مروری بر گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی
محمدصادق ربانی / قائم مقام سابق سازمان انرژی اتمی و استاد دانشگاه
مطبوعات داخلی و رسانههای صوتی و تصویری، پیروزی هستهای ایران را بر مبنای گزارش مدیرکل آژانس، به نوعی جشن گرفتهاند. این قلم نیز آرزومند است تا اگر ممکن باشد با مرور متن گزارش، خود و دیگران را در سرور و شادمانی ارباب رسانهای شریک سازد. گزارش 11 صفحهای مورخ جمعه سوم اسفندماه جاری مدیرکل، دارای 6 بند در 58 پاراگراف شماره شده است. بند «الف» به دستاوردهای مربوط به برنامهکاری پرداخته. در بند «ب» فعالیتهای غنیسازی، در بند «ج» فعالیتهای بازفرابری، در بند «د» پروژههای مرتبط با رآکتورهای آب سنگین، در بند «ه» سایر موضوعهای اجرایی و در بند آخر چکیده و جمعبندی مطالب ذکر شده است. ماموریت اصلی مدیرکل طی حدود 3 ماه گذشته، تهیه گزارشی از پاسخهای ایران به پرسشهای باقیمانده در برنامه کاری مورد توافق آژانس و کشورمان بوده است که در بند «الف» به آن پرداخته شده است. پرسشهای این بند شامل جستوجوی منشاء آلودگی تجهیزات یک دانشگاه به اورانیوم بسیار غنیشده، مدرک مربوط شیوه ساخت نیمکرههای فلزی اورانیوم غنیشده، مساله ایزوتوپ پلونیوم-210 و معدن گچین میباشد. حال نظرات منعکسشده در گزارش مدیرکل را در هر مورد میتوان دنبال کرد:
1- در زمینه منشاء آلودگی تجهیزات دانشگاهی به اورانیوم غنیشده، توضیحات مسئولان ایرانی با یافتههای آژانس مطابقت داشته است. اما فعالیتهای مرکز تحقیقات فیزیک آن دانشگاه به عنوان مطالعات مشکوک مورد سوال قرار خواهد گرفت.
2- در خصوص مدرک مربوط به شیوه ساخت نیمکرههای فلز اورانیوم غنیشده و توضیحات ایران دال بر اینکه این مدرک به همراه مدارک مربوط به سانتریفوژهای 1-P بدون درخواست ایران از کشور پاکستان وارد شده است، آژانس منتظر اظهارنظر پاکستان خواهد ماند.
3- توضیحات ایران در مورد پلونیوم-210، برای کارشناسان آژانس قانعکننده بوده است، اما آژانس همچنان برای تایید اعتبار کار خویش، برمبنای شیوههای خود به تحقیق ادامه میدهد.
4- توضیحات ایران درخصوص معدن گچین با یافتههای آژانس مطابقت داشته است و در این مرحله از دستور کار خارج خواهد شد. در این مورد نیز آژانس برای تایید صحت نتیجهگیری خود به تحقیقات ادامه خواهد داد.
5- مطالعات مشکوک مربوط به فعالیتهایی است که لزوما در برنامه کاری توافق شده قرار نداشته است، اما طی اجرای مراحل مورد توافق بروز و ظهور یافته است. (پرسشهای جدید ناشی از بررسیهای آژانس بعضا در اواسط بهمن ماه سال جاری مطرح شده است.)
گزارش مدیرکل حاوی اطلاعاتی در زمینه امور جاری غنیسازی، بازفرآوری و فعالیتهای مربوط به رآکتور آب سنگین نیز میباشد. مهر و موم کردن سوخت نیروگاه بوشهر در مبداء روسیه و سپس تحویل آن در نیروگاه بوشهر و مهر مجدد، بخش کوچکی از گزارش آژانس را تشکیل میدهد. آژانس در خلاصه و نتیجهگیری گزارش خود اظهار میکند که این گزارش مبتنی بر مواردی است که از سوی ایران به عنوان مراکز فعالیتهای هستهای معرفی شده است و در موارد ابراز نشده اظهارنظری نمیتواند بکند. اظهارنظر جامع در آن موارد مستلزم اختیارات بیشتری است که در مفاد پروتکل الحاقی به آنها پرداخته شده است. لذا توصیه کرده است که ایران برای اعتمادسازی، پروتکل الحاقی را به اجرا در آورد.
آژانس در مورد این بخش «الف» گزارش نتیجهگیری کرده است که پاسخهای ایران با یافتههای آژانس در موارد آزمایشهای پلونیوم-210 و معدن گچین مطابقت دارد یا با یافتههای او در موارد آلودگی در دانشگاه فنی و فعالیتهای خرید رئیس مرکز تحقیقات فیزیک مطابقت ندارد. آژانس در این مرحله، آن پرسشها را دیگر اساسی نمیداند اما طبق روال به تحقیقات خود ادامه خواهد داد.
