نخستین تجربه فلسطین بدون عرفات

آغاز سال ۲۰۰۵ میلادى در فلسطین، به نوعى، تحت‌الشعاع تحولات در این منطقه اشغال شده در سال ۲۰۰۴ بود آنجا که مرگ مشکوک «یاسر عرفات» رئیس فقید دولت خودگردان و شخصیت کاریزماتیک نیم قرن گذشته او، فلسطینى‌ها را با نگرانى‌هاى ویژه‌اى در خصوص سرنوشت آینده شان تنها گذاشت.
فلسطینى‌ها، سال ۲۰۰۵ را با انتخاب «محمود عباس» (ابومازن) به سمت رئیس دولت خودگردان فلسطین در ۹ دسامبر به عنوان جانشین یاسر عرفات آغاز کردند؛ اقدامی‌ که امید و آرزوها براى از سرگیرى روند سازش را بار دیگر زنده کرد.
برقرارى آتش‌بس بین فلسطینیان و رژیم صهیونیستى به منظور فراهم کردن فرصتى براى اجراى نقشه راه از نخستین اولویت‌هاى کارى «ابومازن» بود، زیرا توقف آنچه خشونت بین دو طرف نامیده می‌شد، شرط اساسى از سرگیرى مذاکرات بین دو طرف مقرر شد.
ابومازن توانست با گرفتن تعهداتى از طرف اسرائیلى درباره توقف تجاوز علیه فلسطینیان و آزادسازى اسیران فلسطینى در بند زندان‌هاى رژیم صهیونیستى، گروه‌هاى مقاومت فلسطین و به ویژه حماس و جهاد اسلامی و گردان‌هاى الاقصى (شاخه نظامی ‌فتح) را بر پایبندى به آتش بس متقاعد کند.
در نشست «شرم‌الشیخ» که روز ۸ فوریه و با حضور «آریل شارون» نخست‌وزیر رژیم صهیونیستى تشکیل شد، توافقنامه‌اى بین دو طرف مبنى بر اعلام آتش بس به امضا رسید. اما شارون این توافقنامه را به توقف حملات فلسطین و اقدام دولت خودگردان براى برچیدن گروه‌هاى فلسطینى ربط داد و از مجموع ۷۰۰۰ اسیر تنها با آزادسازى ۹۰۰ نفر آن هم در دو مرحله موافقت کرد و آزادسازى فلسطینى‌هایى را که به زعم خودش در کشتن یا زخمی‌یا زخمی‌شدن اسرائیلى‌ها دست داشتند، رد کرد.
اما تنها یک روز پس از گذشت امضاى این توافقنامه، رژیم صهیونیستى آن را نقض کرد و یک فعال فلسطینى را در غزه به شهادت رساند و از آن پس، با هدف قرار دادن رهبران و اعضاى گروه‌هاى مقاومت اسلامی فلسطین از جمله حماس و جهاد اسلامى، به نقض تعهدات خود ادامه داد.
گروه‌هاى مقاومت نیز در پاسخ به این جنایت‌ها، شلیک موشک به شهرک‌هاى صهیونیستى را از سر گرفتند و جهاد اسلامی سه مورد عملیات شهادت طلبانه انجام داد که چند نفر از اسرائیلى‌ها در جریان آن کشته شدند.
با وجود پافشارى اسرائیل براى سرکوب گروه‌هاى مقاومت فلسطین، ابومازن با این درخواست مخالفت کرد و خواستار ادامه گفت‌وگو با گروه‌هاى مقاومت به منظور خلع سلاح آنان شد.
در سایه افزایش جنایت‌هاى رژیم صهیونیستى، نیروهاى مقاومت از جمله حماس اعلام کردند که با پایان سال،۲۰۰۵ دیگر آتش‌بس را تمدید نخواهند کرد، آنگونه که شاخه‌هاى نظامی ‌حماس، جهاد اسلامی و فتح با صدور بیانیه‌اى پایان آتش بس یکساله را اعلام کردند.
عقب‌نشینى از غزه و روند صلح
در تاریخ ۲۰ فوریه، کابینه وزارتى رژیم صهیونیستى، با آغاز اجراى طرح یکجانبه تخلیه نوار غزه و چند شهرک در کرانه باخترى و همچنین تغییر مسیر دیوار حایل با هدف نزدیکى به خط سبز که از سوى شارون ارائه شده بود، موافقت کرد.
این عملیات در تاریخ ۲۶ ژوئن و به رغم مخالفت سرسختانه شهرک‌نشینان آغاز شد و در تاریخ ۲۲ آگوست به پایان می‌رسد.
در نتیجه اجراى این عملیات، «بنیامین نتنیاهو» وزیر دارایى این رژیم که هم اکنون ریاست حزب لیکود را برعهده دارد، استعفا داد.
پس از آن توافقنامه، گذرگاه رفح با وساطت آمریکا و نظارت اتحادیه اروپا و با شرایط تعیین شده از سوى تل آویو، بین دو طرف اسرائیل و فلسطین به امضا رسید، اما تل‌آویو همچنان افتتاح گذرگاه امن بین کرانه باخترى و نوار غزه را به حالت تعلیق گذاشته است. اخیراً نیز اسرائیل به بهانه جلوگیرى از شلیک موشک‌هاى فلسطین از شمال نوار غزه اعلام کرده است که قصد دارد در این قسمت، منطقه بى‌طرف ایجاد کند.
