تقابل اسلام و سکولاریسم در ترکیه
در دوازدهم ماه آوریل، رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه در یک اقدام بیسابقه بودن این اقدام به آن دلیل بود که معمولا فرماندهان و نظامیان ارتش ترکیه به این شیوه یعنی سخن با مردم به واسطه خطاب رسانهای عادت نکردهاند و این پدیده در ترکیه بسیار نادر است. در این کنفرانس خبری بیسابقه ژنرال «یشار بیوکانیت»، در ابتدا بر سر موضوع شمال عراق و تهدیدی که عناصر حزب کارگران کردستان مستقر در این مناطق میتوانند برای ترکیه و منطقه داشته باشند، متمرکز شد؛ اما هدف اصلی و پیامی که ژنرال بیوکانیت درصدد اعلام آن در این کنفرانس بود چیزی مهمتر از شمال عراق و تهدیدهای حزب کارگران کردستان بود. رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه در این کنفرانس خبری درصدد اعلام جنگ با احزاب اسلامگرای ترکیه و در راس آن حزب عدالت و توسعه بود و میخواست زنگ به خطر افتادن نظام سکولاریسم در ترکیه را به صدا در آورد.
ژنرال بیوکانیت در طول این کنفرانس خبری از ارسال پیام و اشارههای تهدید و نارضایتی نسبت به احتمال کاندیدا شدن یک شخصیت غیرسکولار برای پست ریاست جمهوری ترکیه خودداری نکرد و اعتراض رسمی ارتش ترکیه نسبت به احتمال وقوع این رخداد را رسما اعلام کرد. اعتراض ارتش ترکیه در حالی انجام گرفت که اخباری مبنی بر احتمال کاندیدا شدن رئیس حزب عدالت و توسعه ترکیه یعنی رجب طیب اردوغان برای پست ریاست جمهوری از سوی رسانههای ترکیه انتشار یافته بود. چیزی نگذشت که به دنبال تهدیدات رئیس ستاد مشترک ارتش ترکیه مبنی بر به خطر افتادن ارزشها و معیارهای سکولاریسم در این کشور هزاران تن از حامیان سکولاریسم در ترکیه در اعتراض به احتمال کاندیدا شدن اردوغان تظاهرات گستردهای را برگزار کردند. اما همه این اعتراضها و تهدیدها تنها بخشی از معادله جاری در ترکیه را تغییر داد.
اردوغان، رئیس حزب عدالت و توسعه ترکیه یا نخستوزیر ترکیه، به معروفترین و موفقترین چهره سیاسی ترکیه در عرصه منطقه و جهان تبدیل شده است. وی در طول پنج سال عمر حکومت خود توانست موفقیتهای بسیاری را در عرصه سیاسی و حتی اقتصادی برای ترکیه رقم زند. در طول این دوران اردوغان توانست میان اسلام و سکولاریسم موجود در ترکیه بهترین معادلههای ممکن را ایجاد کند و تنشهای موجود در زمینه موضوع عدم دخالت دین در سیاست، اعتراضها و بیاعتمادیهای دائم شخصیتهای سکولار داخلی و خارجی ترکیه را به حداقل سطح خود برساند. با توجه به تاریخچه سیاسی اردوغان و فراز و نشیبهایی که حزب عدالت و توسعه ترکیه پشتسر گذاشته است، بر هیچکس پوشیده نبود که اردوغان برای کسب پست ریاست جمهوری ترکیه چهرهای مطمئن، سیاستمداری معروف، با تجربه و مورد تایید طرفهای منطقه و جهان به خصوص مورد تایید اتحادیه اروپا را نامزد خواهد کرد چرا که حزب تازه تاسیس عدالت و توسعه ترکیه پیش از هر چیز به حضور و همراهی رهبر کاریزماتیک خود جهت ادامه حیات سیاسی در ترکیه نیاز داشت.
