پرونده هسته‎ای ایران و ادامه رایزنی‎ها

داریوش غفاری
با نزدیک شدن به 24 نوامبر (سوم آذر ماه) نشست شورای حکام آژانس بین‎المللی انرژی اتمی، تحرکات و رایزنی‎ها برای دست یافتن به نتیجه‎ای مشخص در زمینه پرونده هسته‎ای ایران به اوج خود رسیده است. اکنون تهران کانون مذاکرات و گفت‎وگوهای کشورهای مختلف برای نتیجه‌بخش بودن مذاکرات در حاشیه اجلاس ماه نوامبر شورای حکام شده است. دو طرف مذاکره در موضوع فعالیت‎های هسته‎ای جمهوری اسلامی ایران بر ادامه مذاکرات تاکید دارند، اما سه کشور اروپایی همواره شروطی را برای این مذاکرات مطرح کرده‎اند که ایران آنها را رد کرده است.
جمهوری اسلامی ایران همواره بر این موضع خود اصرار داشته که اگر قرار باشد مذاکرات هسته‎ای ایران و اروپا ادامه یابد اروپا باید از قرار دادن شروط برای این مذاکرات دست برداشته و یا احترام به حق مسلم ایران در دستیابی به فناوری صلح‎آمیز هسته‎ای، وارد میدان گفت‎وگوهای دیپلماتیک با ایران شود. بدون شک جمهوری اسلامی ایران مذاکراتی را که نتیجه آن محروم شدن از حقوق هسته‎ای باشد، نخواهد پذیرفت.
جمهوری اسلامی ایران بر این موضع خود که بهره‎مندی از دانش صلح‎آمیز هسته‎ای هنوز به‌عنوان تصمیم استراتژیک او است، تاکید دارد.
کشورهای اروپایی و هر کشور دیگری که بخواهد برای از سرگیری مذاکرات پیشنهادی ارایه کند، باید در نظر گرفتن این موضع تغییرناپذیر ایران، آن را ارایه کند.
علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی در مقابل پیشنهاد اروپا مبنی‌بر اینکه گاز یو. اف.‌6 در ایران تولید اما غنی‎سازی در روسیه انجام شود، تاکید کرد که ایران تولید سوخت هسته‎ای در داخل کشور اما با نظارت و همکاری دیگر کشورها را خواهد پذیرفت. وزرای خارجه سه کشور مالزی، کوبا و آفریقای جنوب عضو تروئیکای نم (کشورهای غیرمتعهد عضو شورای حکام) روز جمعه وارد تهران شدند.
این سه وزیر که با هدف تحرک بخشیدن به بن‎بست مذاکرات هسته‎ای ایران و اروپا به تهران سفر کرده‎اند، با مقام‎های کشورمان دیدار و گفت‎وگو کرده و از مواضع ایران درباره این مذاکرات مطلع شده‎اند. ایگور ایوانف دبیر شورای عالی امنیت ملی روسیه نیز همزمان با سفر سه وزیر گروه نم، به تهران آمد تا مذاکراتی را با مقام‎های کشورمان داشته باشد. گرچه تصور می‎شد محور مذاکرات این مقام روسی در تهران مسایل مربوط به پرونده هسته‎ای ایران باشد، اما وی به خبرنگاران گفت که در همه مسایل مورد علاقه دو طرف با مقام‎های ایرانی گفت‎وگو خواهد کرد.
با اینکه پیش از این اعلام شده بود که روسیه طرحی را مبنی‌بر تاسیس شرکت سهامی روسی ایرانی برای تولید سوخت هسته‎ای در ایران و روسیه ارایه کرده است، اما ایوانف در این سفر اعلام کرد که حامل هیچ طرحی در زمینه مسایل هسته‎ای ایران نیست. جمهوری اسلامی ایران گسترش روابط خود با روسیه را به عنوان یک استراتژی دنبال می‎کند، اما به این نکته نیز باید توجه شود که روسیه تا چه میزان خواهد توانست در مقابل فشارهای آمریکا مقاومت کند و مسوولان کشور بر این اساس روابط خود با روسیه را تنظیم کنند. به نظر می‎رسد جمهوری اسلامی ایران بر این موضوع تاکید داشته باشد که با توجه به بومی بودن تولید سوخت هسته‎ای در کشور و توانایی کشورمان برای انجام تمام مراحل این تولید، این پیشنهاد که بخش اصلی و اساسی کار تولید سوخت هسته‎ای در خارج از کشور صورت گیرد نمی‎تواند تامین‎کننده منافع ما باشد.
مذاکرات کشورهای غیرمتعهد عضو شورای حکام، ایران و روسیه در تهران را شاید بتوان جدی‎ترین مذاکرات دانست که می‎تواند چشم‎انداز روشنی را از آینده این تحولات در پیش روی قرار دهدم.
در صورت عدم توانایی اروپا در به نتیجه رساندن مذکرات و ارجاع پرونده هسته‎ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد در نشست آتی شورای حکام آژانس بین‎المللی انرژی اتمی، نشان‎دهنده آن است که اروپا به دلیل تاثیرپذیری از سیاست‎های کاخ سفید، در عرصه دیپلماسی نمی‎تواند به طور مستقل عمل کند، به گفته علی‎ لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، مسیر مذاکراتی روسیه، چین و کشورهای گروه غیرمتعهد (نم) در حال پیگیری است. تا کنون پیشنهادهایی از سوی برخی کشورها در خصوص فعالیت‎های هسته‎ای صلح‎آمیز مطرح شده است.
