جایگاه انرژی خاورمیانه در امنیت ملی آمریکا

علی‌محمد سابقی
در 29 نوامبر 2005، «ادوارد مورس»، «دیوید گولدوین»، «سیمون هندرسون» و «پل سیمونس» در گردهمایی ویژه سیاسی انستیتو واشنگتن سخنرانی کردند. این گردهمایی تحت عنوان «سرانجام بهای نفت در سال 2006» نقطه نظر سیاسی انستیتو در کتاب «کاهش مخاطره‌پذیری به شوک انرژی خاورمیانه»: عنصری اصلی در تقویت امنیت انرژی در ایالات متحده تألیف «سیمون هندرسون» و «پاتریک کلاوسون» را اعلام کرد. ادوارد مورس مشاور اجرایی شرکت تجاری «هس انرژی» و مؤلف پیشین هفته‌نامه «اطلاعات نفتی» است. دیوید گودرن رئیس استراتژیک‌های بین‌المللی گولدوین و دستیار سابق وزیر انرژی در امور بین‌الملل و قائم مقام «بیل ریچارد سون» سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد است. سیمون هندرسون عضو ارشد انستیتو واشنگتن ساکن در لندن و مؤلف کتاب New Pillar کشورهای محافظه‌کار عرب خلیج‌فارس و استراتژی آمریکاست. پل سیمونس قائم مقام و دستیار وزیر کشور در انرژی، تحریم‌ها و کالاها و کاردار پیشین ایالات متحده در تل‌آویو است. آنچه در زیر می‌آید، گزارشی از نقطه‌نظرهای آنها در تابستان 2005 است.
ادوارد مورس
در دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم، تولید جهانی نفت همه ساله با شتاب رشد یافت و دستگاه سرمایه‌گذاری عظیمی برای پاسخگویی به نیاز روزافزون برقرار شد. صنعت وارد دوره‌ای از محدودیت تامین نفت شد که با بحران نفت در دهه 70 آشکار شد. در دهه 80،‌ تصویر تقاضا تغییری اساسی یافت؛ تقاضای نفت در سال 2000 تفاوت چندانی با نیاز به آن در سال 1980 نداشت. این امر منجر به تقویت تولید بیش از اندزه‌ای شد که تا آن هنگام، اساس فعالیت دنیا را تشکیل می‌داد. امروز، ظرفیت تولید اوپک از میزان آن در سال 1980 کمتر است. صنعت جهانی نفت به کمک سرمایه‌گذاریهای قبلی به حیات خود ادامه داده است.
مثال دیگری برای متمایز ساختن چرخه‌های نفتی، محدودیت تولیدی است که از اواخر دهه 1990 جهان با آن روبرو شده است. وضعیت اساسی در چند سال آینده همانند چند سال گذشته خواهد بود. نظام جهانی در محدودیت تولید به سر خواهد برد و نسبت به خطر افزایش قیمت‌ها آسیب‌پذیر خواهد ماند. قیمت نفت روندی صعودی داشته است، گرچه مراحل کوتاه مدتی از نوسان مانند کاهش اخیر قیمت‌ها را شاهد بوده است. رشد پایدار اقتصادی مایه تداوم تقاضاست، جنبه دیگر مسأله، نمای مبهم تأمین نیاز است. تولید کشورهای غیر اوپک به مراتب کندتر از میزان تقاضا رشد می‌یابد و اکثر این تولید از نظر تصفیه ترش (یعنی حاوی سولفور زیاد) است. ظرفیت اضافی اوپک به کار گرفته شده و ظرفیت رشد آن اندک است. عوامل متعددی منجر به کاهش سرمایه‌گذاری در ظرفیت تولید جدید شده که از آن جمله،‌ ارزیابی کمتر سطوح قیمتهای بعدی بوده است. افزایش قیمت نفت باعث شده که مالکان منابع متقاضی دریافت بیشتر در مقابل حق اکتشاف مناطق بالقوه سودآور شوند که به نوبه خود باعث کاهش میزان سرمایه‌گذاری و کاهش تأمین می‌شود. همین تصویر در مورد تصفیه مطرح می‌شود، ظرفیت پالایشگاهی در دهه 80 به سرعت افزایش یافت که همگام با رشد تقاضایی بود که در دهه 60 و 70 رخ داده بود و باعث ایجاد محیطی مطلوب و منظم شد. کاهش تقاضا در دهه 80 منجر به افزایش ظرفیت تصفیه شد؛ در 1987، ظرفیت اضافی تصفیه در ایالات متحده به تنهایی 9/9 میلیون بشکه در روز بود، از آن پس به علت کاهش بازگشت سرمایه، سرمایه‌گذاری محدودی در ظرفیت‌سازی انجام شده و به جای آن، سرمایه‌گذاری براساس شرایط محیطی صورت گرفته است. سرمایه‌گذاری در تولید و تصفیه فقط طی زمان به سرانجام مطلوب خواهد رسید. چند سال آینده،‌ سالهایی از آسیب‌پذیری قابل توجه نسبت به شوک‌های سیاسی خواهد بود.