اگر بخواهیم نگاهی به تاریخ تاسیس نظام آتاتورک یا سکولار در ترکیه داشته باشیم و به ارزیابی انقلابهای نظامیای که در این کشور سکولار علیه احزاب غیرسکولار به خصوص اسلامگرا انجام گرفته است، بپردازیم میبینیم که تهدیدهای ارتش ترکیه با توجه به سابقه دخالت ارتش در بسیاری از مسائل سیاسی سابق این کشور بسیار جدی است و در صورتی که نامزد حزب عدالت و توسعه ترکیه یعنی عبدالله گل، این چهره معروف سیاسی در منطقه و جهان بتواند به پست ریاستجمهوری ترکیه برسد احتمال وقوع یک کودتای نظامی دیگر در ترکیه چون کودتای1960یا 1997 وجود دارد. از اوایل دهه 1920 که جمهوری ترکیه توانست چارچوب تشکیل نظام خود را بر خرابههای امپراتوری عظیم عثمانی بنا نهد، از تاریخی پر از اضطراب و کشمکش برخوردار بود. مصطفی آتاتورک، موسس اصلی جمهوری ترکیه از همان آغاز درصدد آن بود که ترکیه جدید را بر اساس اصولی کاملا سکولار بنا نهد اما نظام سکولاریسم در ترکیه دائما در حال تنش و نزاع با دین بود. در حقیقت اولین دولت سکولار ترکیه بر اساس بینش یا سیاست کاملا بیطرفانه در قبال دیناسلام تشکیل نشد بلکه سیاست این دولت در قبال دین اسلام در ترکیه کاملا مغرضانه بود. سیاست مغرضانه دولت سکولار ترکیه در قبال دین اسلام در حالی انجام گرفته است یا به عبارتی دیگر در حال انجام گرفتن است که دین اکثریت مردم ترکیه اسلام است.
«طی سه دهه اول از تشکیل جمهوری ترکیه این کشور شاهد لحظات سخت و پرتنشی بود تا اینکه موضوع تعدد احزاب یا چند حزبگرایی در این کشور تصویب شد و ترکها در سه دوره انتخاباتی رای خود را به عدنان مندریس که توانست روزنهای ولو کوچک برای فعالیت برخی از احزاب اسلامی در ترکیه باز کند به صندوق ریختند. در سال 1960 به دنبال کشمکشهای موجود میان نظام سکولار و دین اسلام در ترکیه، ارتش این کشور در کودتایی نظامی حکومت مندریس را ساقط کرد و وی را به چوبهدار آویخت. از سال 1960 تا به امروز کودتاهای نظامی در ترکیه با عناوین مختلف ادامه یافتن است؛ یک بار برای متوقف ساختن هرج و مرج طبقه سیاسی کودتای نظامی انجام میگیرد، بار دیگر برای متوقف ساختن رشد مارکسیسم در ترکیه کودتای نظامی انجام میشود و مرتبه بعدی برای ممانعت از دست یافتن احزاب اسلامی به پستهای حساس در حکومت. نمونه بارز این کودتاهای نظامی، انقلاب سال 1997 بود. یعنی درست 10 سال پیش ارتش ترکیه علیه دولت ائتلافی نجمالدین اربکان، رهبر یکی از احزاب اسلامی ترکیه کودتا کرد اما این کودتا بدون استفاده از تانک و اعلام حالت فوقالعاده یا اضطراری در ترکیه انجام گرفت.»
در یک کلام سکولاریسم رادیکالی که آتاتورک قواعد و اصول آن را در ترکیه بنا نهاد تا به امروز نتوانسته است پیروزی را برای ترکیه کسب کند به طوری که نظام دموکراتیک در این کشور به ثبات واقعی نرسیده است و روابط ترکیه با اروپا تا بدین لحظه روابطی سرشار از ابهام و بیاعتمادی است. در این گیر و دارهای سیاسی حزب عدالت و توسعه ترکیه به ریاست رهبران کاریزماتیکی چون اردوغان و عبدالله گل پابه عرصه ظهور گذاشت و جالب آنکه این حزب از دل حزب رفاه که به ریاست نجمالدین اربکان رهبری میشد، سر بر آورد. حزب عدالت و توسعه ترکیه از تاریخ انقلابهای این کشور و از محدودیت فعالیت احزاب سیاسی اسلامی در ترکیه به خوبی اطلاع داشت و میدانست که این کشور هنوز به مرحله رخداد یک تحول سیاسی اسلامی نرسیده است، به همین دلیل تا به امروز این حزب اسلامی تازه تاسیس با سیاستگذاری نوین تمام تلاش خود را کرده است تا میان سکولاریسم و موضوع دین در ترکیه به گونهای عمل کند که حداقل اطمینان مسوولان سکولار تراز اول این کشور را که در راس آن ریاست جمهوری قرار دارد به دست بیاورد.
یکی از صلاحیتهای مهمی که در ترکیه در اختیار شخص رئیسجمهور گذاشته شده است آن است که میتواند قوانین تصویب شده پارلمان در این کشور را نقض یا به عبارتی «وتو» کند.
با توجه به همه این تحولات و تاریخ پر از تنش ترکیه انتخابات ریاست جمهوری این کشور در مرحله فعلی به عنوان نقطه تحول تاریخی بسیار مهم تلقی میشود، نقطه تحولی که میتواند با وجود تمامی فراز و نشیبهای موجود در پیشبرد موقعیت دموکراتیک آنکارا در عرصه بینالمللی تاثیرگذار باشد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
