سناریوى بوسنى براى عراق؟
ترجمه: فرزاد فرهاد توسکى
کنگره آمریکا طرح جوزف بایدن سناتور آمریکایى و نامزد پست ریاست جمهورى را با اکثریت دو سوم یعنى ۷۵ راى موافق در برابر ۲۳ راى مخالف که خواستار تقسیم عراق به سه بخش کردنشین، شیعىنشین و سنىنشین است تصویب کرد. هر چند این طرح براى دولت آمریکا الزامآور نیست، اما تایید آن از سوى دو حزب جمهورىخواه و دموکرات که برخى از آنها نامزد پست ریاست جمهورى نیز مىباشند نمایانگر تحول در کنگره آمریکا نسبت به عراق است. این طرح نشان مىدهد برخى اعضاى کنگره تقسیم عراق به سه منطقه را به عنوان یک راهکار مطرح مىکنند که اجازه خروج نیروهاى آمریکایى از عراق را بدون این که این کشور با هرج و مرج مواجه شود مىدهد، این طرح پیام دیگرى هم دربردارد: این ضرورت که آمریکا باید به عنوان بازدارنده جنگ داخلى در عراق بماند این احتمال که خروج نیروهاى آمریکایى منجر به پاکسازىهاى نژادى و طایفهاى مىشود از فجایع انسانى جلوگیرى مىکند و مانع سیل مهاجران به کشورهاى همسایه مىشود، امرى که وقوع آن تهدید کننده صلح و ثبات است به ویژه کشورهاى همسایه عراق.
این طرح بر این پایه استوار شده که یا باید قدرت در بغداد متمرکز شود یا تمرکززدایى صورت گیرد و این گونه استنباط مىشود که تمرکز قدرت در بغداد نزاع طایفهاى را درباره این قدرت بالا مىبرد و لذا باید میان طیفهایى که تاکنون در آن مشارکت نداشتهاند تقسیم شود.
آنچه در ذهن طرفداران این طرح تداعى مىشود تجربه موجود در زمینه بوسنى و هرزگوین است. حامیان طرح امیدوارند همانگونه که توافق نامه صلح دیتون موضوع بوسنى را حل و فصل کرد و طرفهاى متخاصم درباره آن توافق کردند و بحران از بین رفت درباره عراق نیز این تصمیم کارساز باشد.
اما آنچه مىتواند مخالفت با طرح و نگرانى از آن را به وجود آورد این است که توزیع قدرت باید براساس نظام فدرالى باشد نه براساس طایفهاى و نژادى که دو دستگى بیشترى را به وجود مى آورد و از آن گذشته اصول آمریکا درباره وحدت عراق را نیز زیر سوال مىبرد.
به نظر مىرسد که آمریکا براى رهایى از مشکلات عراق حاضر به پرداخت هرگونه بهایى است که تن به تقسیم عراق مىدهد.
طرح تقسیم علت بحران را مشکلات طایفهاى مىداند و معتقد است که طیفهاى عراقى اگر خود ادارهکننده باشند این مشکل برطرف مى شود. در حالى که دیدگاه عراقىها چیز دیگرى است و این که نزاع میان طوایف به گونهاى نیست که نتوانند با یکدیگر همزیستى داشته باشند و راهحل آن منزوى کردن آنها در مناطق خودشان باشد بلکه نزاع با افراطگرایان است که در هر طایفهاى وجود دارد، وگرنه نزاعى که میان اهالى مناطق جنوبى وجود دارد را چگونه مىتوان تفسیر کرد؟ دیگر این که آنچه در عراق مورد پذیرش است ایجاد نظام فدرالى براساس جغرافیایى است نه طایفهاى و نژادى. سومین دلیل مخالفت عراقىها این است که طرح مذکور در حالى مطرح مىشود که موج خشونت طایفهاى کاهش یافته است و در نتیجه این طرح نابجاست.
دلیل چهارم دیدگاه مخالف عراقىها این نکته است که علت حوادث و وقایع عراق وجود نداشتن دولت قوى در عراق است در حالى که نظریه بایدن بر پایه تضعیف دولت مرکزى استوار شده است.
این طرح واکنشهاى بینالمللى و محلى زیادى به دنبال داشت، دولت عراق، ائتلاف عراق یکپارچه، هیات علماى مسلمین عراق به آن اعتراض کردند و فرانسه، عربستان، و مصر و برخى دیگر از کشورها نسبت به تبعات آن هشدار دادند. اما رییس منطقه کردستان از آن استقبال کرد.
واکنش اهالى اربیل پایتخت منطقه کردستان عراق تایید این طرح بود. فاروق جمیل یک شهروند اربیلى معتقد است که کردها از سال ۱۹۹۱ خودمختارى داشتهاند نمىتوانند زیر سایه دولت مرکزى به سر برند.
آدام على یک دانشجوى اربیلى نیز از طرح حمایت مىکند و دلیل خود را ثبات و امنیت منطقه کردستان عراق و مناطق شیعىنشین جنوب و آشوب و هرج و مرج در مناطق مختلط شیعى و سنى مىداند.
اما با سم حمزه یک روزنامهنگار ساکن بغداد معتقد است که برخى طیفهاى عراقى قبل از مجلس سنا موضوع تقسیم طایفهاى و نژادى را مطرح کردهاند و قبل از انتقاد از طرح آمریکا باید از آنها انتقاد کرد.
بهاء حداد یک تحلیل گر سیاسى طرح کنگره را تایید خواسته رهبران شیعى و کرد توصیف کرده است و دلیل اعتراض برخى سیاستمداران کرد و شیعى را شگفتآور مىداند.
