زورآزمایی آمریکا با یک شبکه تلویزیونی

هیچ چیز مانند حملات بی‎وقفه به شبکه‎ی تلویزیونی الجزیره پرده از این ادعای بی‎معنای دولت بوش برنمی‎دارد که دلیلش برای تهاجم به عراق اشاعه دموکراسی در خاورمیانه بوده است. حمله به این شبکه حمله به نهادی است که نهایت تلاش خود را برای درآوردن انحصار اطلاعات از دست نیروهای خودکامه، پادشاهان و حکام نظامی کرده است.
ایالات متحده در سال 2001 دفتر این شبکه در افغانستان را بمباران کرد، در آوریل سال 2003 هتل بصره، محل اقامت خبرنگاران الجزیره را کوبید، چند روز بعد خبرنگار این شبکه به نام طارق ایوب را در بغداد از پا درآورد و تعدادی دیگر از خبرنگاران را به زندان‎های مختلف از جمله زندان گوآنتانامو انتقال داد. برخی از این خبرنگاران می‎گویند در این زندان‎ها مورد شکنجه و آزار نیروهای آمریکایی قرار گرفته‎اند. جالب این که علاوه بر این حملات نظامی، دولت عراق هم که از حمایت دولت بوش برخوردار است فعالیت این شبکه را در عراق ممنوع کرده است.
سرانجام در اواخر ماه نوامبر گذشته خبر شگفت‎انگیزی منتشر شد: روزنامه دیلی میرر چاپ انگلیس گزارش داد که جورج بوش در ملاقات خود با تونی بلر در ماه آوریل سال 2004 در محل کاخ سفید پیشنهاد بمباران مقر بین‎المللی شبکه الجزیره در شهر دوحه قطر را مطرح کرده است. خبر، از متن گزارش «فوق سری» ملاقات بوش و بلر درز کرده بود.
بسیاری از کارشناسان و آگاهان سیاسی خیلی زود ادعای این گزارش را مبنی بر این که بوش قصد بمباران مقر الجزیره را داشته است پذیرفتند، چرا که این عمل با سیاست‎ها و قواعد دولت بوش و متحدانش بسیار جور درمی‎آید. اکنون شیوه رفتار و مقابله بوش با هر فرد، نهاد، یا کشوری که در برابرش بایستد بر همگان روشن شده است: آمریکا با بمباران تلاش می‎کند مخالفانش را از سر راه بردارد.
کافی است این گزارش را در کنار اعمال آمریکایی‎ها در ابوغریب و گوآنتانامو و دیگر زندان‎های مخفی آمریکا در سراسر اروپا بگذاریم. مهم‎تر این که سیاست خصمانه آمریکا علیه الجزیره، دفاتر خبرنگاران و فیلمبرداران آن، سابقه‎ای طولانی دارد.
لرد گلداسمیت، دادستان کل بریتانیا، بلافاصله با ارجاع به مصوبه رسمی اسناد محرمانه، مطبوعات و رسانه‎ها را تهدید کرد که حق انتشار هیچ بخشی از این گزارش پنج صفحه‎ای را ندارند. در حالی که ما از محتوای این گزارش خبر نداریم، اما می‎دانیم که در زمان ملاقات بوش با بلر، دولت آمریکا در بحبوحه تبلیغاتی وسیع و دامنه‎دار علیه شبکه الجزیره بود. جلسه بوش و بلر در تاریخ 16 آوریل اتفاق افتاد، یعنی در اوج اولین محاصره فلوجه توسط ارتش آمریکا، و در این زمان الجزیره یکی از معدود خبرگزاری‎هایی بود که از داخل این شهر خبر می‎داد. اخبار و تصاویر اختصاصی این شبکه را تمامی شبکه‎های خبری از سی‎ان‎ان تا بی‎بی‎سی به سرعت پخش می‎کردند.
حمله به فلوجه که یکی از خون‎بارترین حملات آمریکا از زمان اشغال عراق بوده است در این غائله نقطه عطفی بود. در عرض دو هفته از ماه آوریل 30 سرباز آمریکایی در اثر مقاومت نیروهای مردمی در برابر تلاش آمریکا برای تصرف شهر جان باختند. حدود شش‌صد عراقی که بسیاری از آنها زن و کودک بودند به قتل رسیدند. الجزیره از داخل شهر در محاصره اخبار را منتشر می‎کرد و تصاویر این کشتار را به تمام جهان مخابره می‎کرد. آمریکا انکار می‎کرد که در این حمله غیرنظامی‎ها هم کشته شده‎اند، اما تصاویر مستقیم و مستند تلویزیونی نشان می‎داد که این ادعا چندان هم درست نیست. این برای آمریکا مصیبتی در عرصه روابط عمومی و انتشار اخبار بود، و واکنش این کشور در برابر مصیبت مذکور این بود که خبررسان را مورد حمله قرار داد.
