پاداش تدبیر اخوان‎المسلمین مصر

گروه بین‎الملل، سیدعماد حسینی:
پایان دور اول از انتخابات پارلمانی مصر شاخص‎های جدیدی را در ساختار سیاسی مصر نمودار کرد؛ ساختاری که به گفته برخی از کارشناسان می‎تواند خبر از شکل‎گیری راهبرد جدیدی از اصلاحات در چارچوب سیاسی مصر یا به شکل و گونه‎یی دیگر خبر از وقوع اصلاحاتی بنیادی در تفکرات اخوان‎المسلمین به عنوان قدرتمندترین گروه پیروز پس از حزب ملی‎گرای حاکم بر این کشور می‎دهد. به اعتراف مسوولان حزب حاکم در مرحله اول از انتخابات سه مرحله‎یی مصر گرچه با یاری گرفتن از نامزدهای پیروز منشق شده از حزب موفق شدند کرسی‎های خود را در پارلمان ظرف چند ساعت از 67 کرسی به 113 برسانند، اما بطور حتم شکست بیش از 100 نامزد از آنها گواهی بر شکستی بزرگ در برنامه‎های تبلیغاتی و سیاسی این حزب دارد.
حزب حاکم تنها طرف شکست خورده در این انتخابات نبود، بلکه سکولاریست‎های مخالف دولت به رهبری ایمن نور که از ائتلاف چند حزب و گروه مخالف ادامه ریاست‌جمهوری حسنی مبارک تشکیل شده و ادعای حمایت امریکا و غرب را از خود دارند هم جزو بازندگان بزرگ این مرحله از انتخابات محسوب می‎شوند به نحوی که تنها‌21 کرسی را در این دور به خود اختصاص دادند. این پیروزی کم‎رنگ نشان داد که این گروه و جریا‎نها پایگاه محکمی در جامعه مصر نداشته و غرب و امریکا (در صورت صحت ادعای آنها) نمی‎توانند برای تغییر و انجام اصلاحات در مصر روی آنها حساب ویژه‎یی باز کند. حزب حاکم این کشور کسب‌34 کرسی در مرحله اول از انتخابات توسط اخوان‎المسلمین را حتی در کابوس‎هایش هم تصور نمی‎کرد. به اعتراف اکثر قریب به اتفاق کارشناسان عرب، انتخابات پارلمانی مصر را باید نقطه عطفی در روند سیاسی مصر توصیف کرد. با وجود تمامی انتقاد صورت گرفته از سوی محافل جهانی در مورد کندی اصلاحات در این کشور اما پیشرفت‎های بزرگی در زمینه حضور مخالفان در صحنه سیاسی حداقل به شکل ظاهری آن تا این مرحله از انتخابات مشاهده می‎شود. در وی دیگر معادله، قدرت گرفتن اخوان‎المسلمین را هم می‎توان یکی از ویژگی‎های بیاد ماندنی از روند سیاسی مصر دانست.
به گزارش منابع خبری کسب 7/20 درصد از کرسی‎های اختصاص یافته در مرحله اول انتخابات مصر یک پیروزی بی‎نظیر برای اخوان‎المسلمین است که تا چند سال پیش مهمترین دشمن داخلی دولت حسنی مبارک محسوب می‎شدند. به اعتقاد کارشناسان با توجه به این که اخوان‎المسلمین تنها 65 نامزد را در این انتخابات وارد صحنه کرده است کسب34کرسی آنهم در این مرحله به معنای موفقیت 65 درصدی برای این گروه اسلامگرا محسوب می‎شود. گرچه شاید برافراشتن شعار اسلام را‎ه‎حل است. برای این گروه سنتی و بنیادگرای سابق چهره اسلامی در قالب‎های نوین نیز نقش عمده‎یی در این پیروز ایفا کرد. این نخستین بار است که یک حزب و دسته می‎تواند این میزان از کرسی‎ها را در پارلمان مصر که عملا در قبضه حزب ملی حاکم بوده است، به دست آورد.
شکست نامزدهای حزب حاکم از گارد قدیمی گرفته تا شخصیت‎های نوگرا در مرحله‌یی از انتخابات که اکثر رهبران حزب قبلا آن را زنگ تفریح حزب اعلام می‎کردند نشان از اوج تحولات ایجاد شده در داخل جامعه مصر دارد، زیرا حزب حاکم که حسنی مبارک را در راس هرم خود داشته و جمال مبارک و فتحی سرور نظریه‎پردازان قدیم جدید آن محسوب می‎شوند در مناطقی شکست را متحمل شد که روزگاری پایگاه اصلی قدرت حزب محسوب می‎شد و بطور سنتی به حزب ملی‎گرا رای می‎داد.
این مساله می‎تواند به خودی خود نوید رقابتی سرسختانه‎تر را در مرحله دوم انتخابات‌ – که در ‌20 نوامبر برگزار می‎شود ‌– بدهد. حزب حاکم که علی‎رغم کسب اکثریت تور چنین شکستی را نداشت می‎خواهد تمامی توان خود را برای ضربه زدن به اخوان‎المسلمین به کار گیرد. این در حالی است که استان‎هایی که در مرحله دوم، انتخابات در آن برگزار می‎شود مرکز ثقل حضور اخوان‎المسلمین در آن است. اخوان‎المسلمین که اکنون رقیب جدی حزب حاکم محسوب می‎شود، خود را برای این  رویارویی بسیار سخت آماده کرده است و 60 نامزد خود را برای این دور  وارد صحنه کرده و پیش‎بینی می‎کنند حداقل‌40 درصد از آنها را به مجلس بفرستند. محمد السید حبیب جانشین رهبر اخوان‎المسلمین در این رابطه گفت: ما با تمام قوا خود را برای مرحله دوم انتخابات برای تحقیق نتایج بهتر از مرحله اول آماده کرده‎ایم. از این رو می‎توان گفت: در استان‎های، غربیه، اسکندریه، بحیره و پورت سعید که اخوان‎المسلمین در دور قبلی پارلمان هم نمایندگانی را از آنجا به مجلس فرستاده بود بطور حتم رقابت سرسختانه‎یی بین آنها و حزب حاکم شاهد خواهیم بود.
