پاسداشت حریم پیامبر رحمت و آزادی

زهره آشتیانی
مراسم پاسداشت حریم حرمت پیامبر(ص) در اعتراض به چاپ کاریکاتورهای موهن، این بار در جلوی سفارتخانه‌ها بلکه در حسینیه ارشاد و با حضور جمعی از روشنفکران و فعالان سیاسی برگزار شد. روز پنجشنبه حسینیه ارشاد شاهد تعداد بیشماری از کسانی بود که در اعتراض به مقدسات مذهب خود گردهم آمده بودند به طوری که تعداد صندلی‌های حسینیه ارشاد پذیرای تمامی آنها نبود و تعدادی انتهای سالن ایستاده و جریان این مراسم را دنبال می‌کردند. ردیف‌های جلویی میزبان میهمانانی خاص بود که به محض ورود آنها برای دقایقی زمزمه‌ای در میان حاضران شکل می‌گرفت.
در حسینیه ارشاد هم چهره‌‌های اصلاح‌طلب دیده می‌شدند و هم فعالان ملی ـ مذهبی، هم روحانیون چپ‌گرای اصلاح‌طلب و هم نمایندگان اقلیت‌های مذهبی. حضور عبدالله نوری که دقایقی پس از ورودش موسوی خوئینی‌ها، موسوی بجنوردی، محسن کدیور و موسوی لاری در کنارش جای گرفتند فضایی دیگر را بر مراسم حاکم ساخت.
محمدرضا خاتمی دبیر کل جبهه مشارکت، احمد بورقانی و محسن میردامادی نیز دیگر چهره‌های شاخص اصلاح‌طلبان بودند. این در حالی بود که هاشم صباغیان و محمد بسته‌نگار نیز به جمع آنها پیوستند.
تعدادی از مشاوران و وزرای خاتمی چون هادی خانیکی و علی صوفی و همچنین فعالان عرصه زنان چون فخرالسادات محتشمی‌پور و فاطمه راکعی و البته الهه کولایی نیز در این مراسم حضور داشتند.
در تمام طول این مراسم که سکوتی خاص بر سالن حسینیه حاکم بود تنها سخنرانی محسن کدیور بود که گهگاهی حاضران را به واکنش وادار می‌کرد.
اما در این مراسم تعدادی میهمان خارجی از جمله توماس افلیس رئیس‌ کنفدراسیون روابط عمومی اروپا نیز بود که مترجم او در تمام طول سخنرانی‌ها به ترجمه مطالب مطرح شده می‌پرداخت و او نیز پس از پایان سخنان محمدرضا خاتمی با نوشتن یادداشتی ابراز تأسف خود را از سانسور اخبار ایران در اروپا اعلام کرد و این در حالی بود که او از برگزاری چنین مراسمی در اعتراض به اقدامی توهین‌آمیز بسیار تعجب‌ کرده بود.
دبیر کل جبهه مشارکت ایران نخستین سخنران بود که در کلام نخست خود دنیای امروز را از آن جهت بسیار عجیب و غریب خواند که در یک طرف ندای آزادی طنین‌انداز است و از سوی دیگر نماد آن چنگ انداختن به چهره پیامبر(ص) است. محمدرضا خاتمی با اشاره به آنچه در کشورهای اروپایی در تعرض به ساحت پیامبر اکرم(ص) اتفاق افتاده گفت: «نمی‌توان پذیرفت که این رفتارها در راستای آزادی بیان باشد و تنها توهین به دین است و این در حالی است که اگر ما به دنبال آزادی و دموکراسی هستیم به دموکراسی اخلاق بنیاد پایبند باشیم.»
اما وی جنگ‌طلبی را پشت پرده تمامی این تحرکات اخیر دانست و تاکید کرد: «براساس دین ما حتی حق اهانت به بت‌ها را نداریم، اگر منجر به این شود که آنها به مقدسات ما توهین کنند. آنچه در غرب اتفاق افتاد از روی جهل نیست و اگر شروع آن جاهلانه باشد ادامه و اصرار بر آن نمی‌تواند از روی جهل باشد.»
در حالی که خاتمی از غربی‌ها خواست تا با منطق و ادب درباره اسلام سخن گویند و حتی آن را نقد کنند به انتقاد از نحوه اعتراض‌ها به این اقدامات توهین‌آمیز پرداخت و گفت: «آیا حکومت‌هایی که از دین دستاویزی ساختند می‌توانند وارد شوند؟ کسانی که با رفتار خود در کشور و جهان چهره اسلام را مخدوش کرده‌اند آیا امروز می‌توانند مدافع اسلام باشند؟»
بنابراین دبیر کل جبهه مشارکت ایران اسلامی برخی حرکت‌هایی که در ایران در اعتراض به کاریکاتورهای چاپ شده شکل گرفت را مطابق با هیچ منطقی از جمله منطق اسلام ندانست و خواستار آن شد که مسلمانان در مقابل خشونت‌های به کار گرفته شده مطابق پیامبر و ائمه رفتار کنند. مصطفی ملکیان سخنران بعدی بود که توهین به پیامبر را با هر مبانی اخلاقی عملی زشت و غیرقابل دفاع دانست و دفاع توأم با خشونت از مقدسات اخلاقی را هم عقلایی و دینی ندانست.
