دیدگاه هاشمی را در مورد ولایت فقیه نمی‌پسندم

مصباح یزدی، رأی دادن طبق لیست‌ها انتخاباتی را فاقد حجیت شرعی دانست و ضمن اعلام این که مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) فهرستی برای انتخابات مجلس خبرگان رهبری ارایه نخواهد کرد، گفت: به عنوان یک مسلمان اگر از ما پرسیدند، کسی را که صالح می‌دانیم، معرفی می‌کنیم، اگر از این شهادت ما اطمینان یافتند که این فرد اصلح است، به او رأی می‌دهند. محمدتقی مصباح یزدی در جلسه پرسش و پاسخ برخی از فعالان فرهنگی و سیاسی سراسر کشور که برای هفتمین همایش دفتر پژوهش‌های فرهنگی وابسته به موسسه آموزشی و پژوهش‌های فرهنگی وابسته به موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در سالن آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در سالن اجتماعات خانه شهید مشهد گرد هم آمده بودند، در پاسخ به این سؤال که در انتخابات آینده مجلس خبرگان رهبری، به کدام فهرست انتخاباتی رأی دهیم، گفت: معیارهای اصلح را مقام معظم رهبری، علما و سیاسیون گفته‌اند. وی افزود: بر رأی دادن طبق لیست معتقد نیستم زیرا آن را فاقد حجیت شرعی می‌دانم. رأی دادن طبق لیست با مبانی شرعی سازگاری و حجیت ندارد. مصباح یزدی ادامه داد مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) فهرستی برای انتخابات مجلس خبرگان رهبری نمی‌دهد. عضو مجلس خبرگان رهبری درباره دیدار خود با رییس مجمع تشخیص مصلحت در اجلاسیه اخیر مجلس خبرگان رهبری در تهران، اظهار داشت: این چه اهمیتی دارد که رسانه‌ها این قدر با آب و تاب آن را دنبال کردند؟ در اجلاسیه اخیر خبرگان، همه آقایان بودند و همدیگر را دیدند. وی افزود: بنده هم در راهروی مجلس به طور اتفاقی با ایشان ملاقات کردم. من با ایشان از پنجاه و چهل سال پیش، دوستی و رفاقت داریم. همکاری‌هایی داشتیم. رفاقت ما احتیاج به این حرف‌ها ندارد ایشان از قدیمی‌ترین دوستان من است.
از زمان فعالیت در مجله مکتب تشیع و مسایل سیاسی بعدی همکاری داشتیم. ما از سال 1332 تاکنون با همدیگر رفیق هستیم، ولی از جهت فکری و مشی عملی، اختلاف‌هایی داریم. رفاقت دیرین ما، به این معنا نیست که در همه مسایل، افکارمان همسو است. در پاره‌ای از مسایل پس از انقلاب اختلاف نظر داریم. منشأ آن، گاه مسایل فقهی و گاه اجرایی است. در مسایلی از ولایت فقیه و مشی عملی در برخی امور، دیدگاه‌های ایشان را نمی‌پسندم. هر چه وظیفه شرعی داریم عمل می‌کنیم؛ رفاقت حجت‌آور نیست. رییس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) اختلاف دیدگاه را چه از نظر حکم و چه موضوع تعجب‌آور ندانست و ادامه داد: در اجلاسیه قبلی مجلس خبرگان رهبری هم آقای خاتمی کنار من نشستند و گفتند چرا با ما بی‌مهری می‌کنی؟ گفتم من براساس وظیفه شرعی خود عمل می‌کنم، شما هم بر اساس وظیفه عمل کنید. هر کس باید حجت شرعی نزد خدای متعال داشته باشد. وی در پاسخ به این پرسش یکی از حاضران که آیا مبنای حجیت نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، رأی مردم است یا اجتهادشان، اظهار داشت: تقلید از مرجع تقلید به خاطر تعبد نیست، بلکه عقل تنها راه کسب علم لازم را مراجعه جاهل به عالم می‌دانند. بر همین اساس، مردم به مراجع تقلید مراجعه می‌کنند. انتخاب ولی فقیه توسط مجلس خبرگان رهبری، همان رجوع جاهل به عالم است، ولی برای نظام‌مند کردن انتخاب رهبر، آیین‌نامه و ضوابطی نوشته شده که در آن اختلاف پیش نیاید. نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، ولی فقیه را مشخص می‌کنند تا در مسایل حکومتی که خود برای رفع اختلاف است، اختلاف راه نیابد.