اکثر رسانه‎ها از تاکتیک‎های جدید اخوان‎المسلمین در کسب این پیروزی سخن گفتند.
در این چارچوب در پی بروز شایعاتی مبنی‌بر وقوع تقلب در انتخابات اخوان‎المسلمین با برگزاری تجمع‎های گسترده در برابر مراکز شمارش آرا از حضور گسترده مردم به عنوان اهرم فشاری قدرتمند مقابل این طرفند احتمالی حزب حاکم سود برد. به گفته عصام العریان رهبر برجسته اخوان‎المسلمین که تا چندی پیش در زندان‎های مصر بسر می‎برد، گرچه اخوان‎المسلمین توانست موفقیت چشمگیری را در انتخابات پارلمانی به دست آورد، اما این نتایج نمایانگر قدرت واقعی این گروه اسلامگرا نیست زیرا گزارش‎هایی مبنی‌بر تقلب در نتایج این انتخابات به دست آمده است. به هر حال سازمان‎دهی تظاهرات مختلف توسط اخوان‎المسلمین علاوه بر اعمال فشار بر حزب حاکم و طرف‎هایی که قصد تغییر نتایج را داشتند، مردم را هم که تا زمان رای دادن در مورد انتخاب نامزد خود مردد بودند به سوی اخوان کشاند.
رهبران اخوان با درس گرفتن از انتخابات گذشته و حتی دور اول از مرحله اول انتخابات این بار سعی کردند از اشتباهات خود درس گرفته و مانع از تکرار آن شوند. در میان تمامی ناظران، اخوان حتی یک لحظه هم چشم از صندوق‎های رای برنداشته و ناظرانش تا زمان اعلام رسمی در کنار صندوق‎های رای باقی ماندند و اجازه ندادند در نتایج انتخابات دست برده شود. اخوان‎المسلمین علاوه9 بر آن از اهرم فشار تبلیغاتی هم در گفت‎وگو با رسانه‎ها و در تماس خود با مسوولان قوه‌قضاییه و ناظران برگزاری انتخابات از دست بردن در انتخابات و تقلب اظهار نگرانی کرده و از رد و بدل شدن رشوه و دست بردن در لیست‎های رای‌دهندگان تصویر و فیلم تهیه و در اختیار مسوولان قضایی قرار دادند. آنها حتی نام برخی از این افراد را هم در رسانه‎ها اعلام و از مسوولان مربوطه خواستار رسیدگی به این مسأله شدند؛ مسأله‎ی که باعث شد قوه قضاییه مصر به عنوان ناظر اصلی این انتخابات نظارت کند. اخوان این بار راه درگیری با مسوولان امنیتی را در پیش نگرفت بلکه همواره این گروه از رهبران آن گرفته تا هوادارانش از حسن رفتار مسولان امنیتی و بی‎طرفی خود را حفظ و افرادی را که از حزب حاکم سعی در برهم زدن اجتماعات اخوان را دارند مجازات کنند.
مهم‎ترین رویکرد اخوان را باید رد شناخت جایگاه خود و شرایط اوضاع دانست. آنها از ابتدای حضور در صحنه انتخابات مساله مشارکت و نه رقابت را پیش کشیده و در یک اقدام که نشان از پختگی سیاسی آنها می‎داد در این دوره از مجلس تعداد نامزدهای خود را نصف نامزدهای حزب حاکم معرفی کردند تا احتمالا سناریویی الجزایر علیه آنها تکرار نشده و همچنان حداقل در این دوره حزب حاکم در مستی کسب اکثریت باقی بماند. اخوان‎المسلمین عملا اعلام کردند که قصد ندارند اکثریت پارلمان را در اختیار داشته باشند.
با این وجود پیش‎بینی می‎شود در سه مرحله انتخابات مصر اخوان بین‌40 تا50کرسی را در پارلمان کسب و بتواند به وزنه‎یی غیر‌قابل اغماض در آن مبدل شود. به هر شکل تصور نمی‎شود تا چند سال آینده حزب حاکم بتواند شکستی را که در داخل خانه و مرکز ثقل خود از رقیب دیرینه و سنتی‎اش که این بار با شکل و شمایل و رویکرد جدیدی وارد صحنه شده فراموش کنند بخصوص که در مناطقی شکست را متحمل شدند که زادگاه رهبران حزب از جمله حسنی مبارک بود.
در پایان این سوال مطرح می‎شود ازگشت دوباره اخوان‎المسلمین به صحنه فعالیت‎های سیاسی بعد از همکاری با جمال عبدالناصر در سرنگونی نظام پادشاهی در مصر آیا باز هم به سرکوب گسترده این جربان که تا کنون حق استفاده از نام اخوان را بطور رسمی به دلیل ممنوعیت آن ندارد، خواهد شد یا آنکه نوید آغاز دوره جدیدی در تاریخ مصر خواهد.
و نیز آیا رویکرد جدید قدیمی‎ترین تشکل سیاسی اسلامگرا در کشورهای عربی و اسلامی آیا منجر به تغییر رویکرد دیگر سازمان‎ها و جریان‎های اسلامی در بقیه کشورهای عربی هم خواهد شد؟