حواشی یک سفر پرماجرا
چرا خاتمی در آمریکاست؟
س.آصفی
در حالی که حضور محمد خاتمی، رئیسجمهور سابق در ایالات متحده وارد دومین هفته خود میشود، واکنشها و اعلام مواضع جریانهای مختلف سیاسی نسبت به این سفر و تاثیرات احتمالی آن، همچنان ادامه دارد. صدای طیف رنگارنگی از این اعتراضات در تهران و واشنگتن به گوش میرسد. متعاقب موضعگیری تند برخی از محافل اسلامگرای نزدیک به رئیسجمهور اسلامی در داخل کشور از جمله سخنان فاطمه رجبی، همسر سخنگوی دولت در این زمینه که با اشاره به این سفر، آقای خاتمی را، "جیرهخوار آمریکا" عنوان کرده بود و خواهان خلع لباس کردن خاتمی شده بود.
با اینکه غالب کنشگران حکومتی، چه از طیف اصلاحطلب و چه بنیادگرا سعی دارند سفر رئیسجمهور سابق را تنها در راستای اهداف شخصی او در ارتباط با بحث گفتگوی تمدنها و بدون ارتباط با مساله "پرونده هستهای جمهوری اسلامی" جلوه دهند، اما محمد خاتمی در سخنان اخیر خود در کلیسای جامع شهر واشنگتن به صراحت خواستار گفتگو برای رفع اختلاف بین آمریکا و ایران و نیز حل "بحران" ناشی از فعالیتهای هستهای جمهوری اسلامی شد. تقاضایی که برغم همه واکنشها پیرامون سفر وی، از سوی برخی از محافل قدرت در تهران نیز با سکوت روبهرو شد.
رئیسجمهور سابق در حالی در کلیسای جامع شهر واشنگتن از ضرورت "تسامح و تساهل اسلامی" سخن گفت و "آزادی بیان و دموکراسی" را برای مخاطبانش شرح داد که چند صد تن از مخالفین نظام از حضور او در آمریکا و برنامههایی که توسط جریانهای حامی او در راستای "تلطیف چهره حکومت اسلام" و "معامله کلان احتمالی" با حکومت روحانیون در تهران سازماندهی میشود "اعلام انزجار" کردند. یکی از این منتقدان گفت: "چگونه رئیسجمهور سابق که در دوران ریاستش وقایع ناگوار بسیار برای دگراندیشان اتفاق افتاد، از قتلهای زنجیرهای آزاد است که به راحتی بدون پاسخ به پرسشهای اساسی از این دست، در محافل آکادمیک حضور پیدا کند و بیهیچ دغدغهای از آزادی بیان و دموکراسی سخن بگوید؟"
اما سفر محمد خاتمی و هیات همراهش به آمریکا و حضور او در محافل آکادمیک این کشور در حالی که پرونده هستهای بیش از هر زمان دیگری نام ایران را بر سر زبانها انداخته در میان طیفهای مختلف جامعه، از جمله همفکران محمود احمدینژاد، رئیسجمهور فعلی چه بازتابی داشته است؟ امیررضا واعظی آشتیانی از همفکران نزدیک وی که در هیات رئیسه شورای شهر تهران حضور دارد در این باره میگوید: "در هر کشوری احزاب و گروههایی هستند که در مورد مسائل مختلف نگاه متفاوتی دارند. اما خوشبختانه در کشور ما نگاههای سیاسی در نهایت در یک نقطه به هم میرسند. آن هم حفظ نظام و انقلاب اسلامی است.
آقای خاتمی هم بنیادی به نام گفتگوی تمدنها را برای خود پایه گذشتهاند که سفر اخیر ایشان نیز در همین چارچوب صورت گرفته است. این سفر مورد خاصی ندارد. این جزء حقوق ایشان است. زمانی رئیسجمهور کشور بودهاند. تجربیاتی دارند و خواستند در این زمینه از تجربیات خود در غالب سخنرانی و.. استفاده کنند." یک فعال سیاسی نیز درباره سفر خاتمی میگوید: "متاسفانه آقای خاتمی به هیچ یک از وعدهها و شعارهای انتخاباتی خود عمل نکرد. هم اکنون نیز وضع به همین شکل است." وی پیشبینی کرد انگیزه سفر اخیر محمد خاتمی به آمریکا را پیدا کردن راههای تماس با مقامات آمریکایی و نزدیک کردن مواضعی میداند که با تحولات داخلی ایران متعاقب روی کار آمدن دولت محمود احمدینژاد دورتر شده است.
