بستر زلزله سیاسی در خاورمیانه

ترجمه، آیدین فرنگی: افزایش احتمال وقوع جنگ داخلی در عراق، فراتر از تبعات اقتصادی آن، به عنوان بستر یک زلزله سیاسی و اجتماعی در منطقه خاورمیانه سبب نگرانی شده است. در شرایطی که دو طیف شیعه و سنی با کشتار متقابل یکدیگر طلیعه جنگ داخلی را در افق عراق نمایان می‌سازند، منطقه کردنشین شمال عراق نیز از تمایل خود برای اعلام استقلال پرده برداشته. موضع کردهای عراق معنایی ندارد جزء اینکه آنها قبل از برگزاری رفراندوم پیش‌‌بینی شده برای سال 2007، منطقه کرکوک را بخشی از کردستان عراق حساب کرده‌اند.
این شرایط برای ترکیه که همواره سیاست حفظ تمامیت ارضی عراق را دنبال کرده، وضعیتی دشوار به حساب می‌آید. از طرف دیگر خطر بروز برخی تحرکات داخلی نیز در ترکیه افزایش یافته است. اکثر عراقی‌ها شیعی مذهب هستند. شیعیان که جنوب بغداد را در اختیار دارند، مالک بیش از نیمی از سرزمین عراق به حساب می‌آیند. ایران نفوذ بسیاری روی شیعیان دارد، چنان که فارسی را همچنان باید زبان تجاری بصره دانست. سنی‌ها مدعی قتل هم کیشان‌شان توسط نیروهای دولتی هستند. گفته می‌شود آن دسته از اجساد پیدا شده در گورهای دسته جمعی که دست‌هایشان از پشت بسته شده و از پشت نیز هدف گلوله قرار گرفته‌اند، سنی مذهب هستند. آنها همچنین ادعای کشته شدن نزدیک به 1500 سنی مذهب را در وقایع «چادریه» مطرح می‌کنند. در مقابل، چند ماه پیش در سالروز وفات امام هفتم شیعیان، بیش از یک هزار شیعه مذهب در پل ائمه جان خود را از دست دادند. ادعاهای مطرح شده بحران موجود بین پیروان دو مذهب را تقویت می‌کند. حوادث چند روز اخیر مبتنی بر چنین سابقه‌ای است...
درست عکس آنچه در مقوله اختلاف‌ها مطرح شد، به علت ازدواج پیروان دو مذهب با یکدیگر، پیوندهای خویشاوندی مستحکمی بین آنها برقرار شده که این امر را باید خطی سبز در میدان بحران دانست. در عراق نزدیک به سه هزار عشیره بزرگ و کوچک وجود دارد. بین عشیره‌های عراق جمعیت قبایل بزرگی مثل «جبور» و «شمر» از پیروان هر دو مذهب تشکیل یافته، چنانکه نسبت اهل تسنن به اهل تشیع در این قبایل از حالتی مساوی برخوردار است.
این وضعیت که در قبایل دیگر نیز می‌توان مشابه آن را سراغ گرفت، در شرایط بحرانی کنونی به مثابه ترمز عمل کرده است. همچنین اعتقاد رهبران شیعه و سنی مبنی بر «مسلمان بودن پیروان هر دو مذهب و لزوم دوری از درگیری» به آرام شدن نسبی فضا کمک می‌کند. بزرگترین رهبر شیعیان، «سیستانی» نیز در تلویزیون مردم را به مصلحت‌اندیشی دعوت کرده است. علاوه بر این گفته شده هتک حرمت مکان‌های مقدس مذهبی نه کار اهل تشیع و اهل تسنن که کار شاخه عراق شبکه القاعده و طرفداران صدام بوده. بی‌تردید عراق در آستانه جنگی داخلی قرار گرفته. اکنون عراق دو راه پیش رو دارد: آغاز نبردهای داخی یا عادی شدن شرایط. احتمال وقوع هر دو وضعیت نیز وجود دارد. دین و احساسات دینی جزء حساس‌ترین مقوله‌ها به حساب می‌آیند و تخریب روان شناختی توده مذهبی عراق می‌تواند همه راه‌های بازگشت را مسدود کند.