برگزار شود.
وی در پاسخ به این سوال که با انجام این انتخابات چه هدفی را دنبال می‌کنید، گفت: اول اینکه این انتخابات می‌تواند وجهه عربستان را تغییر دهد. دوم اینکه می‌تواند جنبه تبلیغاتی برای جده به عنوان یکی از تجاری‌ترین شهرهای عربستان داشته باشد و سوم اینکه اعتراف می‌کنم، عقده حضور در جامعه برای زنان کاهش می‌یابد.
هنگام شمارش آرای انتخابات کویت هیجان مردم عربستان بسیار بیشتر از مردم این کشور بود. به گونه‌ای که هنگامی‌خبر شکست زنان در انتخابات مخابره شد، زنان عربستانی به همراه همسرانشان به خیابان‌ها آمده و شعار می‌داند، « ای زن کویتی حضور تو پیروزی است ».
اما در این میان نکته دیگری نیز اهمیت دارد. با اینکه زنان در این انتخابات نتوانستند پیروز شوند، اما از آنجایی که تعداد شرکت کنندگان زن در این انتخابات بسیار بالا بوده، نمایندگان مجلس مجبورند خواسته‌های آنها را مجدانه پیگیری کنند و به بسیاری از تقاضاهای آنها جامعه عمل بپوشانند. علاوه بر این اکنون دیگر مردان پارلمان کویت می‌دانند، اگر بخواهند حضور خود را در انتخابات حفظ کنند، مجبورند دایره فعالیت خود رادر جامعه زنان گسترش دهند، زیرا این انتخابات نشان داد شمار زنان بسیار بیش از مردان است. این موضوع خود یک پیروزی بزرگ برای زنان کویتی محسوب می‌شود.
حضور زنان در این انتخابات توانست یک نظریه دلهره‌آور را نیز خنثی کند و آن پیروزی اسلامگرایان در انتخابات کویت است.
پیش از این تمام کارشناسان مسائل خاورمیانه هشدار داده بودند در صورتی که اسلامگرایان در انتخابات پیروز شوند؛ عرصه سیاسی کویت دچار چنان تحولی خواهد شد که بعدها هدایت آن کار بسیار مشکل خواهد بود. از این روز از تبدیل شدن جامعه کویت به یک جامعه افراطی بسیار نگران بودند.
« حضور زنان باعث شد تا این واهمه خنثی شود. زیرا همگان می‌دانند که زنان مطالباتی دارند که با روحیه اسلامگرایان هم خونی ندارد و آنها مجبورند به خاطرشان بسیاری از تفرات خود را فراموش کنند. به خصوص این که فعالیت زنان در جامعه برای اسلامگرایان امری ناممکن و تاحد بسیاری غیرقابل قبول به حساب می‌آید. حضور زنان در انتخابات کویت به سود دولت حاکمه این کشور نیز تمام شد. زیرا این بار مقامات کویتی از طریق جلب حمایت زنان کویتی می‌توانند اسلامگرایان را مجبور کنند تا بسیاری از خواسته‌های خود را تعدیل یا حتی فراموش کنند».
از سویی تجربه کویت می‌تواند بوته آزمایشی برای کشورهای قطر، بحرین و عمان نیز به حساب آید. آن کشورها نیز قصد دارند به زودی حضور زنان در انتخابات پارلمانی را آزاد اعلام کنند. اما منتظرند ببینند نتیجه فعالیت زنان کویتی در جامعه آنها چه خواهد بود. آنها نیز از ظهور قدرتمند اسلامگرایان در قالب اصلاحات نگرانند.
از این رو منتظرند تا ببینند قدرت زنان تا چه حد می‌تواند قدرت اسلامگرایان را خنثی کند. بحرین با انتخابات پارلمانی خود در ماه سپتامبر می‌تواند دومین بوته آزمایش حضور زنان در عرصه سیاسی - اجتماعی محسوب شود.
اما در این میان نگرانی دیگری نیز وجود دارد. زنان کویتی بر خلاف تمام معادلات اجتماعی _ سیاسی به اصلاح طلبان اسلامگرا رای داده‌اند.
دلیل اصلی انتخاب این افراد برای کارشناسان مسائل خاورمیانه پوشیده مانده است. اما همگان اذعان دارند، این انتخاب یک اشتباه استراتژیک و فکری بوده و می‌توان آنرا اصلاح کرد. آنها معتقدند زنان کویتی به سبب اجازه حضور ناگهانی در عرصه سیاسی- اجتماعی کشور دچار خطاهای فکری شده‌اند. « عبدالرحمان راشد » کارشناس مسائل خاورمیانه در این باره می‌گوید: این که زنان کویتی به چه کسانی رای داده‌اند؛ اهمیت چندانی ندارد. برعکس، معتقدم انتخاب زنان کویتی مسئولیت اسلامگرایان را سنگین‌تر کرده است. زیرا آنها در مقابل رای‌های داده شده مسئولند. از این رو موظفند خواسته‌های آنها را عملی کرده و از بسیاری تفرات افراطی اجتناب کنند.
«شیخ رئوف محمد الصباح» یکی از شاهزادگان کویتی و تحصیلکرده در مسائل خاورمیانه نیز نظریه الراشد را تایید می‌کند. وی در این باره می‌گوید: این موضوع در دو نکته قابل بررسی است. نخست اینکه برخی قوانین غیرقابل برگشتند. قانون حضور زنان در انتخابات دیگر ابدی شده و کسی نمی‌تواند خدشه‌ای به آن وارد کند. از این رو زنان به عنوان یک قدرت پر انرژی که تعدادشان بسیار بیش از مردان است از این به بعد می‌توانند در عرصه سیاسی کویت قدرت‌نمایی کنند. دوم اینکه، نخستین حضور آنها می‌تواند منجر به بسیاری از خطاها شود. اما این نیز جای نگرانی ندارد. با آموزش فکری و تبلیغات فرهنگی می‌توان فکرشان را اصلاح کرد.
آنچه اهمیت دارد این است که کویت به سمت یک جامعه دموکراتیک و آزاد در حرکت است و این موضوع می‌تواند بسیاری از اوهام و نگرانی را خنثی کند.
در نهایت می‌توان گفت، حضور زنان کویتی با تمام مشکلات و حتی شکست آنها در انتخابات یک تحول مهم در خاورمیانه و به خصوص جامعه حاکم در حاشیه خلیج فارس محسوب می‌شود. تحولی که یک گام به سمت آینده‌ای روشن و دموکراتیک است. به زودی خواهیم دید، پارلمان کویت محل منازعات سیاسی صرف نخواهد بود، بلکه این بار مطالبات اجتماعی نیز محیط پیرامون آن را در برخواهد گرفت.