وی در ادامه صحبت‌هایش به تقسیم «قداست» در دو بعد برون دینی و درون دینی پرداخت که از منظر او اقتدار، شکوه و زیبایی، حاکمیت بر امور غیر مقدس، ثبات، تغییر ناپذیری، برخورداری از حقانیت و الگو بودن از ویژگی‌های قداست‌ است. ملکیان سپس با یادآوری اینکه جایگاه و آبرویی که پیامبر در تاریخ به دست آورده با این اهانت‌ها آسیب نمی‌بیند، تصریح کرد: «ما اگر واکنش نشان می‌دهیم به این دلیل است که درد و رنج غیرضروری بر انسان‌ها وارد شده است. حیثیت انسان و جایگاهش در این مساله مهم نیست زیرا به انسان‌ها در هر جایگاهی که باشند نباید توهین شود.»
پس از پایان سخنرانی‌ طولانی ملکیان که فضای سکوت و توجه را در سالن حاکم کرده بود قرار شد تا نمایندگان اقلیت‌های مذهبی نیز دقایقی صحبت کنند. آلبرت کوچوئی رئیس انجمن آشوریان ایران وقتی در جایگاه سخنرانی قرار گرفت ابراز تأسف کرد از کسانی که خود را مسیحی می‌خوانند اما حرمت کلام مسیح را که از آزادی بیان سخن گفته است حفظ نکرده‌اند.
هارون پشایائی رئیس انجمن کلیمیان نیز توهین به پیامبر اسلام را ناشی از کم‌خردی توهین‌کنندگان دانست و البته این در حالی است که رویداد چنین تحرکاتی را موجب همبستگی بیش از پیش مسلمانان برشمرد.
جلال جلالی‌زاده نماینده اهل سنت نیز پشت تریبون قرار گرفت تا درباره پیامبر اسلام(ص) سخن گوید. به اعتقاد وی به عنوان فردی که اسلام را پذیرفته‌ایم باید از حریم پیامبر(ص) دفاع کنیم و این همان طوری است که دفاع از حق هر کس دیگری وظیفه هر مسلمان است.
جلالی‌زاده اقدام کسانی را که مدعی مبارزه با تروریست‌ هستند یک ترور دانست و توضیح داد: «آیا هتک شخصیت یک فردی که مورد احترام انسان‌هاست ترور نیست، آیا ترور تنها مادی است؟ بنابراین اگر قرار باشد تروریست را در اتمام ابعاد محکوم کنیم باید ترور معنوی را نیز محکوم کنیم.» علی حکمت که به گفته خودش به دلیل بیماری‌اش قرار نبود سخنرانی کند با مشاهده فضای حاکم بر جلسه قبول کرد تا برای دقایقی سخن گوید.
وی طرح نظریه برخورد تمدن‌ها از سوی هانتینگتون و گفت‌وگوی تمدن‌ها از سوی سیدمحمد خاتمی را خاطر نشان ساخت و به تناسب طرح چنین مباحثی بحث اختلاف ادیان را بحثی دیرباز خواند که سال‌هاست که برای همگرایی ادیان نیز تلاش‌های بسیاری صورت می‌گیرد.
اما وی مذهب مسیحیت ساخته شده از سوی حکومت غربی‌ها را مذهبی نامید که قادر به همزیستی مسالمت‌آمیز با دیگر مذاهب نیست و این در حالی است که در طول سالیان گذشته تمامی مذاهب کنار یکدیگر زندگی می‌کردند‌. حکمت رفتار غربی‌ها را ناشی ار تجدد بی‌مایه و کم‌عمقی آنها دانست و از رفتارهای آنها به نوروریسم و شوونیسم غربی تعبیر کرد.
اما محسن کدیور تنها سخنران این مراسم بود که صحبت‌هایش کف زدن‌های حضار را به دنبال داشت.
او در همان ابتدا با تشویق‌های مکرر حاضران پشت تریبون قرار گرفت تا به گفته خودش از زاویه دیگر به بررسی این موضوع بپردازد.
کدیور در ابتدای سخنانش خشونت را زاییده جهل و قدرت‌طلبی دانست که به اعتقاد او قدرت‌طلبان با توسل به خشونت آن را تقدیس می‌کنند.
کدیور طراحی چنین کاریکاتورهایی را ناشی از نوعی نئوفاشیسم نامید و تصریح کرد: «اکنون نئوفاشیست‌ها به دنبال ترویج این اندیشه هستند که هیچ یک از مسلمانان حق زیستن در اروپا را ندارند و این مساله ناشی از برداشت متفاوت آنها از اسلام است.» وی با لحنی متفاوت «جهل، قدرت‌طلبی و استکبار» را ریشه اصلی خشونت‌زایی نامید.
کدیور در پایان در حالی که از آیت‌الله منتظری و مهدی کروبی برای اعتراض به تخریب حسینیه شریعت در قم تشکر کرد.