مروری بر یک رخداد
فرمول روسی حل پرونده هستهای ایران
سیامک باقری
طرح غنیسازی مشترک روسیه و ایران از آبان سال جاری وارد مسأله هستهای ایران شد و به تدریج به یکی از مهمترین محورهای مباحث تبدیل گردید چنانکه از نظر اکثر تحلیلگران هر نوع تضمینی پیرامون پذیرش و یا عدم پذیرش آن تأثیر تعیینکنندهای در روند پرونده هستهای ایران خواهد گذاشت.
1ـ اولین نشست جدی ایران و روسیه پیرامون طرح موصوف در 18 و 19 دیماه و پیش از دومین اجلاس اضطراری شورای حکام انجام شد در این نشست ایران اعلام کرد که طرح روسیه را به عنوان یک طرح مکمل میپذیرد مشروط بر اینکه غنیسازی در خاک ایران هر چند به صورت نیمهصنعتی و با شرایط خاص و در یک پروسه زمانی مشخص و معین از سوی روسها مورد قبول قرار گیرد. اگرچه طرفین در این مقطع به توافق صریحی نرسیدند اما تداوم مذاکرات را ضروری اعلام کرده و بر همین اساس 27 دی را به عنوان دور بعدی مذاکرات تعیین شد. از آنجایی که روسها در اجلاس اضطراری شورای حکام نظر مثبت به قطعنامهای که حاوی گزارش علیه ایران به شورای امنیت بود، دادند انتظار میرفت که «فرمول روسی» نیز پایان یافته است، اما اینگونه نشد و تنها تاریخ مذاکرات از 27 دی به اول و دوم اسفند موکول گردید و دومین دور مذاکرات با حضور آقای حسینی تاش، معاون راهبردی شورای عالی امنیت ملی در مسکو برگزار شد و پس از مذاکرات وی آن را مثبت ارزیابی کرد. دور سوم مذاکرات در 6و7 اسفند ماه در تهران و در بوشهر با حضور آقای کرینکو، رئیس آژانس فدرال انرژی اتمی روسیه انجام شد و طرفین اعلام کردند که به توافقات کلی دست یافتند. در این راستا رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: «در رابطه با شرکت مشترک توافق اصولی برقرار شده است». آقای سعیدی، معاون امور بینالملل سازمان انرژی نیز اعلام کرد: توافقات اولیه بر سر طرح پیشنهادی روسیه به دست آمده است.
نکته حائز اهمیت در این دور از مذاکرات و توافقات اولیه این است که مقامات جمهوری اسلامی اعلام کردند که طرح روسیه به صورت «مجموعه یا پکیج» دیده شده است، یعنی اینکه طرح روسیه صرفاً در محدوده غنیسازی مشترک مورد بحث قرار نگرفته بلکه مجموعهای از مسائل اقتصادی، سیاسی و امنیتی را نیز در بر میگیرد. چنانچه آقای سعیدی گفت: «در پیشنهاد هستهای روسیه که قرار است به همراه مجموعهای از عوامل به صورت یک پکیج دیده شود اروپاییها باید نقش داشته باشند.»
با این حال براساس توافق اولیه ایجاد شده، مقدمات سفر هیأت بلندپایه کشورمان به روسیه برای دور چهارم مذاکرات فراهم گردید و آقای لاریجانی، آقازاده، سعیدی، حسینیتاش با همتایان خود ایوانف و کرینکو طی پنج ساعت مذاکره اعلام کردند که مذاکرات سازنده بود. بلافاصله پس از مذاکرات رسانهها اعلام کردند که آقای لاریجانی مذاکرات با سه کشور اروپایی در وین نیز دارد در همین راستا خبرگزاری مهر از قول یک مقام آگاه اطلاع داد که آخرین مواضع و تصمیمات ایران در خصوص فعالیتهای هستهای از جمله طرح مسکو از محورهای این مذاکرات است، اما سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس گفت: «ایرانیها درخواست این جلسه را کردهاند و ما آماده هستیم با آنها دیدار و به آنچه میگویند گوش کنیم.»
2ـ نگاه مقامات آمریکا و اروپا به طرح روسیه قابل توجه است. پیش از توافق کلی و اولیه ایران و روسیه، مقامات اروپایی و آمریکایی تأکید بر پذیرش طرح توسط تهران داشتند و آن را تنها راه و فرمول حل مسأله هستهای ایران و عدم ارجاع به شورای امنیت میدانستند اما پس از جدی شدن مذاکرات ایران و روسیه و به وجود آمدن توافقات اولیه شاهد واکنش متفاوتی از سوی غربیها بویژه آمریکا بودیم تا جایی که آمریکاییها در واکنش اولیه خود اعلام کردند که این توافق ارزشی برای کاخ سفید ندارد.
اشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان گفت: درباره مذاکرات ایران و روسیه خوشبین نیستم. در واقع ریشه دوگانگی رفتار فوق به این مسأله برمیگردد که غرب بویژه آمریکا آن فرمول را برای حل مسأله هستهای ایران میپذیرد که تهران را فاقد چرخه سوخت هستهای نماید لذا هر نوع توافق که این مسأله در آن تضمین گردد، با مخالفت صریح آنها مواجه میشود و به نظر میرسد که در توافقات به عمل آمده میان روسیه و ایران، طرف روسی کلیات غنیسازی در خاک ایران را پذیرفته است.
3ـ رفتار روسها در قبال طرح نیز قابل تأمل و بازبینی است و سوالات متعددی را دامن میزند. آیا روسها به دنبال میانجیگری صرف هستند؟ آیا آنها مایلند دو طرف را حفظ نمایند؟ آیا روسها در میدان اروپاییها و آمریکا بازی میکنند و طرح مشترک غنیسازی یک سناریوی مشترک روس، اروپایی، آمریکایی است؟ آیا روسیه به منافع خود توجه داشته و صرفاً در پی استفاده از فرصت پیش آمده جهت ارتقای منافع ملی خود است؟ تا چه میزان میتوان به روسها اعتماد کرد؟ و...
4ـ علیرغم پرسشهای فوق شکی نیست که غرب از یک سو و روسها از سوی دیگر مجموعه شرایط و فضایی را تا پیش از نشست ششم مارس (15 اسفند) فراهم آوردهاند که جمهوری اسلامی ایران به خواستههای آنها تن دهد. تهدید به ارجاع پرونده به شورای امنیت، تهدید به حمله نظامی یا اعمال تحریمهای اقتصادی و سیاسی، نحوه تنظیم گزارش البرادعی به شورای حکام و... فضای ارعابی را ایجاد کرده تا به جمهوری اسلامی القا شود که طرح روسیه تنها راه نجات بخشش است و ناگزیر به پذیرش آن میباشد. بنابراین جمهوری اسلامی باید فرمول روسی حل پرونده هستهای ایران را با دقت و فرصت مورد مطالعه قرار دهد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