دیوید گولدوین
نفت خاورمیانه نه تنها در حال حاضر برای تامین نیاز به انرژی ایالات متحده ضروری است، بلکه تمام شواهد نشانگر رشد وابستگی آمریکا به منطقه‌ طی دهه‌های آتی است. در حقیقت، وابستگی ایالات متحده به تامین انرژی از خاورمیانه طی 30 سال آینده دو برابر خواهد شد. حتی اگر ایالات متحده می‌توانست بر وابستگی انرژی خود فائق آید (که سناریوی غیر محتمل به نظر می‌رسد) سایر ملت‌ها همچنان به نفت خاورمیانه وابسته خواهند ماند و بنابراین نسبت به نگرانی حکومتهای خاورمیانه حساسیت خود را حفظ خواهد کرد. وابستگی ملت‌های مصرف‌کننده به خاورمیانه، نوعی آسیب‌پذیری سیاسی برای ایالات متحده ایجاد می‌کند که ممکن است از نظر واشنگتن، اقناع ملت های مصرف‌کننده به همکاری بر سر ابتکارهای سیاسی مربوط به کشورهای تولیدکننده نفت خاورمیانه را دشوار کند. بازار جهانی نفت ناشی از جهانی‌سازی وابستگی سیاسی ملت‌های فوق به مصرف نفت را صرف‌نظر از نیاز ایالات متحده پایدار می کند.تنابراین پاسخ یکجانبه در مورد مسایل انرژی برای ایالات متحده وجود ندارد و فقط راه‌حلی جهانی که به طور خاص شامل چین و روسیه باشد،‌ مطرح می‌شود. مسأله رقابت در سیاست خارجی هنگامی مشکل‌تر می‌شود که ملیت‌گرایی در مورد منابع، قدرت بیشتری پیدا می‌کند.
برداشتن گام‌های متعدد توسط حکومت ایالات متحده می‌تواند امنیت انرژی را بهبود بخشد، ایالات متحده باید جامعه جهانی را از طریق فعالیت‌های خود در سرزمین آمریکا با ارتقای صرفه‌جویی چشمگیر انرژی با استفاده از ابزارهای کارآمدتر از نظر سوخت، تأمین سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌ها و زیرساختارهای جدید و پذیرش سیاست تکنولوژی ملی برای جایگزینی قانونگذاری وسیع و بلندپروازانه بدون هدف مشخص رهبری کند. به علاوه، نیاز به راهبردهای سیاست خارجی برای ارتقای بهتر ثبات در ملت‌های دارای نفت در آفریقا و آمریکای لاتین احساس می‌شود و نیز باید امنیت کلی نظام انرژی که در دهه 70 بنا گذاشته شده است، به روز شود. همچنین نوسازی سازمان کلی انرژی توسط جامعه بین‌المللی یعنی سازمان توسعه و همکاریهای اقتصادی حیاتی است. ایالات متحده باید بازار آزاد انرژی را تشویق کند و نیز انرژی باید به عنوان نرم‌افزاری به منظور ارتقا و علاقه افراد به اجناس آمریکا شود.