جمهوری اسلامی ایران اکنون مسیر مذاکراتی روسیه، چین و کشورهای گروه غیر متعهد (نم) را پیگیری می‎کند و به زودی نیز مذاکراتی دیگر را با این کشورها دنبال خواهد کرد و این تنها مذاکره با اروپا است که در مسیر مذاکراتی ایران معوق مانده است.
در نهایت تنها در حالی ادامه این مسیر مفید خواهد بود که با یک اقدام منطقی دیپلماتیک، حفظ حقوق ملت و آرمانهای ملی کشور تامین شود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی در این خصوص گفت که مذاکرات مشروط به آنکه زمان، هدف و چارچوب آن مشخص باشد، یک روش منطقی و معقول برای مناقشات بین‎المللی است. اما اگر چارچوب و هدف مشخصی در مذاکرات وجود داشته باشد، اما زمان آن نامشخص باشد، مذاکره مطلوب نیست.
وی ابراز امیدواری کرد که مذاکره با اروپا همچون مذاکره با کشورهای مهم جهان مانند روسیه و چین به حل مناقشه اتمی در ایران کمک کند.
پیش از این نیز پیشنهاد دیگری مبنی‌بر اینکه ایران مجاز باشد که گاز هگزافلوراید اورانیوم تولید کند تا به کشور آفریقای جنوبی انتقال یافته و انبار شود مطرح شده بود، اما در نهایت به دلیل اینکه در این طرح مسایل به طور همه جانبه دیده نشده بود، به مرحله اجرایی شدن نرسید. حمیدرضا آصفی سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این پیشنهادات تاکید کرد که بهترین و عملی‎ترین طرح در این خصوص را طرح پیشنهادی رییس‎جمهوری می‎دانیم که در نشست مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد. آصفی خاطرنشان کرد که طرح‎های مختلفی از سوی برخی کشورها مطرح شده و ما برای گفت‎وگو و تبادل‎نظر در مورد این طرح‎ها، باب گفت‎وگو را باز می‎دانیم. این مصوبه که یازدهم آبان ماه از سوی پرویز داوودی معاون اول رئیس‎جمهوری به رضا آقازاده رئیس سازمان انرژی اتمی ایران ابلاغ شده است، سازمان با ابلاغ این مصوبه و با ایجاد تسهیلات جهت مشارکت سرمایه‎گذاران داخلی و خارجی (اعم از دولتی و خصوصی) در پروژه فرآیند غنی‎سازی نطنز اقدام کند.
شیوه‎های اجرایی و سهم ر کدام از شرکای فعال در غنی‎سازی هسته‎ای در نطنز باید بنا به پیشنهاد سازمان انرژی اتمی ایران به تصویب هیات وزیران برسد.
این مصوبه در راستای پیشنهاد محمود احمدی‎نژاد رییس‎جمهوری کشورمان که بیست و هفتم شهریور ماه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد آن را اعلام کرد، صادر شده است. احمدی‎نژاد در سخنرانی خود از آمادگی کشورمان برای مشارکت دادن کشورها در زمینه غنی‎سازی هسته‎ای در ایران خبر داد و با تاکید بر اینکه چرخه سوخت در ایران متفاوت با دیگر کشورها نیست، افزود: بر این اساس جمهوری اسلامی ایران آمده است در اجرای پروژه غنی‎سازی اورانیوم در ایران و برای شفاف‎سازی و اعتماد سازی به طور جدی با بخش‎های خصوصی و دولتی سایر کشورها مشارکت کند رضا آقازاده رییس سازمان انرژی اتمی کشورمان نیز در دیدار با ایگور ایوانف دبیر شورای عالی امنیت ملی روسیه با تاکید بر علاقمندی ایران در غنی‎سازی اورانیوم در داخل کشور، گفت: البته پیشنهاد مشارکت و همکاری با دیگر کشورها را نیز بررسی می‎کنیم. آقازاده سفر ایوانف را دارای تاثیر در ارتقای همکاری ایران و روسیه دانست و گفت: طرف روسی مذاکرات خوبی با مسوولان ایرانی داشتند و با توجه به گستردگی روابط ایران و روسیه، چنین مذاکراتی مورد نیاز است.
وی از فراهم شدن زمینه‎هایی برای همکاری‎های مشترک و ارایه راه‎کارهای جدیدی در پرونده هسته‎ای ایران خبر داد. علی خرم مشاور سابق وزیر امور خارجه و کارشناس مسایل سیاسی در گفت‎وگو با ایرنا با تاکید بر اینکه باید هر کاری را در وقت خود انجام دهیم، گفت: انتخاب‎های محدودی پیش روی ما است که سرعت بخشیدن برای انتخاب گزینه‎ای مناسب یک ضرورت محسوب می‎شود. وی خاطر نشان کرد که باید این اراده ایجاد شود که پرونده به شورای امنیت نرود و تنها این اراده ایجاد شود که مجموعه اقدامات دیپلماتیک به گونه‎ای باشد که پرونده ما در آژانس باقی بماند.
خرم با تاکید بر اینکه همه اقدامات ما باید با استراتژی مشخص صورت گیرد، گفت، در غیر این صورت ممکن است فرآیند اقدامات به ضرر منافع ملی ما باشد.