پرکردن خلاء معنوی
سفر محمد خاتمی به آمریکا با استقبال گروههای اصلاحطلب در جمهوری اسلامی مواجه شده است. در همین زمینه حزب مشارکت ایران اسلامی با انتشار بیانیهای به استقبال تاثیرات احتمالی این سفر رفت. فاطمه راکعی، رئیس فراکسیون زنان حزب مشارکت اسلامی ضمن تاکید بر وجهه آکادمیک محمد خاتمی میگوید: "مگر آقای خاتمی را کسی به آمریکا فرستاده؟" این عضو حزب مشارکت انگیزه سفر محمد خاتمی به ایالات متحده در شرایط حال حاضر را اینگونه بیان میکند: "ایشان برای پر کردن خلاء معنوی و غربت ایرانیان مقیم آمریکا به آنجا سفر کردهاند. هر جا که او میرود در محیطهای دانشگاهی ارتباط فکری و معنوی بر قرار میکند."
اما در حالی که روزنامه کیهان با اتخاذ موضع نرمتری نسبت به دیگر منتقدان حکومتی سفر خاتمی به آمریکا، به وی توصیه میکند که مواضعی برخلاف سیاستهای رسمی نظام در حوزه دیپلماسی خارجی اتخاذ نکند، محمد خاتمی بر لزوم ادامه حضور نیروهای آمریکایی در خاک عراق برای حفظ امنیت این کشور در برهه کنونی تاکید کرده است.
یکی از اعضای شورای رهبری حزب موتلفه اسلامی درباره این اعلام موضع رئیسجمهور سابق که با سیاستهای رسمی اعلام شده تهران در تضاد است معتقد است "بودن آمریکا در عراق شرایط را بحرانیتر کرده است. کشتار و ترور همچنان ادامه دارد. برای من جای تعجب است که آقای خاتمی با مشاهده این وضعیت آیا تصور نمیکنند که با خروج ارتش آمریکا از عراق بخشی از این نارضایتیها فروکش کند؟ همه این کشت و کشتاری که امروز در عراق انجام میشود، کار آمریکاییها با کمک عوامل داخلی است که به دنبال ناامن نشان دادن شرایط داخلی عراق برای توجیه حضور خود در عراق است. خود بوش هم گفته است که ما باید از منافع نفتی خود در عراق استفاده کنیم. ضمن اینکه منافع سیاسی آمریکا هم ایجاب میکند در کنار مرزهای ما حضور داشته باشد."
تاثیر بر پرونده هستهای
این عضو شورای مرکزی حزب محافظهکار موتلفه اسلامی، سفر محمد خاتمی به آمریکا و نقش آفرینی احتمالی او برای حل آنچه که به "بحران هستهای جمهوری اسلامی" مشهور شده را کمرنگ ارزیابی و بیشتر بر جنبههای شخصی سفر او تاکید میکند: "موضوع هستهای دارد روال خود را طی میکند و موضع نظام هم در این خصوص این است که انرژی هستهای جزء حقوق ملتها است و جلوی علم را نمیتوان گرفت. ما بر خلاف آمریکا که به دنبال شیطنت و استفاده نادرست از انرژی هستهای است میخواهیم از انرژی هستهای استفاده صنعتی کنیم."
فاطمه راکعی نیز در خصوص تاثیرات احتمالی این سفر به مساله پرونده هستهای معتقد است که: "در هر صورت این سفر میتواند بر جریانات سیاسی کشور تاثیرگذار باشد. این مساله در تاریخ دنیا هم وجود داشته است. در زمانی که دولتها دچار مشکلات لاینحل بودند وجود شخصیتهایی از اینگونه مایه رحمت بوده است."