رائد العزاوى یک نویسنده عراقى معتقد است که طایفه سنى سوریه، کردهاى ترکیه و عربهاى ایران خواهان تعمیم طرح خواهند شد و این باعث شعلهور کردن منطقه خواهد شد و این امرى است که دوستان آمریکا را به مخالفت با طرح وادار مىکند. عبدالامیرالفیصل استاد دانشگاه بغداد طرح کنگره را عامل تجزیه و تفرقه عراق برشمرد.
عامر حسن فیاض رییس دانشکده علوم سیاسى دانشگاه بغداد طرح کنگره را توطئهاى علیه فدرالیسم مىداند و آن را عاملى براى کشمکشهاى داخلى بر سر ثروتهاى منطقهاى و محلى دانست.
حیدر دانشجوى دانشگاه بصره معتقد است ممکن است که چنانچه شیعه از سنى جدا شود خشونت طایفهاى پایان پذیرد، اما جنگهاى درون شیعى و درون سنى همانگونه که هماکنون در بصره، کربلا و الانبار و مناطق دیگر وجود دارد اجتنابناپذیر است، هیچ تضمینى براى این که فدرالى طایفهاى پایان خشونتها را موجب شود وجود ندارد و گذشته از آن دولت مرکزى هر اندازه ضعیفتر باشد هرج و مرج بیشتر خواهد بود.
ایاد السامرائى رییس جبهه سنىالتوافق العراقیه در مجلس عراق معتقد است که کنگره عراق نباید در موضوعات عراقى دخالت کند. عباس البیاتى عضو ائتلاف عراق یکپارچه طرح مذکور را برداشتى غلط از اوضاع عراق توصیف مىکند و نسبت به تبعات منفى آن بر روند سپاس هشدار مىدهد.
نصارالربیعى عضو جناح صدر طرح بایدن را دخالت آشکار در امور داخلى عراق مىداند و از سازمان ملل متحد خواست که در قبال این طرحها احساس مسوولیت کند.
بهاء الاعرجى دیگر عضو جریان صدر نیز طرح مذکور را مغایر با اصول سازمان ملل متحد دانست و تصریح کرد که تصمیم تقسیم عراق به علت شکست استراتژى آمریکا در عراق است. عراق حق دارد که سرنوشت خودش را رقم بزند.
اما هدف از طرح تقسیم عراق چیست. یک دیدگاه معتقد است که هدف این طرح ایجاد دولتهاى کوچک مجاور هم است که کنترل آنها آسان باشد یا به عبارت دیگر ایجاد فتنه و آشوب در آنها آسان باشد و هدف آن یافتن بازار مصرفى براى سلاحهاى انباشته شده در کارخانههاى اسلحهسازى است. تصمیم کنگره آمریکا عمق کینه و عداوت آمریکایىها در حق عراق و مردم آن است و اشتباهى است که به هزاران اشتباه دیگر در عراق افزوده مىشود.
اشغالگران سعى دارند که درد را با درد درمان کنند و سعى دارند خشونت موجود که زاییده خود آنهاست و علت آن ضعف دولت پس از اشغال به فرماندهى پل برمر است را با تصمیم ظالمانهترى درمان کنند.
این طرح نشانگر آن است که اداره کردن از سوى آمریکایىها نوعى حق مسلم است و این توهینى است که سیاستمداران عراقى باید با آن برخورد کنند و اجازه دخالت را ندهند، به ویژه درباره موضوعى سرنوشتساز از این قبیل و مردم عراق نیز باید واقف باشند که آنچه امپریالیسم به خاطر آن به عراق وارد شده دموکراسى نیست بلکه تجزیه و تفرقه است.
برخى دیگر طرح تقسیم را طرحى فراتر از عراق ارزیابى مىکنند. تقسیم عراق به سه منطقه شیعه، سنى و کردنشین در واقع کاملکننده اهداف جنگ علیه عراق است و طرح صهیونیست که در راستاى خاورمیانه بزرگ صورت مىگیرد، تا دولتهاى کوچک طایفهاى و دینى و نژادى که به وجود مىآیند تحت سلطه آمریکا و اسراییل باشند و لابى آمریکایى ـ اسراییلى که در پس پرده حمله به عراق بود هماکنون عامل طرح تقسیم عراق است.
در واقع این طرح به دنبال پوشش شکست در عراق است و موضع حزب دموکرات را تفسیر مىکند و دیگر این که اهداف صهیونیستها را تحقق بخشد.
این طرح کنگره شر مطلق است که فقط مختص به عراق نیست بلکه کشورهاى عربى و اسلامى دیگر را نیز هدف قرار مىدهد و لزوم واکنش جهان عرب و اسلام را مىطلبد.
طرح تقسیم منحصر به عراق نیست بلکه در فلسطین، لبنان و سودان، سومالى و برخى دیگر از کشورهاى عربى و اسلامى نیز دنبال مىشود. شکست طرح تقسیم عراق فقط عراق را نجات نمىدهد بلکه همه کشورهاى عربى و اسلامى را نجات مىدهد، امرى که خیزش مردمى وسیعى را مىطلبد. کشورهاى عربى باید از تردید و دودلى خارج شوند و همگام با ملتهایشان به مقابله با طرح بپردازند.
زیرا آتشى که آمریکا در عراق برافروخته است دامنه آن به همه مرزهاى عربى و اسلامى کشیده خواهد شد و آنگاه پشیمانى سودى نخواهد داشت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
