بی‎بی‎سی

علی‎اکبر قزوینی
سرویس رادیویی بی‎بی‎سی با تاسیس «شرکت پخش [رادیویی] بریتانیا» (British Broadcasting Company) آغاز به کار کرد. این شرکت تجاری را گروهی از شرکت‎های الکتریکی انگلیسی و آمریکایی که در انگلستان فعالیت داشتند و مارکونی (مخترع رادیو) نیز در میان آنها بود، در 18 اکتبر 1922 پایه‎گذاری کردند. در 14 نوامبر همان سال اولین برنامه این شبکه رادیویی از لندن پخش شد و یک روز بعد نیز ایستگاه‎های مستقر در بیرمنگام و منچستر به پخش برنامه پرداختند. دولت انگلستان اما در ابتدای کار چندان موافق راه‎اندازی رادیو برای عموم نبود. آنها دیده بودند که در آمریکا این امر چه اوضاع نابسامانی یافته بود: صدها ایستگاه رادیویی راه‎اندازی شده بودند که حتی فرکانس بعضی‎هایشان با هم تداخل داشت، هیچ یک از آنها محل درآمد مطمئنی نداشتند و 50 درصدشان ظرف چند سال ورشکست شدند. اما در سال 1921 فشار از سوی انگلیس‎هایی که خواستار رادیو بودند افزایش یافته بود. محافظه‎کاری بیش از حد دولت نیز صنعت تولید رادیو را در این کشور متوقف کرده بود. در حالی که همین انگلستان، مارکونی را پس از آن که در کشور خود (ایتالیا) مورد حمایت قرار نگرفت، دعوت کرده و امکانات توسعه رادیو را در اختیار او قرار داده بود. سرانجام در اوایل سال 1922 اداره کل پست انگلستان (که از سوی دولت حق مدیریت و کنترل تمام وسایل ارتباط جمعی جز رسانه‎های چای را در دست داشت) ابتدا با ساخت چند ایستگاه آزمایشی و سرانجام با تاسیس شرکت پخش رادیویی بریتانیا موافقت کرد. در 14 دسامبر 1922، یک روز پیش از ثبت رسمی شرکت، «جان ریث» به عنوان مدیر عامل به استخدام آن درآمد و از 30 دسامبر فعالیت خود را آغاز کرد. او که مهندس و اسکاتلندی بود، در آن زمان 33 سال داشت. در سال 1927 کلمه Company (شرکت) به Corporation (موسسه / بنگاه) تغییر یافت و بی بی سی با برخوردار شدن از امتیازات خاص سلطنتی (Royal Charter، که تا 31 دسامبر 2006 برقرار است و قرار است در مورد نحوه ادامه آن تصمیم‎گیری شود)، به عنوان شبکه رادیویی رسمی/ دولتی انگلستان شناخته و جان ریث نیز با سمت مدیرکل به لقب «سر» مفتخر شد. او گرچه خدمات زیادی را در زمینه پخش برنامه‎های رادیویی انجام داد، اما نوعی دیکتاتوری نیز در دیدگاه‎ها و رفتار او وجود داشت که باعث شد تا مدتی رادیوهای خارجی تجاری مقبولیت بیشتری نزد انگلیسی‎ها بیابند. تا سال 1938 که پایان دوران ریث بود، بسیاری از انگلیسی‎ها به جای بی‌بی‌سی به شبکه مووسم به «شرکت پخش رادیویی بین‎المللی» (IBC) گوش می‎دادند. این شبکه که برنامه‎هایش قالبی آمریکایی داشتند و بیشتر به موزیک و برنامه‎های سرگرم‎کنننده می‎پرداخت، از ایستگاه‎های مختلفی در اروپا پخش می‎شد. اما با تصرف ایستگاه‎های آن توسط ارتش آلمان در جنگ جهانی دوم، برنامه‎های این شبکه قطع شد. در 30 سپتامبر 1967 «رادیو 1» بی‌بی‌سی برای رقابت با تنها ایستگاه IBC بازمانده از زمان جنگ جهانی دوم و 9 ایستگاه دیگر که به تبع آن تاسیس شده بودند ]این 10 ایستگاه