برنامه ملاقات رئیسجمهور سابق ایران با رئیسجمهور اسبق ایالات متحده
جیمی کارتر اما بر گمانهزنیها پیرامون امکان گسترش رایزنیها برای یافتن چارهای در زمینه چالشهای اخیر در روابط میان تهران و واشنگتن دامن زده است. این در حالی است که نومحافظه کاران ایرانی از مدتها پیش در جهت گرهگشایی ها در قضیه قطع رابطه دیپلماتیک ایران و آمریکا "سیگنال"هایی را به طرف مقابل خود ارسال کرده اند.
عضو شورای مرکزی حزب موتلفه در این باره میگوید: "خب آقای کارتر آن زمان نماینده دموکراتها در کاخ سفید بود. امروز او هم تشکیلاتی برای خود دارد و در این تشکیلات رایزنیهایی را با مقامات سابق دیگر کشورها انجام میدهد. این رایزنیها به سیاستهای دولتهای حاضر مربوط نیست. نشستهای کارتر همیشه با روسای سابق کشورها بوده است. آقای خاتمی هم در راستای انتقال تجربیات با کارتر ملاقات میکنند."
اما واعظی آشتیانی تفاوتی میان سیاست جمهوریخواهان و دموکراتهای آمریکا در قبال جمهوری اسلامی نمیبیند و معتقد است: "سگ زردبرادر شغال است. اصول اولیه آنها که حمایت از اسرائیل و صهیونیسم است، سرلوحه کار آنها است. از این موضوع عدول نمیکنند. چه در زمان کلینتون و چه زمان بوش ما این سیاست آنها را دیده ایم." عضو شورای مرکزی حزب موتلفه معتقد است که همه تحولات داخلی ایران برای آمریکا بسیار مهم است و اینکه کدام گروه سیاسی در تهران قدرت بگیرد، همواره مدنظر آنها قرار داشته است.
فاطمه راکعی با ذکر این مطلب که "آمریکاییها میدانند اکثریت مطلق مردم ایران اصلاحطلب و دیندار هستند" اضافه میکند: "آمریکاییها میدانند که در حل مسایل نمیتوانند با آن بخش از نظام که ظاهرا بنای مسالمت ندارند همکاری کنند. اما وقتی فردی مانند آقای خاتمی به آنجا میرود و آنها میدانند که ایشان مظهر اصلاحطلبی در ایران است همدلی ایجاد میشود و کمک میکند تا در درون نظام و جناح محافظهکار هم نرمشها بیشتر شود و تاثیرگذار باشد."
واعظی آشتیانی نیز این نکته را که به هر حال دولت آمریکا در جستجوی یافتن راهی برای آغاز مذاکره با بخشی از حاکمیت ایران باشد رد نمیکند: "ارتباط برقرار کردن با گروه به اصطلاح نرمتر جمهوری اسلامی برای آمریکا خیلی جذابیت دارد. اما سیاست امروز ما تند نیست. یک سیاست عدالتخواهانه است. آمریکاییها دنبال بازی کردن با الفاظ هستند و میخواهند نشان دهند که در ایران گروهی خواهان رابطه با آمریکا و نرمتر هستند و گروه دیگری به گونه دیگری فکر میکنند و خشنتر هستند. در صورتی که چنین چیزی نیست. هیچ کدام از گروههای فعال در کشور از راستای حفظ نظام قدمی عقب نگذاشتهاند."
و اما همسر سخنگو
چنین است که اظهارات فاطمه رجبی، همسر غلامحسین الهام، سخنگوی دولت موجی از واکنشها را بر میاگیزد. تا جایی که بسیاری از محافل نزدیک به قدرت نیز ضمن تبری جستن از مواضع تند وی اعلام میکنند که این اظهارات نظر شخصی وی بوده است. واعظی آشتیانی میگوید: "اظهارات خانم رجبی هیچ ارتباطی به مجموعه دولت یا طرز تفکر رئیسجمهور ندارد. همانطور که آقای جوانفکر، مشاور مطبوعاتی آقای احمدی نژاد هم اعلام کردند، ایشان نظر خودشان را گفته اند و این اظهارات هیچ ارتباطی به مواضع دولت و نظام ندارد."
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
