استراتژی جدید آمریکا در شبه قاره

یوسف محسن‌زاده
سفر بوش به هند و پاکستان که در میان اعتراضات عمومی صورت گرفت البته از یک تحول قابل ملاحظه‌ای در سیاست خارجی آمریکا حکایت می‌کند. کاخ سفید رویکرد متفاوتی نسبت به این دو کشور که دچار رقابت‌های حاد دیرینه و ظاهراً لاینحل هستند، اتخاذ کرده و سفر بوش، برخلاف پیش‌بینی‌های وزارتخانه آمریکا، بر رقابتهای مزمن این دو کشور خواهد افزود. بوش در این سفر قرارداد مهمی در زمینه همکاری‌های هسته‌ای با دهلی‌نو منعقد کرد. براساس این قرارداد، دو کشور در قلمرو انرژی هسته‌ای به تبادل اطلاعات پرداخته و آمریکا به نیروگاههای غیرنظامی هند که مقامات دهلی‌نو آنها را در معرض نظارت بین‌المللی قرار خواهند داد، کمک‌های علمی و فنی لازم را ارائه خواهد کرد.
این کمکها در حالی است که هند معاهده NPT را امضا نکرده و دستیابی‌اش به انرژی هسته‌ای و حتی سلاحهای هسته‌ای بدون توجه به مقررات این معاهده صورت گرفته است. کاخ سفید حاضر نشد چنین کمکهایی را به دولت پاکستان که متحد راهبردی آمریکا محسوب می‌شود، ارائه کند. رایس در این زمینه بدون اینکه توضیح دهد اعلام نمود «هند با پاکستان متفاوت است» در این حال است که پاکستان صدمات زیادی از طریق جانبداری‌اش از آمریکا در جنگ با رژیم طالبان متحمل شده است و اکنون بنا به گواهی مقامات آمریکایی، یک عنصر کلیدی در مبارزه علیه تروریسم که از سوی آمریکا راه‌اندازی شده است، محسوب می‌شود.
حتی چنانچه قرارداد هسته‌ای آمریکا و هند را به منزله یک مشوق انتقادی آمریکا به دهلی‌نو برای عدم جانبداری از پرونده هسته‌ای ایران بدانیم این قرارداد، ظرفیت به هم زدن موازنه هسته‌ای میان هند و پاکستان را دارد. موازنه‌ای که چنانچه اقدام به موقع اسلام‌آباد برای مسلح شدن به توان هسته‌ای انجام نمی‌گرفت، سیطره سیاسی و نظام هند بر سراسر شبه قاره را رقم می‌زد و پاکستانیها را به قدرت دوم منطقه مبدل می‌ساخت. اکنون مداخله علمی و فنی آمریکا در این موازنه علیرغم تلاش‌ آمریکا برای پنهان کردن اثرات جانبی قرارداد هسته‌ای‌اش با هند، می‌تواند توان فناوری و تکنولوژیک هسته‌ای هند را ارتقا بخشد و آن را یک سر و گردن بالاتر از توان هسته‌ای پاکستان قرار دهد.
مقامات اسلام‌آباد، علیرغم اینکه از بوش، ‌در میان اعتراضات شدید مردمی استقبال کردند، از این نکته مطلع بوده و گویی از ابراز مناسبی برای ابراز منطقه نظرات اعتراضی خویش بهره‌مند نیستند. بنظر می‌رسد تا زمانیکه اسامه بن‌لادن در قید حیات باشد، پاکستان برای آمریکا اهمیت خواهد داشت. اکنون توجه ساختاری و بنیاد کاخ سفید به سمت هند معطوف شده است. چه بسا در این شرایط پاکستانیها، ناچار به سمت روسیه چرخش پیدا کرده و بعد از گذشت بیش از دو دهه از پایان جنگ سرد تغییر ژرفی در موازین قوا ایجاد شود. به هر حال، قرارداد جدید هسته‌ای آمریکا و هند به منزله خنجری است که کاخ سفید به پشت یکی از نزدیکترین متحدان منطقه‌ای خود زدند.