چند روز پیش از این که بوش پیشنهاد حمله و بمباران الجزیره را مطرح کند، احمد منصور، خبرنگار این شبکه در شهر فلوجه، در گزارشی مستقیم گفت: «ما دیشب دو بار مورد حمله تانک‌ها قرار گرفتیم، اما هر دو بار توانستیم فرار کنیم. آمریکا می‎خواهد ما در فلوجه نباشیم، اما ما می‎خواهیم ماند.» روز 9 آوریل، واشنگتن یکی از شرایط آتش‎بس را خروج الجزیره از این شهر اعلام کرد. اما این شبکه خبری امتناع کرد.
به گزارش منصور، روز بعد «جت‎های جنگنده آمریکایی حوالی محل سکونت و اقامت ما را مورد حمله قرار دادند، و خانه‎ای را بمباران کردند که ما شب قبل در آن اقامت کرده بودیم، در نتیجه این حمله حسین سمیر، مالک خانه، جان خود را از دست داد. به دلیل تهدیدهای جدی مجبور شدیم چند روزی دست از مخابره اخبار برداریم، چرا که هر بار که شروع به مخابره اخبار می‎کردیم جت‎های جنگنده ما را ردیابی می‎کردند و زیر آتش می‎گرفتند.»
روز 11 آوریل، مارک کیمیت، سخنگوی ارشد ارتش آمریکا اعلام کرد: «شبکه‎هایی که آمریکایی‎ها را در حال کشتار عامدانه زنان و کودکان نشان می‎دهند منابع خبری مطمئنی نیستند. این‎ها تبلیغات منفی و دروغ است.» روز 15 آوریل، دانلد رامسفلد همین نکته را به زبانی کاملاً غیر دیپلماتیک تکرار کرد و گزارش‌های الجزیره را «وحشیانه و نادرست و نابخشودنی» خواهند. او گفت: «کار این شبکه خبری، بی‎آبرویی است.» یک روز بعد بود که به گزارش دیلی میرر بوش پیشنهاد خود را با بلر مطرح کرد.
به گفته یک منبع آگاه در مصاحبه به میرر «او ]بوش[ به روشنی گفت که می‎خواهد الجزیره را در قطر و در جاهای دیگر با خاک یکسان کند. شکی نیست که روش چنین قصدی داشت و شکی نیست که بلر او را از این کار برحذر داشت.» آن طور که در گزارش میرر آمده است، الجزیره نابود نشدن خود را مدیون بلر است که از ترس عواقب این عمل متحد خود را از این کار بازداشت.
همچون سی‌ان‌‎ان در جنگ خلیج‎فارس در سال 1991، اکنون شبکه خبری الجزیره به بخش مهمی از داستان حمله نظامی به عراق تبدیل شده است. طبق آمارهای خود این شبکه، تعداد مشترکان این کانال تلویزیونی در اروپا از زمان آغاز این جنگ دو برابر شده است. در واقع این کانال رقیبی جدی برای سبک گزارش غربی پدید آورده است. از زمانی که این کانال تلویزیون یدر سال 1996 از بقایای همکاری بی‎بی‎سی با یک خبرگزاری عربستان سعودی و با بودجه 150 میلیون دلار که امیر قطر تأمین کرد سربرآورد، وجهه خبرگزاری‎های عربی تغییر کرده است.
پس از حوادث یازده سپتامبر که الجزیره پیامی از بن‎لادن را پخش کرد، بسیاری آن را به این متهم کردند که این شبکه به بلندگوی القاعده تغییر ماهیت داده است. این شبکه اکنون با 50 میلیون مخاطب به رقیب جدی بی‎بی‎سی تبدیل شده است، و بخش انگلیسی زبان آن هم در مارس سال 2006 به راه خواهد افتاد.
اما در میانه «جنگ آمریکا با ترور» تنها گناه الجزیره این بوده که صحنه را خالی نکرده است. این شبکه تلویزیون اگرچه منتقد سیاست‎های آمریکا و دولت بوش است ضد آمریکایی نیست، مستقل است، تا آنجا که تاکنون تقریبا تمام دولت‎های عرب را به خشم آورده و بسیاری از این کشورها فعالیت آن را تحریم کرده‎اند. شبکه تلویزیون یالجزیره از نادر شبکه‎هایی است که هم صدام آن را تاب نیاورده و هم دولت جدید عراق.
در این میان بوریس جانسون، یکی از نمایندگان محافظه کار مجلس انگلیس که اساساً روزنامه‎نگار و سردبیر مجله اسپکتیتور است، اعلام کرده است که اگر گزارش جلسه بوش و بلر به دستش برسد آن را چاپ خواهد کرد. این گزارش باید در همه چاپ شود، و اگر هر نشریه‎ای به خاطر این کار تحت تعقیب قانونی قرار گیرد، باید تمام سازمان‎ها و رسانه‎ها به پشتیبانی از آن برخیزند. جنگ علیه الجزیره و دیگر روزنامه‎نگاران و خبرگزاری‎های مستقل تاکنون اعتراض زیادی را به دنبال نداشته است، اما نباید حتماً بمباران دیگری اتفاق بیفتد تا همه به فکر اعتراض بیفتند.