فائزه هاشمی و پروین احمدی‌نژاد

رفتار و تصمیم مردم ایران درباره مسائل عمومی مهم مثل انتخابات اگرچه تا اندازه‌ای تابعی از حجم و گستردگی تبلیغات احزاب و شخصیت‌های سیاسی است اما اصولا غیر قابل شناسایی است. منتقدان موسسه‌های نظرسنجی کارآمد و مستقل از نهادهای قدرت رسمی و احزاب و گروه‌های درگیر در جریان مبارزات انتخاباتی کار را سخت‌تر می‌کند. تعیین میزان وفاداری و اعتماد مردم به یک رئیس‌جمهور در دنیای امروز به ویژه در کشورهای دارای سنت نهادینه شده و دموکراسی اتفاقی عادی است و ده‌ها موسسه مستقل از نهاد دولت هر ماه این کار را انجام می‌دهند. این نظرسنجی‌ پی در پی می‌تواند زنگ خطر و هشدار برای کسی باشد که میزان و درصد محبوبیتش رو به سرازیری است. در ایران استفاده از این روش هرگز جا نیفتاده و اقدام به این کار نیز دشوار و با ریسک بالا همراه است. شاید بتوان با کمی مدارا و تساهل گفت تعداد آرایی که جامعه رای‌دهندگان به نزدیکان یک رئیس‌جمهور در انتخابات می‌دهند معیاری برای شفاف‌سازی و آشکار شدن اعتماد آنها به کارآمدی باشد. با توجه به این نکته می‌توان میزان اعتماد مردم به روسای جمهوری اسبق، سابق و فعلی را در دوران کارشان اندازه گرفت.

بر این اساس 3 انتخابات مجلس پنجم در سال 1374، مجلس ششم در سال 1378 و شورای شهر تهران در سال 1384 را با شاخص یاد شده کالبدشکافی خواهیم کرد. در انتخابات مجلس پنجم هنوز جناح‌بندی اصولگرا و اصلاح‌طلب فعلی شکل نگرفته و جناح چپ و راست مطرح بود، آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی 6 سال از دوران فعالیت خود را پشت‌سر گذاشته بود. در آن سال فائزه هاشمی یکی از دختران رئیس‌جمهور کاندیدای مجلس بود و اسم او در لیست حزب کارگزاران سازندگی به معنای دادن علامت به رای‌دهندگان به حساب می‌آمد که این لیست طرفدار رئیس‌جمهور است. در آن روزها فائزه هاشمی با فعالیت در عرصه ورزش بانوان و برخی اظهارنظرها به شدت زیر تیغ انتقاد جناح راست بود. نتیجه انتخابات مجلس پنجم شگفت‌انگیز بود. در دور اول انتخابات که در زمستان 1374 برگزار شد از تهران فقط حجت‌الاسلام علی‌اکبر ناطق نوری رئیس وقت مجلس و فائزه هاشمی از تهران واجد حدنصاب برای ورود به مجلس شدند. تعداد آرای این دو نفر فاصله زیادی با یکدیگر نداشت و تاخیر در نتایج انتخابات برخی شبهه‌ها را نیز در جامعه مطرح کرد. آن روزها اتفاقا نرخ تورم درکشور شتابان شده بود اما در جامعه نوعی رفاه و کاهش بیکاری احساس می‌شد و جامعه رای‌دهندگان تهرانی با دادن بیشترین رای به فائزه هاشمی اعتماد خود را به او اعلام کردند.

آرای بالای فائزه هاشمی در حالی بود که حجم تبلیغات منفی علیه او در رسانه‌های جناح راست گسترده و پرحجم بود.

انتخابات زمستان 1378 نیز یک پرده دیگر از این ماجرا را نشان می‌دهد. در این سال حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمد خاتمی رئیس‌جمهور بود. شرایط و فضای سیاسی کشور در آن سال با نشاط و نیرومند و بالنده بود. انتخابات 1378 با رویدادهای خاصی همراه بود. محمدرضا خاتمی برادر رئیس‌جمهور وقت در لیست اصلاح‌طلبان و حزب مشارکت قرار گرفته بود. این کاری که با تعمد انجام شده و تهیه‌کنندگان لیست می‌خواستند به جامعه رای‌دهندگان نشان دهند که احتمالا رئیس‌جمهور طرفدار کدام یک از لیست‌هاست. تا روز برگزاری انتخابات انواع و اقسام تبلیغات منفی علیه خاتمی رئیس‌جمهور صورت پذیرفته بود و حتی او را با بوریس یلتسین مقایسه کرده بودند که می‌خواهد ایران را به دامان آمریکا بیندازد و... نتایج انتخابات مجلس ششم که اعلام شد نام محمدرضا خاتمی به عنوان نفر اول منتخبین تهران برای ورود به مجلس اعلام شد. رفتار و تصمیم مردم به رئیس‌جمهور و مخالفانش این پیام را می‌داد که هنوز مورد اعتماد مردم است.

انتخاب دوباره هاشمی‌رفسنجانی و خاتمی برای دومین بار به مقام ریاست جمهوری در رقابت با طیف راست و اصولگرا نیز البته نشانی از اعتماد مردم به حساب می‌آید. انتخابات شورای شهر تهران در آذرماه 1384 برگزار می‌شد. طرفداران سرسخت و یاران نزدیک رئیس‌جمهور لیستی جدا از اصولگرایان برای شهر تهران ارائه کردند. در این لیست نام پروین احمدی‌نژاد نیز گنجانده شد تا علامتی به رای‌دهندگان تهرانی داده شود که لیست رئیس‌جمهور کدام است. نتایج انتخابات شورای شهر تهران که اعلام شد پروین احمد‌نژاد آرای بالایی نیاورده بود و این شاید نشان می‌داد جامعه رای‌دهندگان تهرانی به رئیس‌جمهور و شهردار قبلی خود علاقه‌ای کمتر دارند.