ریسک‌پذیری از نوع روسی

ایران و روسیه این روزها شرایط بسیار حساسی را تجربه می‌کنند که می‌تواند به بهبود روابط دو جانبه و یا وخامت آن بینجامد. نگاهی گذرا به تحلیل‌های کارشناسان در خصوص روابط تهران ـ مسکو این حقیقت را آشکار می‌کند که روسیه به عنوان یکی از شرکای تراز اول تجاری ایران و نیز کشوری که رای وتوی شورای امنیت را در اختیار دارد باید در راه حمایت از روابط خود با ایران بهای گزافی بپردازد زیرا آمریکا و اروپا که روابط نزدیکی با روسیه دارند همچنان بر ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت تاکید می‌کنند و تنها راه اثبات دوستی روسیه را حمایت و یا حداقل عدم مخالفت با گزینه ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت می‌دانند.
این در حالی است که مسکو در تلاش برای حفاظت از روابط خود با ایران و از سویی دیگر قانع کردن غرب پیشنهاد انتقال عملیات غنی‌سازی اورانیوم ایران به خاک روسیه را مطرح کرده است. اما پاسخ قطعی تهران به این طرح همچنان نامشخص است. تمامی این عوامل آینده روابط ایران و روسیه را با تهدید جدی مواجه کرده است و هرگونه بن‌بست در روابط دوجانبه در قراردادهای کلان تجاری تهران ـ مسکو (به خصوص در زمینه تفاهم‌نامه‌های هسته‌ای) را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
از نظر روسیه، ایران همسایه‌ای پراهمیت و دارای قدرت منطقه‌ای است که قدرت نفوذ فوق‌العاده‌ای در آسیای مرکزی، خاورمیانه و جهان اسلام (شامل اقلیت مسلمان روسیه) دارد و در صورتی که همکاری روسیه ـ آمریکا در قبال فعالیت‌های هسته‌ای ایران تغییری شگرف در «سیاست ایران» روسیه پدید آورد، پیامدهای کوتاه مدت و دراز مدت آن بر منافع ملی روسیه بسیار ملموس خواهد بود. برای مثال با توجه به بحران گازی اخیر میان روسیه و اوکراین و تنش‌های روسیه- ارمنستان در زمینه صادرات گاز، منابع گاز ایران می‌تواند به عنوان جایگزین گاز روسیه مورد استفاده اوکراین و ارمنستان و حتی کشورهای اروپایی قرار گیرد.
از سوی دیگر موضوع رقابت چین مطرح است که در اوایل دهه 1990 میلادی به عنوان بخشی از تعامل با آمریکا قرارداد فروش دو رآکتور هسته‌ای به ایران را لغو کرد و این احتمال وجود دارد که در صورت عقب‌نشینی روسیه (به عنوان بزرگترین شریک هسته‌ای ایران)، چین جایگزین آن شود. این کشور آسیایی هم‌اکنون نیز بزرگترین شریک ایران در زمینه انرژی است و قراردادهای هنگفتی در زمینه خرید گاز و نفت از ایران به امضا رسانده است. لحاظ ژئوپولتیک با توجه به حمایت روسیه از نقش ایران به عنوان نیرویی مقابله‌کننده با نفوذ آمریکا در منطقه، روی برگرداندن از تهران به نفع مسکو نیست، زیرا روسیه همچنان از تهدید منافع ملی خود به دنبال توسعه نظامی آمریکا در منطقه نگران است.
استقرار نظامیان آمریکایی در منطقه خزر نه تنها زمینه را برای نفوذ هر چه بیشتر آنها در منابع انرژی این منطقه فراهم می‌کند بلکه از اهمیت نقش کلیدی روسیه در میان کشورهای باقی‌مانده از اتحاد جماهیر شوری سابق نیز می‌کاهد. این در حالی است که کارشناسان سیاست خارجی روسیه همواره بر نقش تثبیت‌کننده ایران در منطقه شامل مواضع آن در قبال قره‌باغ، روند صلح چچنی و تنش‌های ایجاد شده میان ارمنستان، آذربایجان و تاجیکستان تاکید می‌کنند.
در واقع بسیاری از تحلیلگران بر این عقیده‌اند تا زمانی که ادعاهای غرب در خصوص تهدیدآمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران به اثبات نرسد و ایران به پروتکل الحاقی پایبند بماند، روس‌ها در خصوص ایجاد تغییری شگرف در سیاست خارجی خود در قبال تهران بسیار محتاطانه عمل خواهند کرد و این روند با توجه به اهمیت روسیه در جوامع بین‌المللی تصمیم‌گیری‌های اروپا و آمریکا را در قبال تهران تحت تاثیر قرار می‌دهد.