با وجودى که اسرائیل شهر «اریحا» و «طولکرم» را به دولت خودگردان تحویل داده، اما همچنان به حاکمیت خود بر کرانه باخترى و قدس پایبند بوده است و حاضر به تخلیه شهرک‌هاى اصلى نیست و تنها ۴ شهرک کوچک و دورافتاده در شمال کرانه باخترى را تخلیه کرده است.
ابومازن نیز در سفر به واشنگتن و دیدار با «جورج بوش» رئیس‌جمهورى آمریکا پیش از اجرایى شدن طرح یکجانبه خروج از غزه، نتوانست تعهد واشنگتن را براى این قضیه جلب کند.
بوش گفته بود که به اعتقاد او، تشکیل دو دولت دموکراتیک در کنار یکدیگر ممکن است، اما از ارائه هرگونه تعهدى درباره اعمال فشار بر اسرائیل براى قبول این راه‌حل امتناع کرد.
انتخابات فلسطین و اختلافات
در چارچوب تلاش فلسطینیان براى اداره امور خود، دولت خودگردان، سه دوره انتخابات شهرداریها را در کرانه باخترى و نوار غزه و نیز یک دوره در سال ۲۰۰۴ (مجموعاً چهار دوره) برگزار کرد.
حماس در این انتخابات به ویژه در دوره چهارم که در شهرهاى اصلى کرانه باخترى و مناطق نوار غزه برگزار شد، به موفقیت‌هاى چشمگیرى دست یافت. در مجموع، این جنبش اسلامی توانست ۵۰‎/۵ درصد از کرسى‌هاى متعلق به شوراهاى شهر را به خود اختصاص دهد.
همزمان با این اختلافات، درگیرى‌هایى در داخل فتح - بزرگترین تشکل در سازمان آزادى بخش فلسطین ـ بروز کرد که در نتیجه آن، فتح ابتدا دو لیست براى ورود به انتخابات مجلس قانونگذارى (۲۵ ژانویه) ارائه داد، اما پس از آن به دلیل ترس از تسلط حماس بر مجلس قانونگذارى، بار دیگر، یک لیست واحد ارائه شد.
از سوى دیگر، اسرائیل با حمایت واشنگتن، به دلیل پایبندى حماس به مقاومت، با مشارکت این جنبش در انتخابات فلسطین مخالفت می‌کند.
از لحاظ داخلى نیز فلسطین با درگیرى‌ها و اختلافات داخلى روبرو بوده است که حتى به ترور برخى از شخصیت‌ها از جمله «موسى عرفات» مشاور نظامی ‌ابومازن و رئیس سابق اطلاعات نظامی ‌فلسطین انجامید.
با وجود این، فلسطین با همه اختلافات و درگیرى‌هاى پیش آمده بین نیروهاى پلیس فلسطین و اعضاى حماس باز هم وحدت داخلى را حفظ کرده است.
از سویى، به رغم فراز و فرودها در تحولات سیاسى فلسطین، اسرائیل نیز از پیامدهاى منطقه‌ای و بین‌المللى در امان نبود.
در بافت سیاسى این رژیم به ویژه پس از تخلیه غزه، اختلافات گسترده‌اى بروز کرد که ابتدا با شکست «شیمون پرز» رئیس سنتى حزب کارگر اسرائیل آغاز شد و پس از آن با خروج غیرمنتظره شارون نخست‌وزیر این رژیم از حزب لیکود ادامه یافت.
تمامی ‌این تحولات در کنار خروج وزیران حزب کارگر دولت شارون، در نهایت، به اعلام برگزارى انتخابات زودرس در اسرائیل انجامید.
در این میان، «کادیما»، حزب جدیدالتأسیسى که شارون بنا دارد از طریق مانیفست سیاسى آن، تحولى در حل و فصل نزاع‌هاى موجود در فلسطین و منطقه عربى صورت دهد، پا به عرصه فعالیت‌هاى سیاسى گذاشته است و در کنار خود، دو رقیب به نام‌هاى لیکود افراطى و حزب کارگر که شعار صلح سر داده است، می‌بیند.
به عقیده بسیارى از تحلیلگران، سال ۲۰۰۶ میلادى، سالى سرنوشت‌ساز براى تحولات فلسطین خواهد بود.
از یک سو، چنانچه گروه‌هاى فلسطینى وارد روند سیاسى در این کشور اشغال شده شوند، تجربه‌اى نوین میان حرکت مقاومت و فعالیت سیاسى خود به آزمون خواهند گذاشت و از دیگر سو، آمریکا و اسرائیل نیز مترصد مشارکت سیاسى گروه‌هایى هستند که چند دهه تنها رویکردى مقاومت‌گونه و نظامی ‌داشتند و براى این فرصت لحظه شمارى می‌کردند تا به این ترتیب آتش انتفاضه و رویکرد جهادى را با ورود آنان به رقابت‌هاى سیاسى و حزبى خاموش کنند.
در این حال، دو موضع متفاوت جهاد اسلامی و حماس نسبت به روند تحولات فلسطین بر نگرانى‌هاى ناظران منطقه‌ای نسبت به آینده تحولات فلسطین بیش از پیش افزوده است.
در هر حال، برگزارى انتخابات مجلس قانونگذارى، احتمالاً نخستین آزمون حساس در فلسطین در سال جدید میلادى خواهد بود، ضمن آنکه تکلیف آتش بس نیز می‌تواند اولین چالش بزرگ فلسطینى‌ها در سال ۲۰۰۶ قلمداد شود.