ترور شاه و انحلال حزب توده

پیشینه
بعضی از محققان مورخان معتقدند که در آن شرایط مجلس شورای ملی با فشار مردم و آزادیخواهان درصدد لغو قرارداد استعماری نفت جنوب بود و انگلستانم توقع داشت محمدرضا پهلوی برای تحکیم موضع شرک انگلیسی نفت جنوب و آسوده خاطر ساخت ساکسون‌ها،‌ اقدام قاطعی به عمل آورده، ولی او قادر به این اقدام نبود، لذا نقشه سوءقصد به شاه با توافق سفارت انگلستان در تهران و توسط سپهبد رزم‌آرا که مهره‌ای قابل اعتماد برای انگلیس محسوب می‌شد، به اجرا درآمد. این اقدام می‌توانست 2 پیامد داشته باشد. یا شاه کشته می‌شد که در آن صورت رزم‌آرا با یک کودتا به قدرت می‌رسد و سناریو را مطابق میل شرکت نفت انگلیس پیش می‌برد یا شاه زنده می‌ماند که در این حالت، او مرعوب شده و حرف‌شنوی پیدا می‌کرد و ضمنا با حاکم شدن فضای اختناق بر کشور شرایط لازم برای پیشبرد مقاصد بیگانگان فراهم می‌آمد. بر مبنای این توطئه، ساعت 3 بعدازظهر روز 15 بهمن محمدرضا پهلوی مقابل در ورودی دانشکده حقوق دانشگاه تهران توسط خبرگزاری به نام ناصر فخرآرایی هدف گلوله قرار گرفت و زخم مختصری برداشت و زنده ماند، اما ضارب به قتل رسید.
پیامدها
بلافاصله در تهران حکومت نظامی اعلام و کلیه روزنامه‌ها . شخصیت‌های مخالف دولت،‌ توقیف شدند و روز 16 بهمن رژیم اعلام کرد:‌مدارکی پیدا شده که نشان می‌دهد ضارب به حزب توده وابستگی داشته است و بر همین اساس حزب توده را غیرقانونی اعلام کرد و لیکن بعضی از محققان با ذکر شواهد زیر معتقدند که رزم‌آرا و انگلستان در پشت صحنه عملیات ترور را کارگردانی می‌کردند:
1.در آن روز به بهانه میتینگ حزب توده بر مزار دکتر ارانی به دستور رزم‌آرا همه نظامیان پایتخت با تمام تجهیزات رد پادگان‌ها در حال آماده‌باش کامل بسر می‌بردند و آماده هر اقدامی بودند.
2. گزارشی در پرورنده وجود داشت که نشان می‌داد رضا زاهدی سرباز وظیفه ماشین‌نویس رکن 2 ستاد ارتش در سال 1327 کارت خبرنگاری برای ناصر فخرآرایی را شخصا ماشین کرده و تحویلش داده است.
3.یکی از نمایندگان مجلس حاضر در صحنه می‌گوید: ‌وقتی اولین گلوله به سمت ضارب شلیک شد او دستهایش را به نشانه تسلیم بالا برد و گفت: این که دیگر قرار نبود! معنای سخن او این بود که شما قول داده بودید که جان مرا به خطر نیندازید، پس چرا تیراندازی می‌کنید؟ نماینده مذکور ادامه داد: ‌برای این که ضارب کلام دیگری از دهانش خارج شنود، سیل گلوله به سوی او شلیک شد.
4.پس از ترور، با وجود آن که شاه و متین دفتری فریاد زدند «ضارب را نکشید»‌ نظامیان او را با شلیک 11 گلوله کشتند.
5. با وجود اصرار وکیلان مدافع، اجازه بازجویی از نظامیان که به سوی ضارب شلیک کردند،‌ داده نشد.
6. قرار بود پس از سوءقصد و قتل شاه، گارد احترام که در دانشگاه حضور داشت، تمام حاضران را که متشکل از خانواده شاه، هیات دولت، نمایندگان مجلس، امیران ارتش و نزدیکان شاه بودند در محل دانشکده حقوق بازداشت کنند تا نیروهای نظامی آماده وارد عمل شوند و همه مکان‌های حساس را اشغال کنند و کودتا را به اجرا درآوردند. پس از ترور نیز در اولین اقدام، درهای دانشکده حقوق بسته شد و همه مقامات کشور توسط نیروهای نظامی تحت کنترل قرار گرفتند. به هر حال حزب توده به عنوان تشکیلات وابسته به یک کشور خارجی، ‌بهترین زمینه را برای این قبیل اقدامات فراهم می‌آورد و کما این که در جریان نهضت ملی کردند نفت نیز انگلستان و آمریکا به بهانه خطر حزب توده کودتای سیاه 28 مرداد را طراحی و اجرا کردند.