پوتین و تکرار بحران موشکی کوبا

معصومه گلشن

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه در جریان نشست مشترک روسیه و اتحادیه‌ اروپا و در تازه‌ترین موضعگیری علیه سپر دفاع ضدموشکی آمریکا گفت: این طرح موجب وضعیتی مشابه «بحران موشکی کوبا» در دهه 1960 ایجاد کرده است.

آمریکا و شوروی در دهه ‌1960‌ میلادی پس از آنکه مسکو کوشید یک سیستم موشکی در کوبا نصب کند، در آستانه یک جنگ هسته‌ای قرار گرفتند.

طرح سپر دفاع ضدموشکی به سال ‌1950 باز می‌گردد، به‌ زمانی که ایالات ‌متحده آمریکا برای انهدام موشک‌های شوروی سابق و سپس چین پیش از اصابت آنها به اهداف موردنظر، طرحی را به نام «دفاع استراتژیک» مطرح کرد.

این طرح بعدها و به‌خصوص پس از فروپاشی شوروی و کشورهای سوسیالیستی در شرق اروپا به ‌طور جدی دنبال نشد اما جورج بوش در سال 2002 اعلام کرد، طرح دفاع ضدموشکی را با جدیت دنبال خواهد کرد.

کار سپر دفاع ضدموشکی، ردیابی و شناسایی موشک‌های پرتاب‌شده و انهدام آنها پیش از اصابت به هدف می‌باشد.

پس از طرح این موضوع توسط بوش برخی از کشورهای‌ اروپایی از آمریکا خواستند که تحت پوشش این سیستم دفاعی قرار گیرند.

آمریکا در ژانویه سال جاری (2007) پس از مذاکره با برخی از کشورهای شرق اروپا سرانجام به لهستان و جمهوری چک پیشنهاد داد تا یک سامانه دفاع ضدموشکی شامل 10 موشک رهگیر در لهستان و یک سیستم راداری در خاک جمهوری چک مستقر کند.

آمریکا هدف از استقرار این سامانه را مقابله با تهدید کشورهایی همچون ایران و کره شمالی به اروپا اعلام کرده است.

واشنگتن با ادعای تلاش ایران و کره شمالی برای دستیابی به سلاح هسته‌ای به قصد حمله به منافع آمریکا در جهان، سعی در پیشبرد اهداف توسعه‌طلبانه خود در جهان دارد. دولت ایران همواره بر صلح‌آمیز بودن برنامه‌های هسته‌ای تاکید کرده و کره شمالی نیز در آخرین مذاکرات با گروه شش‌جانبه، با بستن مراکز هسته‌ای نظامی خود موافقت کرده است.

واکنش روسیه به این طرح بسیار تند بود. مسکو ضمن رد توجیهات آمریکا، بر این نکته تاکید دارد که تهران فاقد توان موشکی‌ای است که بتواند منافع واشنگتن را هدف قرار دهد. مقامات کرملین بر این باورند که این اقدام به دور تازه‌ای از مسابقه تسلیحاتی می‌انجامد و توازن استراتژیک در جهان را برهم خواهد زد.

دلیل واقعی استقرار این سامانه در مجاورت مرزهای روسیه از نظر مسکو، کنترل و تسلط بر سیستم‌های موشکی روسیه و ایجاد دیوار جدید برلین می‌باشد. روس‌ها هنگامی که پی بردند با تهدید و تحت فشار قرار دادن لهستان و جمهوری‌چک قادر به انصراف آمریکایی‌ها از خواسته‌شان نیستند، دست به ابتکار جدیدی زدند.

ولادیمیر پوتین نیمه خردادماه گذشته در حاشیه نشست سران 8 کشور صنعتی (G8) در شهر «هلیگندام» آلمان پیشنهاد استفاده مشترک از پایگاه راداری «قبله» آذربایجان را به آمریکایی‌ها داد.

سامانه راداری قبله در سال 1984 میلادی به عنوان یکی از قوی‌ترین ایستگاه‌های هشداردهنده موشکی شوروی سابق راه‌اندازی شد. این ایستگاه که منطقه‌ای به شعاع 6 هزار کیلومتر را تحت پوشش نظامی قرار می‌دهد قادر به کنترل کل خاورمیانه،‌ آسیا و بخش‌هایی از آفریقا است.

دولت آذربایجان این ایستگاه را در سال 1991 تا سال 2012 میلادی به روسیه اجاره داده است. این ایستگاه قدرت در نظر گرفتن تمام منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا را دارد. اما سیستم دوربین‌های آن طوری طراحی شده که فاقد قدرت لازم برای زیرنظر گرفتن پشت کوه‌های اورال یعنی داخل مرزهای روسیه است.

در حالی‌ که مسکو هرگونه نزدیکی جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز به ناتو و غرب را با حساسیت زیاد پیگیری می‌کند با این پیشنهاد موجب شگفتی و تعجب محافل جهانی شد.

یک هیات 6 نفره از کارشناسان نظامی آمریکا به ریاست هنری ابرینگ رئیس آژانس دفاع ضدموشکی آمریکا اواخر شهریورماه از این ایستگاه دیدار کردند، اما درنهایت اعلام کردند پیشنهاد مطرح شده از سوی روسیه نمی‌تواند جایگزین سامانه دفاع ضدموشکی آمریکا در لهستان و جمهوری چک شود و تنها می‌توان به آن به عنوان یک طرح تکمیلی سپر دفاعی موشکی آمریکا نگاه کرد. به گفته یک کارشناس نظامی، استفاده از این ایستگاه راداری بدون روسیه ناممکن است چون تمام سیستم‌ها روسی هستند و آمریکایی‌ها با این نوع سیستم آشنایی ندارند.

آمریکا به منظور متقاعد کردن روسیه برای ایجاد پایگاه موشکی و راداری در لهستان و جمهوری چک تاکنون سه دور مذاکره با مقامات مسکو در آمریکا، فرانسه و روسیه برگزار کرده که در نهایت به شکست انجامیده است.

در آخرین دیدار که نیمه مهرماه امسال در روسیه برگزار شد رابرت گیتس وزیر دفاع و کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا تلاش کردند با دادن مشوق‌هایی به روسیه مقامات کرملین را آرام و همراه خود کنند. به همین منظور رایس اعلام کرد: آمریکا سازمان‌های اطلاعاتی روسیه را در جریان توانایی‌های این طرح و همچنین اطلاعات به دست آمده قرار خواهد داد.

از سوی دیگر گیتس که هفته گذشته به جمهوری چک سفر کرده بود، گفت: در صورت موافقت مقامات چک کارشناسان روسی نیز می‌توانند در این طرح مشارکت کنند. وی همچنین از احتمال به تعویق افتادن این طرح خبر داد، اما ساعاتی پس از سخنان وزیر دفاع آمریکا، بوش رئیس‌جمهوری این کشور در سخنانی در واشنگتن گفت: آمریکا برنامه‌های خود مبنی بر ایجاد این سامانه دفاع موشکی در اروپای شرقی را ادامه خواهد داد.

به نظر می‌رسد که واشنگتن اهداف بلندپروازانه‌تری در احداث پایگاه موشکی در لهستان و جمهوری چک دارد.

در شرایط کنونی که آمریکا در جنگ عراق و افغانستان گرفتار شده و توان مانور خود را در جهان از دست داده، روسیه سعی دارد با استفاده از موقعیت در جهت دستیابی به اهداف خود در مقابل واشنگتن استفاده کند و در معاملات جهانی منافع بیشتری به دست آورد.