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در پاسخ به این پرسش که با توجه به نظریه نصب، فرمایشات حضرت امام خمینی (ره) در بهشت زهرا(س) در 12 بهمن سال 1357 که «من به پشتوانه مردم، دولت تعیین می‌کنم» چگونه توجیه می‌شود، اظهار داشت: ایشان می‌فرمایند به «پشتوانه» مردم، اما آنچه از سوی خدا مطرح است، «نصب» حاکم است. رییس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در پاسخ به این پرسش یکی از حاضران که در تصمیم‌گیری‌های مهم، مانند جهاد ابتدایی، عصمت لازم است، پس چگونه ولی فقیه غیرمعصوم است، دارای اختیار صدور حکم جهاد است؟ بیان کرد: در «حوزه حکومتی» ولی فقیه اختیارات امام معصوم(ع) را دارد. یعنی آنچه برای «امام معصوم» در مسایل اجتماعی و حقوقی ثابت است، برای «ولی فقیه» هم ثابت است. البته حضرت امام خمینی (ره) جهاد ابتدایی را از اختصاصات معصوم (ع) می‌دانند. برخی از فقها مانند سیدمحمد باقر صدر (ره) قائلند که فقیه می‌تواند حکم جهاد ابتدایی صادر نماید. وی در پاسخ به سؤال از مبنای شورای رهبری در اسلام، خاطر نشان کرد: یک دیدگاه این است که مدیریت را می‌توان به صورت گروهی انجام داد. این دیدگاه رسما در اتحاد جماهیر شوروی سابق به کار گرفته شد که رهبری، به دست شورا بود و یک مجموعه تصمیم‌گیری می‌کرد. ولی عملا خود آن شورا یا هیأت رییسه، مقامی به نام «صدر هیأت رییسه» درست کردند. به هر حال در برخی موارد حکومت‌داری، باید یک نفر تصمیم بگیرد. مصباح یزدی، مدیریت را با سیستم شورایی سازگار ندانست و اظهار داشت: در مواردی باید صریحا تصمیم‌گیری کرد و نمی‌توان منتظر نظر موافق و مخالف بود. در جهان، حکومتی سراغ نداریم که به صورت گروهی اداره شده باشد. اگر مراد از شورای رهبر، این است که تمام اختیارات رهبر، به شورا داده شود، این شیوه، شکست خورده است. در اسلام، شخص ائمه‌اطهار (ع) امام بودند نه شورای آنها. شورای رهبری نه توجیه شرعی دارد و نه توجیه عقلایی. رییس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی‌(ره) درباره این پرسش که «در انتخابات مجلس خبرگان رهبری، رأی یک عالم و غیرعالم مساوی است، آیا این مورد قبول شماست»، اظهار داشت: در اسلام، هر فردی در هر چه صلاحیت دارد اظهار نظر می‌کند. برای انتخاب رهبر، افراد صلاحیت‌دار باید نظر بدهند؛ یعنی کسانی که خبره، متقی و دارای سایر صفات باشند.
برای انتخاب خبرگان، باید صلاحیت افراد احراز شود. این را مردم نمی‌توانند بلکه کارشناسان باید نظر بدهند. یکی از مصادیق کارشناسان در این امر، فقهای شورای نگهبان هستند یا مصادیق دیگری مانند مراجع تقلید. وی با اشاره به این که مردم، فقیه مورد اعتمادشان را انتخاب می‌کنند، افزود: چه بسا یک فرد عادی افراد خبره را بهتر از دیگران بشناسد، زیرا با آنها معاشرت دارد. در رأی دادن و انتخابات مجلس خبرگان رهبری، مجتهد یا حقوق‌دان با سایرین یکسان هستند. پس از آن، نمایندگان خبرگان رهبری، فرد اصلی یعنی ولی‌فقیه را مشخص می‌کنند. مصباح یزدی درباره ورود بانوان در مجلس خبرگان رهبری، بیان داشت: حضور بانوان مجتهده‌ای که واجد سایر شرایط خبرگان باشند، از لحاظ حقوقی طبق اظهارنظر شورای نگهبان، بلامانع است. از لحاظ فقهی، در اظهارنظر کارشناس، مردبودن شرط نیست. اگر پزشک ماهر زنی در امور پزشکی اظهارنظر کرد، حجت دارد. ملاک این است که افرادی که شرایط بیشتری دارند، اولی هستند. وی افزود: اگر مردم تشخیص دادند خانمی را جهت فقاهت و سایر شرایط اصلی از مجتهد مردی برتر است، همان عمل می‌شود. خبرگان باید ولی فقیه منصوب از سوی خدا را شناسایی کنند. اگر شأن نمایندگان مجلس خبرگان رهبری از شؤون مدیریتی باشد، طبق دیدگاه انتخابی، زنان نمی‌توانند حضور یابند ولی طبق نظریه انتصابی که دیدگاه ما هم همین است، حضور بانوان در خبرگان اشکالی ندارد.