گفتمان دفاع مقدس

علی دارایی
جنگی که توسط استکبار به دست رژیم بعثی حاکم بر عراق و مزدوری صدام علیه ایران تحمیل شد، کمتر کسی گمان می‌کرد که دو هزار و 887 روز به درازا بکشد. جنگی که از جنگ جهانی دوم که دو هزار و 191 روز طول می‌کشید، طولانی‌تر بود. در این جنگ که بیش از 10 استان و 87 شهر کشور را فرا گرفت. خسارات مادی و معنوی فراوانی را به ملت ایران تحمیل کرد. اما روی دیگر جنگ شکل گیری فضایی از معنویت و ایثار در جامعه ایران بود که از آن به «گفتمان دفاع مقدس» یاد می‌کنیم.
این گفتمان از مولفه‌هایی برخوردار بود. آخرت گرایی، دنیا گریزی، تقدم منافع جمعی بر منافع فردی، ایثارگری، شهادت طلبی، توکل، اخلاص، تکلیف‌گرایی، ساده زیستی عدالتخواهی را از مهمترین مقوم خای این گفتمان باید برشمرد. در سایه حاکمیت آن فرهنگ، رفتاری در جامعه اشاعه و گسترش یافت که موجب شکل‌گیری نسلی مجاهد، مقاوم و مبارز گردید که زبانزد عام و خاص بود.
حال اگر این گفتمان را با گفتمان 8 سال سازندگی مقایسه کنیم. در می‌یابیم که در گفتمان سازندگی توسعه اقتصادی به مثابه ایدئولوژی نجات بخش جامعه تجویز شد. اقتصاد و سازندگی محور اداره جامعه گردید و فرهنگ، معنویت و عدالت به حاشیه رانده شد و بر هر میزان که از مولفه‌های گفتمان دفاع مقدس فاصله گرفته شد، به همان میزان آسیبها و مشکلات جدی در فرهنگ رفتاری جامعه بروز کرد. عقل‌گرایی محض به جای تکلیف‌گرایی و اشرافی‌گری به جای ساده زیستی نشست و عدالت در قربانگاه سرمایه ذبح گردید.
همچنین است گفتمان 8 سال اصلاحات که توسعه سیاسی یگانه راه نجات بخش جامعه برای حاکمیت مردم سالاری، تنش‌زدایی و گفتگوی تمدن‌ها تبلیغ شد. در این گفتمان نه تنها ارزشها به حاشیه رانده شد بلکه هجوم سامان یافته‌ای علیه ارزشها بویژه ارزشهای دفاع مقدس صورت گرفت. بسیجیان و قهرمانان جهاد و دفاع را مورد هجمه قرار دادند و پروژه عبور از حکومت دینی را کلید زدند.
ناگفته پیداست که مقایسه تطبیقی سه گفتمان [دفاع مقدس، سازندگی و اصلاحات] به معنای نادیده انگاشتن خدمات و دستاوردهای دولتهای گذشته نبوده و نیست چرا که هیچ منصف و دلسوزی نیست که آبادانی، سازندگی، ساخت زیربناها، توسعه صادرات غیرنفتی، کاهش واردات، بسط مناسبات دوستانه با جهان را در 8 سال دولت سازندگی نبیند و از خادمان این کار بزرگ تقدیر ننماید و با تکثیر مطبوعات و احزاب سیاسی، گسترش چند صدایی و نقد، شکل گیری و تلاش برای نهادینه شدن نهادهای مدنی و غیردولتی، گسترش روابط صلح آمیز با جهان، تداوم سازندگی و آبادانی در کشور را در 8 سال دولت اصلاحات نادیده بگیرد.
آنچه که مورد نقد نگارنده است همانا به حاشیه راندن گفتمان دفاع مقدس و مولفه‌های آن در 16 سال اخیر و فقدان اقدام بایسته برای گسترش و نهادینه کردن فرهنگ رفتاری آن است. اگر حضرت امام خمینی (ره) فرهنگ بسیجی را به دولتمردان به مثابه پارادایم اداره کشور تجویز می‌فرمودند و اگر رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی) فرهنگ جهادی را منشا دستاوردهای بزرگ از جمله در حوزه آثار و برکات خیره کننده علمی دانسته اند همه و همه در گرو تفکر بسیجی و جهادی و رفتار مردان و زنان مجاهد بوده است. بی شک اگر دستاوردهای بزرگی نصیب جمهوری اسلامی شده است در گرو چنین تفکری و اگر شاهد پاره‌ای آسیب‌ها و ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی در جامعه هستیم به دلیل دور شدن از فرهنگ رفتاری دفاع مقدس است.
هفته دفاع مقدس فرصت مغتنمی برای تجلیل و نکوداشت ایثارگران، شهیدان، جانبازان و آزادگان است. اما آنچه که باید بیش از هر امری تجلیل و پاسداشت گردد بازخوانی مولفه‌های گفتمان دفاع مقدس در شرایط امروزی جامعه است و این مهم نباید از چشمان تیز بین نخبگان و مسوولان دور بماند. این همان نکته‌ای است که امام (ره) از آن به عنوان «جنگ عقیدتی» یاد فرمود و بر این اساس بود که فرمود: «اگر این جنگ 20 سال طول بکشد ما ایستاده‌ایم. » آیا براستی ایستادگی امروز ما مرهون گفتمان دفاع مقدس نبوده است؟!