که به «رادیوهای دزد» موسوم شده بودند، سرگرمی‎های به سبک آمریکایی، موسیقی پاپ و برنامه‎های مذهبی پخش می‎کردند[ ، آغاز به کار کرد. همان روز شبکه‎های رادیویی «لایت» (Light؛ با برنامه های مناسب حال بزرگسال ها)، «سه» (Third؛ هنر، فرهنگ و ژانرهای موسیقی ) و خانگی (Home؛ اخبار، نمایشنامه و طنز) نیز به ترتیب به رادیو 2، 3 و 4 تغییر نام دادند. در 8 نوامبر همان سال نیز اولین شبکه رادیویی محلی بی‌بی‌سی (مخصوص محدوده بریتانیای کبیر یا UK) پخش برنامه های خود را آغاز کرد. در 27 آگوست 1990 «رادیو 5» نیز به جمع شبکه‎های رادیویی بی‌بی‌سی اضافه شد. در 28 مارس 1994 این شبکه به «رادیو 5 زنده» (Radio Five Live) تغییر نام داد و به شبکه مخصوص اخبار، گفت‌وگو و ورزش تبدیل شد. بی‌بی‌سی اولین ارسال موج کوتاه را در سال 1925 آزمایش کرد. اما هفت سال طول کشید تا در 19 دسامبر 1932 «سرویس امپراتوری» (که در 1988 به «سرویس جهانی بی‌بی‌سی» تغییر نام داد) آغاز به کار کند. برنامه‎های فرامرزی بی‌بی‌سی اوایل بیشتر روی استرالیا متمرکز بود اما در جنگ جهانی دوم با پخش اخبار برای گستره وسیعی از مخاطبان، جایگاهی ویژه یافت. عربی اولین زبان خارجی سرویس جهانی بی‎بی سی بود که از 3 ژانویه 1938 پخش آن آغاز شد. در 27 سپتامبر همان سال سرویس اروپایی بی بی سی پخش به زبان‎های فرانسه، آلمانی و ایتالیایی را آغاز کرد. برنامه ‎های پرتغالی و اسپانیولی نیز پیش از آغاز جنگ جهانی دوم به آن اضافه شدند. اما در مارس 1999 رادیوی آلمانی بی بی سی پس از 60 سال پخش برنامه تعطیل شد، چون بررسی‎ها نشان می‎داد اغلب مخاطبان آلمانی به نسخه انگلیسی رو آورده‎اند. پخش برنامه به زبان‎های هلندی، فنلاندی، فرانسوی، عبری، ایتالیایی، ژاپنی و مالایایی نیز به دلایل مشابه متوقف شده است. در 25 اکتبر 2005 اعلام شد که پخش برنامه به زیان‎های بلغاری، کرواتی، چک، یونانی، مجاری، قزاقی، لهستانی، اسلواکی، اسلوونیایی و تایلندی نیز تا مارس 2006 به پایان خواهد رسید تا برای آغاز به کار شبکه تلویزیونی خبری به زبان عربی در سال 2007، بودجه کافی ذخیره شود. بنابر آمارهای مربوط به سال 2004، سرویس جهانی رادیو بی‌بی‌سی به ترتیب در میان زبان‎های انگلیسی، هندی، عربی و اردو بیشترین مخاطبان را دارد. تقریبا در همه کشورها، اخبار بی‌بی‌سی را به عنوان خبرهایی بی‎طرفانه ارزیابی می‎کنند و همین باعث شده تا برای مردم بسیاری از کشورها تنها منبع قابل اعتماد اخبار (که دولت محلی در آن دست نبرده است) باشد. سرویس جهانی بی‌بی‌سی هم‌اکنون به 43 زبان برنامه پخش می‌کند و بیش از 150 میلیون مخاطب در سرتاسر دنیا دارد. برنامه‌های رادیویی بی‌بی‌سی را تا 7 روز پس از پخش، از طریق سایت اینترنتی آن می‎توان شنید. جز این، تلاش‎‎هایی برای دریافت برخی برنامه‎ها در قالب فایل‎های MP3 و نیز پخش اینترنتی (پادکستینگ) در جریان است. همچنین بی‌بی‌سی جزء پیشتازان رادیوی دیجیتال در جهان است و هم‌اکنون پنج شبکه رادیویی دیجیتال (مخصوص داخل انگلستان) نیز دارد.