دیپلماسی ایران در اجلاس شرم‌الشیخ

گروه سیاسی  ـ ملاقات و مذاکره مقام‌های ایرانی و آمریکایی در حاشیه اجلاس دو روزه شرم‌الشیخ فقط به مکالمه‌ای سه دقیقه‌ای میان معاون وزیر امور‌ خارجه ایران و سفیر آمریکا در عراق منحصر شد. کارشناسان مسائل بین‌المللی در گفت‌وگو با «‌تهران امروز» این امر را نشانه‌ای از دیپلماسی موفق ایران در این اجلاس خواندند.
مذاکره عباس عراقچی و رایان کروکر که از متن آن خبری به بیرون درز نکرده است، به گفته طرف آمریکایی محدود ‌به موضوع عراق بوده و از نگاه تحلیل‌گران مسائل سیاسی نشانی آشکار از تغییر رویکرد هیات حاکمه آمریکا در پیگیری سیاست منزوی کردن ایران دارد.
ناظران سیاسی انتظار داشتند در اجلاس شرم‌الشیخ شاهد چنین گفت‌وگویی میان منوچهر متکی، وزیر امور‌ خارجه ایران و کاندولیزا رایس‌، همتای آمریکایی‌اش صورت بگیرد. اما متکی پس از پایان نشست شرم‌الشیخ تصریح کرد اختلافات دو کشور عمیق‌تر از آن است که در مجالی چند دقیقه‌ای بتوان روی آنها پل زد.
صادق الحسینی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با «‌تهران امروز‌» گفت اینکه ترجیح داده شد آغاز مذاکرات ایران و آمریکا در سطح کارشناسان هیات‌های عالی‌رتبه دو کشور باشد، نشانی ‌از آن تلقی می‌شود که قرار است این امر مقدمه‌ای باشد برای مذاکراتی میان دو طرف درباره مهم‌ترین مسائل میان دو کشور از جمله پرونده‌های منطقه‌ای و مساله‌ هسته‌ای.
هر چند که بخشودگی ‌30‌ میلیارد دلاری بدهی‌های عراق یکی از دستاوردهای مهم نشست شرم‌الشیخ بود، اما به‌ گفته این کارشناس مسائل بین‌الملل، این اجلاس دستاوردهای چندان مهمی را برای مردم عراق به دنبال نداشته است و دولت بغداد فقط شاهد وعده و وعید شرکت‌کنندگان در نشست مربوط به عراق بوده است.
وی افزود: در اجلاس شرم‌الشیخ مسائل حاشیه‌ای بیش از آنچه که این نشست برای آن برگزار شد، مورد توجه قرار گرفت. بدین‌ ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که آمریکا از ابتدا با هدف تامین منافع خود، برگزاری این نشست را دنبال کرد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به گزارش بیکر ـ همیلتون که به دولت بوش توصیه می‌کند برای خروج از بحران عراق با ایران و سوریه وارد مذاکره مستقیم شود، افزود: نومحافظه‌کاران آمریکایی برای فرار از شکست طرح‌شان برای افزایش نیروی نظامی خود در عراق سعی کردند تا به طریقی نظر ایران را به حل بحران عراق جلب کنند و از سویی به جناح دموکرات‌ها در آمریکا ثابت کنند، جمهوری‌خواهان می‌توانند از ایران و سوریه برای حل بحران عراق کمک بگیرند.
الحسینی با تاکید بر اینکه «ایران توانسته است با یک دیپلماسی قوی و موفق بازی را به نفع خود تغییر دهد»، افزود: بوش در این نقشه خود هم شکست خورد و این در حالی بود که سعی داشت با زورگویی، طرف ایرانی را به پذیرش خواسته خود متقاعد کند.
در همین حال، این کارشناس در تحلیل رفتار ایران در این مذاکره کوتاه گفت، این اقدام نشان داد تهران نمی‌خواهد فقط نقش پلیس مرزی را برای حل مشکلات آمریکا در عراق ایفا کند و پلی برای خروج موفق و آبرومند آمریکا از عراق باشد.
وی با تاکید بر اینکه نقطه عطفی در رویکرد آمریکا در قبال ایران ایجاد شده است، گفت: نشست کارشناسی بین دو کشور مقدمه‌ای ضروری بود که نشان داد آمریکایی‌ها متقاعد شده‌اند در سرازیری هستند و برای تغییر مسیر و مذاکره با ایران، نمی‌توانند پیش‌شرط بگذارند.
صباح زنگنه، کارشناس مسائل منطقه نیز در گفت‌وگویی با «‌تهران امروز‌» نشست شرم‌الشیخ را بیش از آنکه تامین‌کننده منافع مردم عراق باشد، در جهت منافع ایران و آمریکا تلقی کرد و گفت بحث مذاکرات تهران ـ واشنگتن بر کل این نشست سایه افکند.
وی با بیان اینکه اجلاس شرم‌الشیخ قرار بود به بحث مسائل امنیتی عراق و بازسازی این کشور رسیدگی کند، ادامه داد: با توجه به اختلاف دیدگاه‌ها و سیاست‌های کشورهای شرکت‌کننده در این اجلاس، شرم‌الشیخ نتوانست به همه اهدافی که می‌خواست، دست یابد.
حاضران در این نشست اعتقاد داشتند نه تنها مسائل عراق، بلکه مشکلات منطقه نیز می‌تواند از طریق ایجاد رابطه میان ایران و آمریکا ابعاد گوناگون و حساسیت‌هایی را دارد که بدون توجه به آنها شروع سرفصل جدیدی از روابط میان دو طرف امکان پذیر نخواهد بود، بنابراین در این شرایط بهترین کار شکل‌گیری مذاکراتی در سطح کارشناسی بود.
از سوی دیگر، مذاکره در این سطح از مصادره به مطلوب آمریکا برای بهره‌برداری سیاسی از این مساله به نفع خود و به ضرر ایران، جلوگیری کرد. در هرگونه رابطه‌ای با آمریکا آنچه در درجه اول اهمیت قرار دارد، این است که مشخص شود، آیا اراده سیاسی ملموس و با دوامی وجود دارد یا خیر.
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز در این رابطه در گفت‌وگویی با ایرنا اظهار داشت انجام مذاکره در سطح کارشناسان می‌تواند از تصاعد بحران بین دو کشور بکاهد.
وی افزود: انجام مذاکره میان وزیران امور‌ خارجه دو کشور نیازمند گام‌های‌ عملی است که تا زمانی که دیپلمات‌های ربوده‌شده ایرانی در اربیل‌ عراق آزاد نشوند، هر‌گونه مذاکره‌ای بی‌نتیجه خواهد بود.