در قسمتهای بعدی گزارش ذکر شده که ایران فعالیتهای مرتبط با غنیسازی را، برخلاف تصمیم شورای امنیت، تعلیق نکرده و به طراحی سانتریفوژهای پیشرفتهتر برای غنیسازی، در مقیاس نیمهصنعتی ادامه داده. ساخت رآکتور 40-lR و تولید آب سنگین هم ادامه دارد. متن بالا چکیده 11 صفحه گزارش مدیرکل است که با استفاده از متن اصلی متنشر شده از سوی آژانس برداشت گردیده. مخاطبان اصلی این گزارش 35 عضو شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی میباشند که در 13 اسفندماه سال جاری به مطالعه، بررسی، اظهارنظر و تصمیمگیری در مورد آن خواهند پرداخت. این شورا همان شورایی است که پیشتر به اتفاق آرا علیه ایران قطعنامه صادر کرده و در مراحل بعدی حتی از ادامه بررسی پرونده هستهای کشورمان سرباز زده و آن را برای تصمیمگیری به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع کرده است.
لذا شایسته است که مسئولان ذیربط، به نقد دقیق هر یک از موارد پرداخته و خود را برای پرسشها و کارشکنیها در شورای حکام آماده کنندف تردیدی نیست که تهیه گزارشها از سوی ارگانهای مسئول، به ویژه سازمان انرژی اتمی، کاری بس دشوار بوده است. مرور فعالیتهای 20 ساله کشور در زمینه هستهای، تحت نظارت مستقیم کارشناسان ورزیده آژانس و اطلاعرسانی سازمانهای جاسوسی کشورهای متخاصم علیه ایران، به هیچوجه کار آسانی نیست. از این دیدگاه میبایست گزارش مدیرکل را در هر یک از موارد ذکر شده بدون تساهل و تسامح مرور کرد.
در بندهای یک و 2 اشاره شده، برای تایید کامل توضیحات ایران به بررسیهای بیشتر در مورد فعالیتهای مشکوک در مرکز تحقیقات فیزیکی و توضیحات کشور پاکستان احاله شده است. به بیانی داستان منشاء آلودگیها و مدرک ساخت نیمکرههای فلزی به پایان نرسیده است. توضیحات ایران در مورد بند 3 به طور مشروح قابل قبول بوده است. نویسنده نیز با ترتیبات ارائه، بررسی و تصویب طرحهای پژوهشی سازمان انرژی اتمی در سالهای مورد اشاره گزارش آشنا است.
فعالیتهای تحقیقاتی در مقیاسهای آزمایشگاهی فاقد محدودیتهای بینالمللی بوده است. محققان سازمان نیز تشویق میشدهاند تا طرحهای تحقیقاتی مرتبط با امکانات و وظایف سازمان انرژی اتمی را ارائه کنند تا پس از تصویب و تامین اعتبار به اجرا گذاشته شود.
اما حساسیت و اهمیت پلونیوم-210 به عنوان یکی از رادیوایزوتوپهای بسیار سمی و خطرناک مورد توجه ویژه قرار گرفته است. کار با این رادیوایزوتوپ، نیازمند رعایت حداکثر نکات ایمنی پرتوی میباشد. این رادیوایزوتوپ، همانگونه که در گزارش آژانس نیز به آن اشاره شده دارای کاربردی دوگانه در باتریهای هستهای و در تولید چشمه نوترون است. چشمه نوترون نیز میتواند کاربرد صلحآمیز داشته و یا به عنوان چاشنی بمب هستهای به کار رود. (ضمنا این همان نوع رادیوایزوتوپی است که گفته میشود در قتل خاموش جاسوس پیشین کاگب روس در انگلستان از آن استفاده شده است). در همینجا یادآوری این نکته ضروری است که در صورت عدم اعتماد، بسیاری از فعالیتهای تحقیقاتی آزمایشگاهی مجاز میتواند به انگیزههای غیرصلحجویانه نسبت داده شود.
بند 4 مربوط به فعالیت در معدن گچین نیز موقتاً از دستور کار خارج شده است، اما بند 5 رشتهای است که در دست آژانس همچنان باقی خواهد ماند تا در صورت دریافت اطلاعات جدید به آنها بپردازد. لذا جلب اعتماد، به ویژه جلب اعتماد یکایک اعضای شورای حکام به عنوان یک وظیفه حساس ملی باید از سوی وزارت امور خارجه و تمامی مسئولان سیاسی کشور همچنان دنبال شود.
آخرین حضور البرادعی در ایران و ملاقات با رهبری، ریاست جمهوری، رئیس سازمان انرژی امی، وزیر امور خارجه و رئیس شورای امنیت ملی، طبق گزارش آژانس، بهمنظور بررسی راههای اجرای تمامی قطعنامههای حکام آژانس و شورای امنیت سازمان ملل و شتاب دادن به اجرای برنامه کاری توافق شده با ایران صورت گرفته است. آیا فعالیتهای کافی برای تبدیل اتفاق آرای پیشین علیه ایران به اکثریت آرا به نفع ایران صورت گرفته است؟ اهلنظر و دلسوزان کشور نیز میبایست مسئولان مربوط را یاری رسانند و آنها را در این شرایط دشوار تنها نگذارند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