سیمون هندرسون
ایالات متحده نمی‌تواند از این واقعیت که اقتصاد جهان وابسته به نفت خاورمیانه است، ‌گریزی داشته باشد و بنابراین اختلال در تأمین نفت بر این مساله مؤثر خواهد بود. خودکفایی در انرژی بلندپروازی مطلوبی است، ولی ایالات متحده را از رخدادهای سایر نقاط مصون نمی‌کند. طی دوتا سه دهه آینده، جایگزین‌هایی برای نفت در مسائل حمل و نقل سریر خواهد آورد که بخشی از آن ناشی از مکانیسم‌های بازار به دلیل رقابت به دلیل قیمت‌های بالاست، ولی طی چند سال آینده،‌ راه‌حل درخشانی وجود ندارد که البته بدان معنا نیست که نباید هیچ کاری انجام داد.
تمرکز جدید سیاست خارجی انستیتو واشنگتن،‌ «کاهش آسیب‌پذیری به شوک‌های انرژی خاورمیانه: عنصری اساسی در تقویت امنیت انرژی ایالات متحده» (نوشته هندرسون و کلاوسون) گروهی از معیارها را توضیح می‌دهد که می‌توان و باید مطرح کرد. ایالات متحده در حال حاضر تا حدودی چند اقدام را در دست دارد. نکته مهم آن است که کاهش اخیر قیمت‌های نفت نباید چنین اثر سیاسی داشته باشد که مسأله تمام شده انگاشته شود. عناصر حل مسأله شامل سازماندهی روند سیاست انرژی به منظور تلفیق تمام اهداف ملی، بهبود اطلاعات و تقویت هماهنگی، طراحی نقشه‌های جایگزین برای پاسخگویی به شوک انرژی یعنی فراتر از بهره‌وری از ذخایر نفتی،‌ افزایش نقش ذخایر نفتی و تأمین ظرفیت و انعطاف بیشتر در تمام بخش‌های نظام تأمین انرژی است.
در سطح بین‌المللی، ایالات متحده باید بهترین روش‌های ضد تروریسم را تقویت کند؛ اصلاحات سیاسی را به عنوان بخشی از جنگ در مقابل بنیادگرایی خشن تشویق کند، حملات توسط کشورهای دشمن را دفع نماید و طراحی کافی برای نیروهای نظامی بخصوص نیروی دریایی را مدنظر قرار دهد و در این زمینه،‌ پیشنهادهای تئوری وجود ندارد. اظهارات اخیر رهبران ایران در مورد اقدام علیه صادرات نفت خلیج ‌فارس نشانگر آن است که وقت اندکی باقی مانده است. گزارش جدید انستیتو واشنگتن باید مشارکت چشمگیری به قالب‌بندی سیاسی و مباحثات آن داشته باشد.
پل سیمونس
طی سه ماه گذشته، قیمت نفت رو به کاهش بوده و پیش‌بینی وزارت انرژی برای قیمت متوسط نفت در سال 2006 حدوداً 65 دلار در هر بشکه بوده است.
حکومت ایالات متحده درصدد حمایت از تأمین انرژی ایالات متحده آمریکاست. این کشور در حال افزایش ذخیره استراتژیک نفت است تا اطمینان یابد دولت می‌تواند در وضعیت‌های خاص بازارهای بی‌قرار را آرام کند. پیشنهاد اخیر برای آزادسازی منابع پس از توفان کاترینا مثالی برای تأثیر چنین سیاستی است.
ایالات متحده همچنین در مسائل امنیت انرژی بین‌المللی فعال است و مذاکرات دوجانبه‌ای را با چین و هند در دست دارد و آن کشورها را به راهبردهای هماهنگ‌تری در مقابل ذخایر استراتژیک نفت جذب می‌کند. واشنگتن به طور فعال، گسترش تأمین نفت فراتر از اوپک را تشویق می‌کند که می‌توان برای مثال از برقراری خط لوله باکو – جیحان – تفلیس برای سرازیر کردن نفت دریای خزر به بازار جهانی نام برد.
دولت بوش بر تبدیل تکنولوژی انرژی تأکیدی جدی دارد. این دولت همچنین به طور فعال، تکنولوژی‌های افزایش کارایی انرژی را مانند نوآوریهای متعدد ماشین‌ها با سوخت‌های چندگانه مورد تشویق قرار داده است.